Ba loại nhựa làm vỏ vali phổ biến là PC (polycarbonate), ABS và PP (polypropylene), cùng các loại vỏ pha PC với ABS. PC dẻo và đàn hồi, chịu va đập tốt nhưng dễ trầy bề mặt; ABS cứng, nhẹ tay khi ép khuôn nhưng giòn hơn, va mạnh dễ nứt; PP dẻo, nhẹ, thường ép phun thành vỏ dày dặn và ít nứt. Tên nhựa trên thẻ treo chỉ là lời khai của người bán; cách chắc hơn là ấn, uốn và soi mép vỏ ngay tại cửa hàng.
Bài này đi sâu riêng vào chiếc vỏ: nhựa nào hỏng kiểu nào, đọc gân và bề mặt vỏ ra sao, kiểm gì bằng tay khi mua, và khi vỏ đã móp hay nứt thì còn cứu được đến đâu. Chuyện chọn cỡ, bánh xe hay khoá kéo và khung nhôm đã có bài riêng trên trang, ở đây chỉ nhắc khi liên quan đến vỏ.
Ba loại nhựa vỏ vali khác nhau ở đâu
Bảng so sánh theo đặc tính vật liệu nói chung. Chất lượng thực tế còn phụ thuộc độ dày, tỉ lệ pha và cách ép khuôn của từng nơi sản xuất, nên hai vali cùng ghi "PC" vẫn có thể khác xa nhau.
| Đặc điểm | PC (polycarbonate) | ABS | PP (polypropylene) |
|---|---|---|---|
| Cảm giác khi ấn giữa vỏ | Lõm xuống rồi bật lại | Cứng, ít lún, ấn mạnh có tiếng kêu | Dẻo, đàn hồi, thường dày hơn |
| Khi bị va mạnh | Thường móp tạm rồi phục hồi | Dễ nứt, nhất là ở góc và lúc trời lạnh | Ít nứt, có thể biến dạng ở chỗ mỏng |
| Bề mặt | Dễ trầy xước li ti, nhất là vỏ bóng | Cứng bề mặt, xước ít hơn nhưng vết nứt lộ rõ | Thường nhám, giấu xước tốt |
| Cách tạo hình phổ biến | Ép tấm nhựa nóng vào khuôn | Ép tấm nhựa nóng vào khuôn | Ép phun nhựa lỏng vào khuôn |
| Trọng lượng vỏ | Nhẹ đến trung bình tuỳ độ dày | Nhẹ | Nhẹ, dù vỏ trông dày |
| Hợp với | Người hay ký gửi, đi nhiều chặng | Người đi ít, chủ yếu xách tay hoặc đi ô tô | Người cần vỏ bền va đập, ít quan tâm vỏ bóng |
Vỏ pha PC với ABS nằm giữa hai đầu: cứng hơn PC, dẻo hơn ABS. Phần nhiều vali phổ thông dùng loại vỏ pha hoặc ABS có phủ một lớp PC mỏng bên ngoài, vì giá thành vật liệu thấp hơn PC nguyên chất. Không có gì sai khi mua loại này, miễn người bán nói đúng và bạn hiểu mình đang mua độ bền ở mức nào.
Vỏ nhôm là nhánh riêng: không nứt nhưng móp vĩnh viễn, nặng hơn, và vết móp được nhiều người coi là dấu vết đi đường chứ không phải lỗi. Nếu không chuộng vẻ đó, vỏ nhựa vẫn là lựa chọn hợp lý hơn cho đa số chuyến đi.
Ấn, uốn, soi mép: kiểm vỏ bằng tay tại cửa hàng
Ấn giữa mặt vỏ. Đặt vali nằm, dùng lòng bàn tay ấn vào giữa mặt lớn. Vỏ PC tốt lún vừa phải rồi bật lại ngay, không để vết. Vỏ cứng đơ, ấn kêu lách cách là dấu hiệu ABS hoặc pha nhiều ABS. Vỏ lún sâu như tờ bìa, nhả ra chậm là vỏ quá mỏng, dù là nhựa gì.
Ấn gần góc. Góc là chỗ chịu va đập đầu tiên khi vali bị quăng. Ấn ngón cái vào vùng cách góc vài phân: góc phải cứng hơn mặt vỏ vì nhựa ở đó dày hơn hoặc có gân. Góc mềm bằng mặt vỏ cho thấy tấm nhựa bị kéo mỏng khi ép khuôn.
Soi mép vỏ ở đường khoá. Mở vali, nhìn mép cắt của vỏ chỗ nối với dải khoá kéo hoặc khung. Độ dày ở mép cho biết tấm nhựa ban đầu dày cỡ nào. Mép có vệt trắng đục hoặc rạn nhỏ là nhựa đã bị uốn quá sức khi lắp ráp.
Tìm vệt trắng khi uốn. Một số loại nhựa giòn khi bị uốn mạnh sẽ hiện vệt trắng ở chỗ gập. Nếu người bán cho phép, uốn nhẹ phần vỏ gần bản lề: vỏ hiện vệt trắng ngay chứng tỏ khả năng chịu biến dạng kém.
Ngửi bên trong. Mùi nhựa và keo nồng, cay mũi kéo dài thường đi cùng nhựa tái chế pha nhiều hoặc keo dán lót kém. Mùi nhẹ của hàng mới mở thì bình thường và sẽ hết sau vài ngày phơi gió.
Gân vỏ, vỏ nhám và vỏ bóng: chuyện không chỉ là kiểu dáng
Những đường gân dọc, gân ngang hay các ô nổi trên mặt vali không đơn thuần để trang trí. Một tấm nhựa phẳng rất dễ võng; tạo gân là cách làm tấm vỏ cứng hơn mà không phải tăng độ dày, cùng nguyên lý với tôn sóng lợp mái. Vì vậy, vali cùng độ dày nhựa, mẫu có gân thường giữ phom tốt hơn mẫu mặt phẳng trơn.
Gân cũng có mặt trái. Đỉnh gân là chỗ cọ xát đầu tiên khi vali trượt trên băng chuyền hay sàn xe khách, nên vết trầy tập trung thành đường dọc theo gân. Gân càng sắc cạnh thì càng mau trầy; gân bo tròn, thấp chịu cọ xát tốt hơn. Gân nằm dọc theo chiều kéo cũng đỡ hơn gân ngang, vì vali thường bị đẩy trượt theo chiều dài.
Vỏ nhám (mặt có vân li ti như da cam) giấu vết xước rất tốt, hợp người hay ký gửi hoặc đi xe khách xếp hầm. Vỏ bóng đẹp lúc mới, nhưng chỉ sau một hai chuyến bay đã hiện chằng chịt vết xước mảnh, nhìn rõ dưới đèn. Vỏ có màng hoạ tiết dán hoặc in bề mặt thì vết xước làm lộ lớp nhựa nền bên dưới, khó che hơn vỏ một màu đồng nhất.
Màu vỏ cũng ảnh hưởng đến độ xuống cấp nhìn thấy được. Màu tối giấu bụi và vết bẩn nhưng làm lộ vết xước trắng; màu sáng giấu xước tốt hơn nhưng bám vết đen từ băng chuyền, khó lau hết. Màu trung tính như xám, be, xanh đậm pha xám thường là chỗ dung hoà.
Vỏ vali trong nắng nóng, lạnh và chuyến xe khách
Nhựa thay đổi tính chất theo nhiệt độ. Trời lạnh, nhất là trong khoang hàng máy bay hoặc chuyến đi vùng cao mùa đông, nhựa ABS và vỏ pha trở nên giòn hơn, va đập lúc đó dễ nứt hơn bình thường. PC giữ độ dẻo tốt hơn ở nhiệt độ thấp, đó là một lý do PC được ưa chuộng cho vali hay ký gửi.
Ở chiều ngược lại, nắng gắt kéo dài làm bề mặt nhựa xuống cấp dần: màu nhạt đi, mặt vỏ mất độ bóng và có thể giòn hơn sau nhiều năm. Vali để trong cốp ô tô giữa trưa hè hay phơi ngoài ban công là cách làm vỏ già nhanh. Khi về nhà, cất vali trong phòng, tránh nắng chiếu trực tiếp.
Hầm xe khách đường dài là bài kiểm tra khắc nghiệt hơn băng chuyền sân bay, vì vali bị xếp chồng, đè ép cả chặng và chịu rung liên tục. Với kiểu đi này, vỏ dẻo chịu đè tốt hơn vỏ cứng giòn. Nếu biết vali sẽ nằm dưới cùng, hãy xếp đồ kín các góc bên trong để vỏ có chỗ tựa, tránh để vali rỗng một nửa vì vỏ dễ bị ép lõm vào khoảng trống.
Một mẹo nhỏ: dán hoặc bọc góc vali bằng miếng bọc góc cao su nếu vali đã có dấu hiệu mòn ở góc. Cách này không làm vỏ bền hơn về bản chất, nhưng giảm cọ xát trực tiếp lên phần nhựa đã mỏng.
Vỏ móp, vỏ nứt: cứu được đến đâu
Vỏ PC bị lõm. Vỏ PC lõm vào sau va đập thường có thể đẩy trở lại. Mở vali, dùng tay đẩy nhẹ từ bên trong ra. Nếu nhựa cứng lại, có thể làm ấm vùng lõm bằng máy sấy tóc để ở mức ấm, giữ khoảng cách và di chuyển liên tục, thử trước ở chỗ khuất. Không hơ lửa, không sấy quá nóng vì nhựa có thể biến dạng hoặc phồng bề mặt.
Vết nứt nhỏ ở góc. Vết nứt chân chim ở góc vỏ ABS hoặc vỏ pha có thể được thợ dán, hàn nhựa và gia cố mặt trong. Vali dùng tiếp được cho các chuyến đi nhẹ, nhưng chỗ đã nứt không còn chịu va như ban đầu và vết vá vẫn lộ.
Vết nứt dài hoặc thủng. Nứt chạy dài qua mặt vỏ hay thủng một mảng thì việc sửa thường không đáng công, trừ khi vali có giá trị tình cảm. Vỏ đã mất độ cứng tổng thể, khoá kéo và khung có thể bị lệch theo.
Nứt quanh chân bánh hoặc chân cần kéo. Đây là chỗ vỏ chịu lực tập trung. Nứt ở đây thường làm bánh lỏng, cần kéo rơ. Thợ có thể bắt thêm tấm đệm gia cố mặt trong, nhưng nếu nứt lan rộng thì nên tính đến thay vali.
Vết trầy xước. Trầy trên vỏ bóng có thể làm mờ bớt bằng hợp chất đánh bóng nhựa, thử ở chỗ khuất trước. Không dùng giấy nhám hay dung môi mạnh: dung môi có thể làm mờ đục hoặc rạn bề mặt nhựa.
Đi tìm thợ sửa vỏ vali và câu nên hỏi
Không phải tiệm sửa túi nào cũng nhận sửa vỏ vali nhựa; nhiều nơi chỉ thay bánh, thay khoá kéo. Thợ có làm nhựa thường có dụng cụ hàn nhựa nhiệt và vật liệu gia cố. Nếu muốn so tận tay vỏ PC với vỏ pha, hoặc tìm nơi nhận sửa vỏ, thay bánh cho vali cũ, có thể tra cửa hàng và xưởng vali, túi xách theo tỉnh trong danh bạ của trang rồi mang vali đến cho thợ xem trực tiếp.
Trước khi để lại vali, nên hỏi: vết nứt sẽ được xử lý bằng cách nào, có gia cố mặt trong không, vết sửa sẽ lộ ra sao, và sau khi sửa có nên ký gửi tiếp không. Thợ có nghề sẽ nói thẳng chỗ nào không đáng sửa, thay vì nhận hết.
Cũng nên hỏi thợ về tình trạng các bộ phận khác khi vali đã mở ra: chân bánh, khung cần kéo, lót trong. Một vali vừa nứt góc thường đã chịu cú va mạnh, nên kiểm luôn những chỗ có thể đã lỏng theo sẽ đỡ một lần sửa nữa sau chuyến kế tiếp.
Những hiểu lầm hay gặp về vỏ vali
Vài điều người mua hay tin nhưng không hẳn đúng:
- "Vỏ càng cứng càng bền." Không hẳn. Vỏ cứng nhưng giòn dễ nứt khi va; vỏ dẻo hấp thụ va đập rồi phục hồi. Với vali ký gửi, độ dẻo quan trọng hơn độ cứng.
- "Vỏ dày là vỏ tốt." Vỏ dày làm vali nặng hơn, ăn vào hạn mức hành lý. Một vỏ PC vừa phải có gân tốt có thể bền hơn vỏ ABS dày.
- "Vỏ PC 100% thì không bao giờ nứt." PC chịu va tốt nhưng vẫn nứt khi bị va đúng góc với lực lớn, nhất là chỗ vỏ mỏng hoặc chân bánh.
- "Vỏ trầy là vali kém." Vỏ PC dẻo thường trầy bề mặt nhiều hơn ABS. Trầy là thẩm mỹ, nứt mới là hỏng.
- "Vỏ nhôm là bền nhất." Nhôm không nứt nhưng móp và không tự phục hồi, nặng hơn, và khung bản lề vẫn có thể cong khi va mạnh.
Nắm được những điểm này, bạn sẽ đọc thẻ treo và lời giới thiệu của người bán bằng con mắt tỉnh táo hơn, và chọn vỏ theo đúng kiểu đi của mình thay vì theo độ bóng hay độ dày nhìn thấy.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết vali là PC nguyên chất hay vỏ pha khi không có giấy tờ?
Không có cách chắc chắn bằng mắt thường. Có thể tham khảo: vỏ PC nguyên chất ấn lún rồi bật lại, uốn không hiện vệt trắng; vỏ pha cứng hơn, ấn ít lún. Cách thực tế là hỏi rõ người bán, ghi vào hoá đơn và giữ quyền đổi trả nếu vỏ nứt bất thường sau vài chuyến.
Vỏ vali nhựa có tái chế được không?
PC, ABS và PP đều là nhựa nhiệt dẻo nên về nguyên lý có thể tái chế, nhưng vali là sản phẩm ghép nhiều vật liệu: kim loại, vải, keo, bánh xe. Phải tháo rời từng phần thì mới tái chế được nhựa vỏ. Ở nhiều nơi, vali cũ còn dùng được nên cho tặng hoặc dùng làm thùng cất đồ trong nhà.
Vali vỏ cứng có bảo vệ được đồ dễ vỡ không?
Vỏ cứng chống đè ép tốt hơn vỏ mềm, nhưng không chống được lực va truyền vào trong. Đồ dễ vỡ vẫn cần quấn bằng quần áo, đặt ở giữa vali, cách xa các góc và mặt vỏ. Vỏ dẻo bị lõm tạm khi va vẫn có thể ép vào đồ ngay phía sau vỏ.
Có nên bọc màng co hay áo trùm cho vali vỏ cứng?
Áo trùm vải co giãn giảm trầy xước và bám bẩn, tiện nhận diện vali trên băng chuyền. Màng co bảo vệ được một chuyến nhưng thường bị cắt bỏ khi kiểm tra, cũng gây rác nhựa. Với vỏ nhám đã giấu xước tốt, nhiều người không cần bọc.
Vỏ vali bị ố vàng thì làm sao?
Vỏ màu trắng hoặc màu sáng ố vàng thường do nhựa lão hoá dưới nắng và nhiệt, hoặc bẩn bám lâu ngày. Bẩn có thể lau bằng nước ấm pha xà phòng nhẹ. Ố do lão hoá nằm trong lớp nhựa nên khó làm trắng lại; tránh dùng chất tẩy mạnh vì làm vỏ giòn và mờ thêm.
Vali vỏ cứng hay vali vải bền hơn?
Mỗi loại bền theo cách khác nhau. Vỏ cứng chịu đè ép, chống nước mưa tốt, nhưng có thể nứt. Vỏ vải chịu va bằng cách biến dạng, khó nứt, nhưng có thể bị rách, thấm nước. Chọn theo cách đi: hay ký gửi và đi mưa thì vỏ cứng, hay nhồi đồ và cần ngăn ngoài thì vỏ vải.