Với chuyến phượt xe máy nhiều ngày, đồ đạc nên nằm trên xe chứ không trên lưng người lái: túi yên sau đặt ngang trên baga hoặc yên sau, hai túi hông treo hai bên đuôi xe, và túi bình xăng hoặc túi nhỏ phía trước cho đồ cần lấy nhanh. Đồ nặng đặt thấp và gần tâm xe, túi chịu được nhiệt ống xả, chống nước bằng túi khô hoặc áo trùm, ràng bằng dây đai khoá chứ không chỉ dây chun.
Mang balo nặng trên lưng suốt nhiều giờ làm mỏi vai, đau lưng và thay đổi tư thế lái. Nhưng treo đồ lên xe sai cách thì nguy hiểm hơn: túi cọ bánh, cháy vì ống xả, che đèn hậu, lệch tải làm xe chao khi vào cua. Bài này nói về các loại túi treo xe, cách chọn, cách ràng, và những điều an toàn không được bỏ qua. Bảo dưỡng xe trước chuyến đi thuộc chuyện của gara, ở đây chỉ bàn đồ đựng.
Các loại túi treo xe máy và vị trí của chúng
Mỗi vị trí trên xe chịu một kiểu tải và một kiểu rủi ro khác nhau.
| Loại túi | Đặt ở đâu | Đựng gì hợp | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Túi yên sau | Ngang trên yên sau hoặc baga | Quần áo, túi ngủ, đồ mềm khối lớn | Không chất quá cao làm xe nặng đầu đuôi, khó dắt |
| Túi hông đôi | Treo hai bên đuôi xe | Đồ nặng vừa: dụng cụ, đồ ăn, đồ ướt | Phải có khung đỡ hoặc tấm chắn tránh cọ bánh, ống xả |
| Túi bình xăng | Trên bình xăng xe số, côn tay | Điện thoại, giấy tờ, áo mưa, đồ ăn nhẹ | Không che tầm nhìn đồng hồ, không cản đánh lái |
| Túi treo đầu xe, sàn để chân | Móc trước xe tay ga, sàn để chân | Đồ nhỏ, nhẹ | Không để vướng chân, không cản tay lái |
| Thùng cứng sau | Bắt vào baga | Đồ cần khoá, mũ bảo hiểm | Nặng, làm tăng lực đòn bẩy phía sau |
Xe tay ga không có bình xăng phía trước nên túi bình xăng không dùng được; thay vào đó là túi nhỏ treo móc trước hoặc đặt sàn để chân, với điều kiện không vướng chân và không ảnh hưởng điều khiển. Xe số, xe côn tay có bình xăng trên thì túi bình xăng là chỗ tiện nhất cho đồ cần lấy nhanh.
Chọn chất liệu: nhiệt, nước, bụi và rung
Chịu nhiệt ở mặt gần ống xả. Ống xả rất nóng sau vài giờ chạy đèo. Túi hông bằng nylon, polyester thường có thể chảy, cháy sém nếu chạm hoặc nằm quá gần. Túi tốt có tấm chắn nhiệt ở mặt trong phía ống xả, hoặc phải dùng khung đỡ giữ khoảng cách. Kiểm sau chặng đầu: sờ mặt túi gần ống xả, nóng rát tay là quá gần.
Chống nước. Túi treo xe hứng mưa, nước bắn từ bánh, bùn đất. Túi bằng vải tráng PVC hoặc TPU, miệng cuộn như túi khô, kín nước tốt nhất. Túi vải có khoá kéo thì cần áo trùm, và đồ bên trong nên bọc túi chống nước riêng.
Chịu mài mòn và rung. Túi rung liên tục hàng trăm cây số, cọ vào yên, baga, dây ràng. Vải dày, đáy gia cố, đường may hai đường và miếng ốp ở chỗ tiếp xúc khung là những chỗ đáng tiền.
Màu và phản quang. Túi màu tối giấu bùn đất; dải phản quang trên túi giúp người phía sau nhận ra xe khi trời tối, sương mù đèo cao. Dải phản quang không thay được đèn hậu, nhưng là lớp nhận diện thêm.
Điểm móc dây. Túi tốt có nhiều vòng đai, khoen chắc may vào thân để luồn dây ràng. Túi chỉ có một hai quai xách mỏng thì khó ràng chắc, dễ xê dịch khi xe xóc.
Ràng đồ lên xe cho chắc: trình tự từng bước
Ràng đồ là kỹ năng; ràng ẩu là nguồn tai nạn. Trình tự chung:
- Đặt đồ nặng nhất xuống thấp nhất và gần tâm xe nhất: túi hông chứa đồ nặng, túi yên sau chứa đồ mềm, nhẹ.
- Chia đều tải hai bên túi hông; nhấc thử từng bên cho cân.
- Đặt túi yên sau sát lưng người lái hoặc sát tay dắt baga, không đẩy quá xa về phía đuôi.
- Dùng dây đai có khoá cam hoặc khoá tăng đơ, vòng qua khung baga hoặc điểm cố định chắc, không vòng qua bộ phận chuyển động.
- Siết dây đến khi lắc mạnh túi bằng tay mà túi không xê dịch so với xe.
- Gom gọn đuôi dây thừa, buộc lại để không bay vào bánh xe, nhông xích.
- Kiểm: đèn hậu, đèn phanh, xi nhan, biển số không bị che; túi không chạm bánh khi nhún giảm xóc; không vướng chân phanh, cần số.
- Chạy thử một đoạn ngắn, dừng lại kiểm và siết lại dây. Lặp lại sau mỗi chặng dài hoặc sau đoạn đường xấu.
Dây chun có móc (dây ràng chun) tiện, nhưng có thể bật móc vào mặt, vào mắt khi kéo căng rồi tuột. Nếu dùng, kéo căng xa mặt và giữ chắc móc. Với đồ nặng, dây đai khoá cam chắc chắn hơn và không bị giãn theo thời gian như dây chun.
Kích thước, cách xếp hàng hoá trên xe mô tô, xe gắn máy có quy định riêng; kiểm quy định hiện hành về chiều rộng, chiều cao hàng chở, và nguyên tắc chung là không che đèn, biển số, không ảnh hưởng điều khiển xe.
Tải trọng và cảm giác lái: vì sao đồ phải thấp và gần
Mỗi cân đồ treo ở đuôi xe, nhất là đặt cao và xa về phía sau, làm thay đổi cách xe phản ứng. Trọng tâm cao hơn khiến xe nặng hơn khi nghiêng vào cua và khó giữ thăng bằng ở tốc độ thấp, như lúc dắt xe hay bò chậm qua đoạn đèo đá. Tải dồn về phía sau làm bánh trước nhẹ đi, tay lái có cảm giác "bồng bềnh" khi lên dốc.
Hai bên túi hông lệch nhau vài cân cũng đủ làm xe có xu hướng nghiêng nhẹ về một phía khi chạy thẳng, người lái phải bù liên tục, mỏi tay sau vài giờ. Đó là lý do nên cân bằng hai bên bằng cách nhấc thử, và để đồ nặng như dụng cụ, nước uống ở bên thấp, đồ nhẹ ở trên.
Tổng tải của xe (người lái, người ngồi sau, hành lý) không nên vượt giới hạn nhà sản xuất khuyến cáo, ghi trong sổ hướng dẫn của xe. Chạy đèo dài với xe quá tải làm phanh nóng nhanh hơn, giảm xóc chạm đáy ở ổ gà, và lốp chịu áp lực lớn. Nếu đi hai người trên một xe, hành lý càng cần gọn nhẹ.
Một mẹo đơn giản: sau khi ràng xong, dắt xe vài vòng trong sân và thử nghiêng xe sang hai bên. Nếu thấy nặng đuôi, khó giữ, hãy bỏ bớt đồ hoặc dời đồ nặng xuống thấp hơn trước khi lên đường, thay vì phát hiện ra giữa con đèo.
Túi bình xăng và đồ cần lấy nhanh trên đường
Túi bình xăng gắn bằng nam châm (với bình xăng bằng thép) hoặc bằng dây đai vòng quanh bình, hoặc bắt vào vòng khoá nắp bình. Nam châm tiện tháo lắp nhưng có thể làm trầy sơn nếu có cát kẹt giữa túi và bình; lót một lớp vải mềm hoặc lau sạch trước khi gắn. Kiểu bắt vào vòng nắp bình thì vẫn mở nắp đổ xăng được mà không phải tháo hết túi.
Túi bình xăng thường có ngăn trên trong suốt để đặt điện thoại xem bản đồ. Ngăn này cần thoáng một chút: điện thoại để dưới nắng trong ngăn kín có thể nóng quá mức và tự tắt. Đồ nên để ở túi bình xăng là áo mưa, khăn, giấy tờ xe trong túi chống nước, đồ ăn nhẹ, kem chống nắng, những thứ phải lấy ra ở mỗi lần dừng.
Túi không được cao đến mức che đồng hồ hay cản tay lái khi đánh lái hết cỡ. Kiểm bằng cách ngồi lên xe, đánh lái hết sang hai bên: tay, tay phanh và dây cáp không được kẹt vào túi. Nếu xe là tay ga, túi nhỏ treo móc trước cũng phải qua phép kiểm này, và không được để vật nặng đung đưa va vào chân.
Mưa đèo và đường ngập: giữ cả bộ túi khô ráo
Mưa trên đèo cao thường đến nhanh và kèm sương, gió tạt ngang; đường đất sau mưa thì bánh xe hất bùn lên khắp đuôi xe. Cách giữ đồ khô chắc nhất là chia hai lớp: đồ cần khô tuyệt đối (quần áo thay, túi ngủ, giấy tờ, đồ điện tử) để trong túi khô hoặc túi nilon dày buộc kín, rồi mới cho vào túi hông, túi yên sau. Lớp ngoài có thấm một chút thì lớp trong vẫn khô.
Áo trùm chống nước cho túi yên sau và túi hông nên mặc vào trước khi mưa to, không đợi đồ đã ướt. Áo trùm phải được buộc chặt, nếu không gió sẽ thổi phồng như cánh buồm, kéo túi xê dịch và có thể bay vào bánh xe. Khi đi qua đoạn ngập, nước có thể ngập tới đáy túi hông; tránh lội đoạn ngập sâu, và nếu phải lội, kiểm lại đồ ngay sau đó.
Cuối ngày, ở nơi nghỉ, mở các túi ra cho thoáng, lấy đồ ẩm ra phơi, lau bùn đất bám ở đáy túi. Đồ để ẩm qua đêm trong túi kín sẽ có mùi vào sáng hôm sau, và khoá kéo dính bùn khô sẽ kẹt. Một bàn chải nhỏ và khăn lau trong túi bình xăng là đủ cho việc này.
Đặt may túi hông, khung đỡ và chuyện an toàn khi mua
Khung đỡ túi hông. Khung kim loại bắt vào xe giữ túi hông cách xa bánh và ống xả. Với chuyến đi dài, khung là phần đáng đầu tư hơn túi đắt tiền. Lắp khung nên nhờ thợ có kinh nghiệm, kiểm kỹ các bu lông, và không khoan, cắt vào những bộ phận chịu lực quan trọng của xe.
Đặt may theo xe. Túi hông, túi yên sau may theo kích thước baga và đuôi xe của mình thường ôm gọn hơn túi bán sẵn. Muốn đặt may túi hông, túi yên sau theo đúng đuôi xe và khung đỡ, có thể tìm xưởng may túi, đồ da theo tỉnh trong danh bạ của trang, mang xe hoặc số đo đến để thợ tính chỗ đặt tấm chắn nhiệt và vòng đai.
Túi da cho xe cổ điển. Túi hông da hợp dáng xe cổ điển, nhưng nặng, sợ mưa lâu và cần dưỡng. Nếu chọn da, nên có áo trùm mưa và đồ bên trong để trong túi chống nước.
Kiểm túi trước khi mua. Nhìn tấm chắn nhiệt, vòng đai, đáy gia cố, khoá cài; hỏi túi chịu được bao nhiêu cân; nhấc thử khi có đồ. Túi treo xe là đồ an toàn, không chỉ là đồ đựng.
Chở đồ dễ cháy. Không để can xăng dự phòng, bình gas mini sát ống xả hay trong túi hông phía ống xả. Nếu buộc phải mang, tuân thủ hướng dẫn an toàn của sản phẩm, để xa nguồn nhiệt và ràng chắc.
Câu hỏi thường gặp
Đi phượt xe máy có nên đeo balo không?
Một balo nhỏ, nhẹ đựng nước và đồ quý thì ổn. Balo nặng nhiều giờ làm mỏi vai, lưng, thay đổi tư thế lái và có thể gây chấn thương thêm nếu ngã. Đồ nặng nên để trên xe, ràng chắc, thấp và gần tâm xe.
Túi hông có cần khung đỡ không?
Rất nên có, nhất là với xe có ống xả thấp hoặc giảm xóc sau hành trình dài. Khung giữ túi không cọ bánh, không chạm ống xả khi xe xóc. Không có khung, túi có thể bị kéo vào bánh khi dây lỏng, gây nguy hiểm.
Làm sao biết túi đã ràng đủ chắc?
Lắc mạnh túi bằng tay theo nhiều hướng: túi phải đi theo xe, không xê dịch riêng. Chạy thử một đoạn ngắn, dừng lại kiểm dây, siết lại. Sau đoạn đường xấu hay mưa, dây có thể giãn hoặc tuột, nên kiểm lại ở mỗi lần dừng.
Túi yên sau có làm người ngồi sau khó chịu không?
Có thể, nếu túi đặt trên yên chiếm chỗ ngồi. Khi đi hai người, túi yên sau thường đặt trên baga phía sau người ngồi, hoặc dùng túi hông thay thế. Đừng để người ngồi sau phải ngồi ép về phía trước làm vướng người lái.
Đồ điện tử nên để ở đâu khi đi phượt xe máy?
Để ở túi bình xăng hoặc balo nhỏ trên người, trong túi chống nước, tránh để trong túi hông rung lắc mạnh và gần ống xả nóng. Sạc dự phòng và pin không để nơi nắng gắt hoặc sát nguồn nhiệt; pin quá nóng có nguy cơ hỏng, phồng.
Áo trùm chống nước có thay được túi chống nước không?
Áo trùm chặn mưa từ trên và hai bên, nhưng nước bắn từ bánh, nước đọng ở đáy vẫn có thể vào. Với đồ quan trọng như giấy tờ, quần áo khô, nên dùng cả hai lớp: áo trùm bên ngoài và túi chống nước bên trong.