Đường chỉ và mép sơn là hai chỗ lộ rõ nhất tay nghề của xưởng làm túi. Đường chỉ tốt có mũi đều về độ dài và độ căng, chạy song song với mép, đi qua góc mà không lệch, không có mũi nối giữa chừng ở vị trí dễ thấy. Mép sơn tốt mịn, phẳng, bám chặt vào cạnh da, không nứt, không dày cộm như một lớp nhựa đắp lên.
Người làm giả có thể sao chép logo bằng một cái khuôn, nhưng đường may và mép sơn đòi hỏi quy trình và thời gian, nên đây là chỗ túi kém và túi giả thường bị lộ. Bài này không bàn lại kỹ thuật khâu tay hay may máy nói chung, mà tập trung vào cách soi: nhìn chỗ nào, dấu hiệu nào đáng nghi, và dấu hiệu nào là bình thường mà người mua hay nghi oan.
Vì sao đường chỉ nói nhiều về một chiếc túi
Đường chỉ là kết quả của một chuỗi quyết định: loại chỉ (sợi tổng hợp có phủ sáp hay sợi bông), cỡ kim, khoảng cách mũi, lực căng, thứ tự may, và quan trọng nhất là sự chuẩn bị trước khi may. Xưởng kỹ sẽ dán ghép hai lớp da thẳng hàng, vạch đường may bằng dụng cụ, đục lỗ hoặc chỉnh máy cho đúng bước. Chỉ cần một khâu ẩu, đường may sẽ lộ ra: mũi to nhỏ không đều, đường chạy lượn sóng, chỉ chỗ căng chỗ chùng.
Mỗi mẫu túi của một nhà mốt có quy cách may cố định: số mũi trên một đoạn chuẩn, màu chỉ, độ nghiêng mũi. Túi giả thường sai ở số mũi và độ nghiêng, vì sao chép phải dựa trên ảnh, mà ảnh không cho thấy hết. Với túi phổ thông, không có chuẩn để so, nhưng sự đều đặn vẫn là thước đo: đường may đều cho thấy xưởng kiểm soát được máy và thợ.
Đường chỉ cũng nói về độ bền. Chỉ may quá dày so với da sẽ làm rách da theo đường lỗ khi bị kéo; mũi quá dày đặc trên da mỏng tạo đường "răng cưa" dễ xé như tem thư; mũi quá thưa thì lớp da có thể hở ra theo thời gian. Người thợ chọn khoảng cách mũi theo độ dày và loại da, không theo một con số cố định.
Đọc đường chỉ: dấu hiệu tốt và dấu hiệu cần nghi
Soi dưới ánh sáng tốt, ưu tiên các vị trí chịu lực và khó may: góc túi, chân quai, quanh khoá, nắp gập:
| Vị trí, chi tiết | Dấu hiệu tốt | Dấu hiệu cần nghi |
|---|---|---|
| Độ dài mũi | Đều trên cả đường may | Mũi dài ngắn lẫn lộn, nhất là ở đoạn cong |
| Khoảng cách tới mép | Song song, đều | Lúc sát lúc xa, đường chạy lượn sóng |
| Góc túi, góc nắp | Mũi quay góc gọn, không bị chồng | Mũi dồn cục, chồng nhiều mũi, hoặc góc bị hụt |
| Đầu và cuối đường may | Kết thúc ở chỗ khuất, đầu chỉ được giấu gọn | Đầu chỉ thò ra, chỉ bị đốt cháy thành cục đen ở chỗ dễ thấy |
| Mũi nối | Không có, hoặc nối khéo ở chỗ khuất | Đường may đứt rồi may chồng lên ở mặt trước |
| Chân quai | Có đường gia cố (hình chữ nhật, chữ X, hoặc thêm hàng chỉ) | Chỉ một hàng chỉ đơn, không gia cố |
| Độ căng | Chỉ nằm phẳng, không lún sâu, không chùng | Chỉ chùng thành vòng, hoặc kéo nhăn da hai bên |
Đốt đầu chỉ để chặn tuột là cách làm phổ biến với chỉ tổng hợp, không phải lỗi. Vấn đề là đốt ở đâu và gọn thế nào: xưởng kỹ giấu điểm đốt ở chỗ khuất, nhỏ gọn; xưởng ẩu để lại cục chỉ cháy đen ở mặt trước.
Mép sơn: lớp hoàn thiện đòi hỏi thời gian
Cạnh da sau khi cắt lộ ra thớ sợi, dễ xơ và thấm nước. Có ba cách xử lý chính. Mép gấp: lạng mỏng mép da rồi gấp vào trong, dán và may, cạnh túi trông tròn mềm. Mép đánh bóng: chà nhám, bôi chất xử lý rồi miết cho thớ da nén chặt, bóng lên, thường dùng với da thuộc thực vật dày. Mép sơn: phủ nhiều lớp sơn cạnh chuyên dụng, mỗi lớp chà nhám và chờ khô, cho cạnh phẳng, mịn, đều màu.
Mép sơn làm đúng cần nhiều lớp mỏng chứ không phải một lớp dày. Lớp dày khô nhanh bên ngoài nhưng bên trong còn mềm, sau một thời gian sẽ nứt, bong hoặc dính nhớp khi trời nóng. Đây là chỗ xưởng làm nhanh cắt giảm: phủ một hai lớp dày, không chà nhám giữa các lớp, không đủ thời gian khô.
Ở khí hậu nóng ẩm, mép sơn kém lộ ra rất nhanh. Mùa nồm làm lớp sơn hút ẩm, mùa nắng làm nó mềm và dính. Túi treo trong cốp xe máy dưới nắng trưa là phép thử khắc nghiệt nhất. Mép sơn tốt chịu được nhiều năm; mép sơn kém có thể nứt sau một mùa.
Soi mép sơn: những điều nhìn và sờ được
Cầm túi lên, lướt đầu ngón tay dọc mép quai, mép nắp, mép thân túi:
- Mịn và phẳng: không lồi lõm, không gợn sóng, không có bọt khí nhỏ.
- Dày vừa phải: lớp sơn ôm lấy cạnh da, không đắp cộm như một đường nhựa chạy dọc.
- Đều màu: không loang, không chỗ đậm chỗ nhạt; màu khớp với màu thiết kế (cùng màu da hoặc màu tương phản có chủ ý).
- Bám chặt: ở chỗ gập (chân quai, nếp nắp), sơn không nứt, không tách khỏi da.
- Không dính: sờ không thấy nhớp, kể cả khi trời nóng.
- Đầu mút gọn: chỗ kết thúc mép sơn (đầu quai, góc) được xử lý tròn trịa, không có giọt sơn đọng.
Với túi cũ, mép sơn nứt ở chân quai sau nhiều năm dùng là hao mòn bình thường và có thể sơn lại. Điều cần nghi là túi mới mà mép sơn đã nứt, hoặc mép sơn dày cộm che đi mép cắt vụng.
Những điều người mua hay nghi oan
Đường may không hoàn hảo tuyệt đối. Túi khâu tay có thể có mũi lệch rất nhỏ, đó là dấu vết của bàn tay. Điều cần xem là xu hướng chung: đều hay không đều, gọn hay ẩu.
Chỉ khác màu da. Nhiều mẫu cố ý dùng chỉ tương phản (chỉ trắng trên da nâu, chỉ vàng trên da đen). Đó là thiết kế, không phải lỗi. Cần so với quy cách của mẫu đó.
Mép sơn bóng hoặc mờ. Độ bóng của sơn cạnh tuỳ thiết kế và loại sơn. Không có loại nào "đúng" hơn; quan trọng là đều và bám chắc.
Mép túi mới hơi cứng. Mép sơn và mép đánh bóng mới có thể cứng hơn phần thân, sau một thời gian dùng sẽ mềm dần theo da. Cứng không phải lỗi; nứt, bong mới là lỗi.
Có vài sợi chỉ thừa bên trong lót. Ở mặt trong, xưởng có thể để lại phần chỉ đã chặn. Một vài sợi gọn gàng là bình thường; chỉ thừa rối, dài, nhiều chỗ là dấu hiệu khâu hoàn thiện ẩu.
Vì sao túi giả và túi làm vội hay lộ ở đường may
Một chiếc túi giả phải bán được với giá thấp hơn nhiều so với túi gốc, nên mọi công đoạn tốn thời gian đều bị rút ngắn. Logo là chỗ đáng đầu tư vì người mua nhìn vào đó đầu tiên; đường may và mép sơn thì tốn công trên từng chiếc, không thể "làm một lần dùng mãi" như một cái khuôn. Kết quả là túi giả thường đẹp ở mặt trước khi chụp ảnh, nhưng lộ ở góc túi, chân quai, mép nắp khi cầm trên tay.
Số mũi trên một đoạn chuẩn và độ nghiêng của mũi là hai chi tiết khó sao chép đúng vì phụ thuộc vào máy, kim, chỉ và quy trình của từng xưởng. Người làm giả thường chọn số mũi gần đúng, đủ để qua mắt người không để ý. Người giám định so sánh trực tiếp với túi đối chứng cùng mẫu, cùng giai đoạn nên phát hiện được độ lệch nhỏ.
Ở túi phổ thông, đường may vội có nguyên nhân khác: đơn hàng lớn, thời gian giao gấp, thợ được trả theo sản phẩm. Không phải xưởng nào cũng vậy, nhưng người mua nên biết rằng đường may là chỗ phản ánh trung thực nhất điều kiện làm việc của xưởng. Một chiếc túi giá vừa phải mà đường may đều, góc gọn, là dấu hiệu tốt về xưởng làm ra nó.
Chọn túi phổ thông bền qua đường may và mép: ưu tiên chỗ nào
Khi ngân sách có hạn, bạn không thể có mọi thứ hoàn hảo, nên hãy ưu tiên những chỗ quyết định tuổi thọ. Thứ nhất là chân quai: chỗ chịu toàn bộ trọng lượng túi, phải có gia cố. Thứ hai là góc đáy: chỗ cọ xát với mặt bàn, sàn xe, nếu mép ở đây sơn ẩu sẽ mòn trước tiên. Thứ ba là đường may quanh khoá kéo: chỗ mở đóng nhiều lần, lót hay bị kéo theo.
Với túi giả da, mép thường được gấp hoặc viền bằng dải nhựa thay vì sơn. Viền nhựa rẻ dễ nứt, bong ở góc; mép gấp gọn thường bền hơn. Hãy xem cạnh túi giả da có lộ lớp vải nền ở mép cắt không: lộ vải nghĩa là mép không được xử lý, sẽ xơ tơi sau một thời gian.
Với túi vải bố, canvas, nylon, đường may càng quan trọng vì vải không giữ phom như da. Xem mép vải bên trong có được viền, vắt sổ hay dán băng không; mép vải trần sẽ tưa sợi và đường may bị tuột theo. Túi vải có đáy gia cố hai lớp và đường may đôi ở chân quai thường dùng được lâu hơn hẳn túi chỉ may một lớp.
Bảng kiểm năm phút cho đường may và mép sơn
Áp dụng được cho mọi chiếc túi da, ở cửa hàng hay khi nhận hàng online:
- Đặt túi dưới ánh sáng tốt. Nhìn tổng thể đường may mặt trước: có chạy thẳng, song song mép không?
- Soi bốn góc thân túi và hai góc nắp (nếu có). Đếm sơ số mũi trên một đoạn ngắn ở hai bên, xem có tương đương không.
- Soi chân quai: có đường gia cố không, chỉ có căng đều không.
- Tìm đầu và cuối các đường may: điểm kết thúc nằm ở đâu, có cục chỉ cháy ở mặt trước không.
- Lướt tay dọc mép quai và mép thân túi: mịn, phẳng, không nhớp.
- Gập nhẹ quai (không gập mạnh) xem mép sơn ở chỗ gập có nứt không.
- Mở túi, nhìn đường may bên trong lót: gọn hay rối.
Kết quả của bảng kiểm này phản ánh tay nghề, không phải tình trạng pháp lý. Một chiếc túi giả có thể may khá, một chiếc túi thật có thể có lỗi nhỏ. Nhưng với túi phổ thông, đây là cách nhanh nhất để biết bạn đang trả tiền cho chất lượng hay chỉ cho vẻ ngoài.
Câu hỏi thường gặp
Túi khâu tay và túi may máy, cái nào bền hơn?
Mũi khâu tay kiểu hai kim xuyên qua cùng một lỗ có ưu điểm là nếu một mũi đứt, đường may khó tuột dây chuyền. Nhưng túi may máy làm đúng cũng rất bền. Độ bền phụ thuộc vào chỉ, khoảng cách mũi, gia cố ở chỗ chịu lực hơn là may tay hay máy.
Mép sơn túi bị nứt có sửa được không?
Được. Thợ đồ da có thể cạo bỏ lớp sơn cũ, chà nhám và sơn lại nhiều lớp. Kết quả tốt hay không tuỳ tay nghề và màu sơn có khớp không. Với túi của nhà mốt, hỏi dịch vụ sửa chữa chính hãng trước nếu muốn giữ giá trị bán lại.
Vì sao mép sơn túi bị dính nhớp khi trời nóng?
Thường do sơn cạnh chất lượng thấp, phủ lớp quá dày, hoặc chưa khô hoàn toàn khi xuất xưởng. Nhiệt làm lớp sơn mềm ra. Để túi nơi thoáng mát, tránh cốp xe và ô tô đỗ ngoài nắng; nếu tình trạng kéo dài, nhờ thợ làm lại mép.
Đường chỉ bị bung một đoạn ngắn có nên tự khâu lại?
Có thể khâu tạm theo lỗ cũ bằng kim và chỉ sáp cùng màu nếu bạn khéo tay. Với túi giá trị hoặc chỗ chịu lực như chân quai, nên mang thợ, vì khâu sai lỗ sẽ làm rách da và khó sửa về sau.
Có nên đếm số mũi chỉ để phân biệt túi thật giả?
Số mũi trên một đoạn chuẩn là một chi tiết người giám định dùng, nhưng phải so với đúng mẫu, đúng giai đoạn sản xuất. Người mua tự đếm và so với một bài viết trên mạng dễ kết luận sai. Hãy dùng nó như một manh mối, không phải phán quyết.