Đặt riêng sợi xích lên một chiếc cân nhà bếp trước khi mê kiểu dáng: một sợi xích dài hơn một mét, mắt to, bằng hợp kim đặc có thể nặng ngang một chiếc điện thoại, có khi hơn. Trọng lượng ấy nằm hết trên vai bạn trước khi bỏ món đồ đầu tiên vào túi, và nó dồn lên một dải tiếp xúc hẹp hơn dây da rất nhiều.
Đó không phải lý do để tránh túi quai xích, mà là lý do để chọn đúng loại xích. Quai xích bền, không giãn như dây vải, không nứt như dây da phủ màu, đổi giữa đeo vai và đeo chéo dễ dàng, và có vẻ đẹp kim loại mà dây da không có. Phần dưới đi qua các kiểu xích, chuyện trọng lượng, xích luồn da, lớp mạ, cách đeo, những phiền toái nhỏ và bảng kiểm khi mua.
Các kiểu xích thường gặp trên túi
Người bán túi lâu năm phân biệt xích chủ yếu bằng tay cầm và mắt nhìn, theo mấy nhóm sau:
| Kiểu xích | Hình dáng | Cảm giác đeo | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Xích mắt dẹt, mắt bện | Mắt xích ép dẹt, nằm phẳng | Áp sát vai, ít lăn | Mép mắt phải được mài tròn, không sắc |
| Xích mắt tròn, mắt bầu dục | Mắt nối nhau như xích cổ điển | Lăn trên vai, dễ trượt | Nhẹ hơn nếu mắt rỗng, nặng nếu đặc |
| Xích to bản | Mắt rất lớn, dày | Nặng, là điểm nhấn chính | Thường để cầm tay hoặc đeo ngắn |
| Xích luồn dây da | Dải da luồn xen qua từng mắt | Êm hơn, đỡ kêu | Da luồn mòn trước kim loại |
| Xích kết hợp đoạn đệm vai | Xích hai đầu, giữa là dải da bản rộng | Dễ chịu nhất khi đeo lâu | Mối nối xích và da là chỗ chịu lực |
Một mẹo nhỏ để đoán mắt xích đặc hay rỗng: cầm hai đầu sợi xích, để nó võng xuống rồi lắc nhẹ. Xích rỗng nhẹ, vung lên nhanh, phát tiếng kêu cao và mỏng; xích đặc nặng tay, rơi xuống chậm, tiếng trầm hơn. Mắt rỗng nhẹ vai nhưng có thể bị bẹp khi bị đè mạnh, mắt đặc bền nhưng nặng. Ngoài ra, để ý hai đầu xích nối vào túi bằng gì: móc càng cua tháo được thì tiện thay dây, nhưng thêm một điểm có thể bung; xích luồn cố định qua lỗ ô-dê thì chắc, đổi lại không tháo ra để thay dây khác được.
Trọng lượng xích và chuyện đau vai
Dây da bản 2 cm tiếp xúc với vai trên một dải liền. Xích chỉ tiếp xúc ở các điểm mắt xích, nên cùng một trọng lượng, áp lực lên từng điểm cao hơn nhiều. Người đeo túi quai xích mỏng cả ngày thường thấy hằn đỏ trên vai, nhất là vào mùa hè khi chỉ mặc áo mỏng. Đây là lý do nhiều túi quai xích có đoạn da bản rộng ở giữa dây, đúng chỗ tì lên vai.
Quy tắc dễ nhớ: túi càng nặng, xích càng cần to bản hoặc có đoạn đệm. Túi nhỏ đựng điện thoại, ví thẻ và son thì một sợi xích mảnh luồn da là đủ êm. Túi cỡ vừa đựng thêm ví dài, sạc dự phòng, ô gấp thì xích mảnh sẽ cứa vai sau vài giờ. Nếu bạn đã quen với một chiếc túi cỡ vừa đầy đồ, hãy đeo thử túi quai xích ít nhất mười phút trong cửa hàng với đồ của chính mình, đừng chỉ thử lúc túi rỗng.
Cũng đừng quên trọng lượng xích còn đè lên chính chiếc túi. Hai khoen gắn xích ở thân túi, hoặc hai lỗ ô-dê luồn xích, chịu cả trọng lượng đồ lẫn trọng lượng xích. Trên túi làm cẩn thận, các điểm này có tấm đệm kim loại hoặc da dày phía trong; trên túi làm vội, da quanh lỗ luồn xích sẽ rách theo hình giọt nước sau một thời gian, đặc biệt khi túi hay bị xách bằng một bên xích.
Xích luồn da: êm hơn nhưng mòn ở đâu
Vì sao người ta luồn da vào xích. Dải da làm xích đỡ kêu, đỡ lạnh trên da người, đỡ mắc tóc và tạo cảm giác liền khối với thân túi. Nhìn từ xa, xích luồn da cũng mềm mắt hơn xích kim loại trần, dễ đi với đồ công sở.
Chỗ mòn đầu tiên. Da luồn chạy qua các mắt xích, nên mỗi lần bạn đổi tư thế, da cọ vào cạnh kim loại. Sau vài năm, đoạn da nằm ở vai và đoạn sát khoen bắt đầu sờn mép, bạc màu, rồi mỏng dần. Kim loại thường còn tốt rất lâu sau khi da đã mòn.
Thay da luồn được không. Được. Thợ đồ da có thể tháo dải da cũ, cắt dải da mới cùng bản, luồn lại. Khó nhất là chọn da mới hợp màu với thân túi đã dùng lâu. Nếu túi bạn quý, hãy sửa sớm khi da mới sờn, đừng đợi đứt hẳn rồi túi rơi.
Mồ hôi và da luồn. Dải da tiếp xúc với vai và cổ trong khí hậu nóng sẽ ngấm mồ hôi. Lau dải da bằng khăn hơi ẩm sau những ngày nóng, để khô tự nhiên. Không dùng cồn hay nước rửa tay để lau vì có thể làm khô da và bạc màu.
Lớp mạ trên xích: nhìn gì để đoán độ bền
Hầu hết xích túi không phải kim loại nguyên khối màu vàng hay bạc, mà là đồng thau, hợp kim kẽm hoặc thép được mạ một lớp màu bên ngoài. Lớp mạ chịu ma sát liên tục: xích cọ vào vai, vào áo, vào mép túi, cọ vào chính nó. Vì thế, xích là phần kim loại trên túi bong mạ sớm nhất. Chỗ bong đầu tiên thường là mặt trong mắt xích, nơi hai mắt chạm nhau, và đoạn xích nằm trên vai.
Khi chọn, nhìn kỹ màu mạ ở mặt trong các mắt xích: nếu ngay từ mới đã thấy màu không đều, chỗ đậm chỗ nhạt, hoặc lộ màu kim loại nền ở kẽ, thì lớp mạ mỏng. Kiểm tra cả mép cắt và chỗ hàn của từng mắt: mắt xích hở mép nối có thể móc vào áo len, vào tóc. So màu xích với màu các khoá, khoen khác trên túi; trên túi làm cẩn thận, chúng cùng một tông.
Người có làn da nhạy cảm với kim loại nên để ý thêm: một số lớp mạ hoặc kim loại nền có thể gây ngứa, đỏ da ở chỗ tiếp xúc lâu, nhất là khi mồ hôi nhiều. Chọn xích luồn da hoặc xích có đoạn đệm vai để da người không chạm trực tiếp vào kim loại. Chuyện các loại kim loại và kiểu mạ là một đề tài chất liệu riêng; ở đây chỉ cần biết soi bằng mắt và thử bằng tay.
Xích bị xỉn nhẹ không có nghĩa là hỏng. Lớp xỉn do mồ hôi, bụi, hơi ẩm bám lên thường lau đi được bằng khăn mềm khô. Thói quen tốt là lau xích sau những ngày nóng, trước khi cất túi, và tránh xịt nước hoa, keo xịt tóc khi đang đeo túi vì các chất này bám lên mạ, lâu ngày làm mạ đổi màu thành từng vệt.
Đeo vai, đeo chéo, thu ngắn: dùng một sợi xích cho nhiều kiểu
Nhiều túi quai xích cho phép đổi kiểu đeo mà không cần dây phụ, nhờ cách luồn xích qua thân túi. Các kiểu thường gặp:
- Đeo vai một dây dài: thả nguyên chiều dài xích, túi nằm khoảng hông. Hợp đi bộ, đi chơi.
- Đeo vai dây đôi: gấp đôi xích, luồn hai dây song song, túi nằm cao gần nách. Hợp đi tiệc, đi làm, nhìn gọn hơn.
- Đeo chéo: thả dài xích, vắt qua người. Cần xích đủ dài; người cao hoặc mặc áo khoác dày có thể thấy thiếu.
- Cầm tay: gom xích vào lòng bàn tay hoặc luồn vào trong túi, dùng túi như clutch.
- Thu ngắn bằng móc trung gian: một số xích có móc phụ để móc vào giữa, rút ngắn tức thời.
Trước khi mua, thử đủ các kiểu với áo bạn hay mặc nhất. Xích dài vừa khi đeo chéo trên áo mỏng có thể ngắn hụt khi bạn mặc áo khoác dày mùa lạnh. Nếu xích không chỉnh được độ dài, hỏi người bán có xích nối thêm không, hoặc thợ có thể thêm vài mắt xích cùng kiểu. Đừng tự bẻ mắt xích ra nối bằng kìm, vì mắt xích không được hàn lại sẽ tuột.
Túi quai xích theo dịp và cách phối
Quai xích mang theo ánh kim loại, nên nó có độ "trang trọng" cao hơn dây da cùng màu. Một túi nắp gập nhỏ quai xích mạ vàng đi tiệc tối rất hợp, nhưng đeo cùng áo phông và quần thể thao đi siêu thị thì xích thành điểm sáng lạc lõng. Không có luật cấm, chỉ là mắt người nhìn sẽ dừng lại ở sợi xích trước tiên, vì thế nên để nó là điểm nhấn kim loại duy nhất hoặc gần như duy nhất trên người.
Màu xích cũng nên tính theo phần kim loại khác: khoá thắt lưng, đồng hồ, khuyên tai, gọng kính. Không cần trùng tuyệt đối, nhưng xích vàng đi cùng nhiều trang sức bạc sẽ phân tán. Xích màu bạc, thép mờ hoặc xích sơn tối màu dễ đi với đồ công sở và đồ thường ngày hơn xích vàng bóng. Xích đen hoặc xích bọc da cùng màu túi là lựa chọn kín đáo nhất cho người không muốn ánh kim.
Với nam giới, quai xích thường xuất hiện ở túi đeo chéo nhỏ, túi đựng điện thoại hoặc ví có dây, đa phần là xích thép mờ, xích sơn đen, mắt dẹt. Nguyên tắc giống nhau: xích là điểm nhấn, phần còn lại đơn giản. Ở môi trường công sở chuẩn mực, xích mảnh tối màu hoặc xích luồn da ít gây chú ý hơn xích to bản.
Phiền toái nhỏ của quai xích và bảng kiểm khi mua
Túi quai xích có vài phiền toái mà túi dây da không có: tiếng kêu leng keng khi đi, mắt xích mắc tóc dài, cạnh xích làm xù áo len và áo lụa, xích lạnh buốt khi trời lạnh và nóng rát khi để ngoài nắng. Phần lớn có thể giảm từ lúc chọn. Kiểm theo thứ tự sau:
- Cân hoặc ước lượng trọng lượng xích bằng tay, so với túi dây da cùng cỡ.
- Đeo thử ít nhất mười phút với đồ thật trong túi, xem vai có hằn đỏ, cổ có bị cứa không.
- Vuốt tay dọc sợi xích theo cả hai chiều: không có mép sắc, gờ hàn, mắt hở.
- Soi màu mạ ở mặt trong mắt xích và tại điểm nối với túi.
- Xem lỗ luồn xích trên thân túi: có khoen kim loại viền, có tấm đệm bên trong không.
- Lắc túi để nghe tiếng kêu; xích luồn da và xích mắt dẹt thường êm hơn.
- Thử đeo trên áo len hoặc khăn lụa nếu có: xích có kéo sợi vải không.
Sau khi mua, cất túi quai xích bằng cách gom xích vào trong lòng túi, đừng để xích nằm đè lên thân túi vì kim loại sẽ hằn vết lên da. Bọc xích bằng giấy mềm hoặc một túi vải nhỏ để không cọ xước các túi khác trong tủ, và để xích tránh xa không khí ẩm để lớp mạ bền lâu hơn.
Câu hỏi thường gặp
Túi quai xích có nặng hơn túi dây da nhiều không?
Tuỳ cỡ mắt và kim loại. Xích mảnh mắt rỗng chỉ nặng hơn dây da một chút, còn xích to bản mắt đặc có thể nặng ngang chiếc điện thoại. Cách chắc nhất là cầm hai túi cùng cỡ lên so sánh, hoặc đặt riêng sợi xích lên cân.
Quai xích bị xỉn màu có đánh bóng lại được không?
Xỉn nhẹ do bụi và mồ hôi thì lau bằng khăn mềm khô hoặc khăn chuyên lau kim loại là sáng lại. Nếu lớp mạ đã bong, lộ màu kim loại khác bên dưới, đánh bóng không giúp được mà còn làm bong thêm; khi đó cần mạ lại hoặc thay xích.
Xích kêu leng keng khi đi có khắc phục được không?
Có thể giảm bằng cách đeo xích gấp đôi cho căng hơn, đeo túi sát người, hoặc chọn xích luồn da. Với xích có nhiều mắt lỏng, thợ có thể bóp nhẹ các mắt cho khít hơn, nhưng không làm hết tiếng được hoàn toàn.
Đeo túi quai xích đi xe máy có an toàn không?
Xích khó bị cắt hơn dây vải hay dây da mỏng, nhưng vẫn có thể bị giật nếu túi nằm phía lòng đường. Đeo chéo, để túi phía trước người hoặc phía trong, và đừng để xích vướng vào tay lái hay ổ khoá xe khi lên xuống xe.
Dải da luồn trong xích bị đứt có cần thay cả xích không?
Không cần. Thợ đồ da có thể tháo dải da cũ, cắt dải da mới cùng bản và luồn lại vào xích cũ. Việc khó là chọn màu da mới cho hợp với thân túi đã dùng, nên mang cả túi đến để thợ so màu trực tiếp.
Người dị ứng kim loại có dùng được túi quai xích không?
Có thể dùng nếu chọn xích luồn da hoặc xích có đoạn đệm vai bằng da, vải, để da người không chạm trực tiếp vào kim loại. Nếu đã từng ngứa, đỏ da khi đeo trang sức, nên tránh xích kim loại trần đeo sát cổ, vai trong ngày nóng.