Với người hay mỏi cổ vai gáy, chiếc túi nên nhẹ khi rỗng, chứa ít đồ nhất có thể, có quai bản rộng hoặc có đệm, và được đeo theo kiểu chia lực: đeo chéo người, balo hai quai, hoặc ít nhất là đổi vai thường xuyên. Túi nặng đeo một bên vai suốt nhiều giờ khiến cơ vai bên đó phải gồng liên tục và người đeo dễ nghiêng về một phía mà không nhận ra.
Chiếc túi hiếm khi là nguyên nhân duy nhất của mỏi cổ vai; ngồi máy tính lâu, cúi điện thoại, ngủ sai tư thế, căng thẳng đều góp phần. Nhưng túi là thứ bạn đeo mỗi ngày và dễ điều chỉnh nhất. Bài này là thông tin chung về cách chọn và dùng túi, không thay cho việc thăm khám; nếu đau kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, phần cuối bài nói khi nào nên gặp bác sĩ.
Túi đeo một bên ảnh hưởng tới cổ vai như thế nào
Khi đeo túi trên một vai, cơ thể phải làm hai việc để giữ túi không tuột: nhún nhẹ vai bên đó lên để quai không trượt, và nghiêng thân người về phía ngược lại để cân bằng sức nặng. Hai động tác này diễn ra gần như vô thức, nhưng nếu kéo dài nhiều giờ mỗi ngày, nhóm cơ ở cổ và vai bên đeo túi luôn trong trạng thái co, dễ dẫn đến cảm giác mỏi, căng cứng vào cuối ngày.
Quai túi mảnh còn tạo áp lực tập trung lên một dải nhỏ trên vai. Cùng một trọng lượng, quai rộng chia lực ra diện tích lớn hơn nên áp lực trên mỗi điểm thấp hơn, giống như xách túi nilon nặng bằng quai mỏng thì hằn tay còn xách bằng quai vải bản to thì đỡ hơn. Túi kẹp nách quai ngắn còn khiến cánh tay phải khép chặt để giữ túi, thêm một nhóm cơ phải làm việc.
Các tổ chức về vật lý trị liệu, nắn chỉnh cột sống ở nhiều nước thường khuyên giữ trọng lượng balo, túi đeo hằng ngày ở mức thấp, một mốc hay được nhắc với balo học sinh là khoảng mười đến mười lăm phần trăm cân nặng cơ thể, còn túi đeo một vai nên nhẹ hơn nữa. Đây là mốc tham khảo chung, không phải ngưỡng y khoa cho từng người; người đã có vấn đề cổ vai có thể cần mang nhẹ hơn nhiều.
Cân túi và bớt đồ: bước đầu tiên dễ làm nhất
Phần lớn mọi người không biết túi của mình nặng bao nhiêu. Hãy làm phép thử này một lần:
- Cân túi đầy đồ như mọi ngày bằng cân sức khoẻ (cân người cầm túi rồi trừ cân người) hoặc cân hành lý cầm tay. Ghi lại con số.
- Đổ hết đồ ra bàn, cân riêng túi rỗng. Nhiều người ngạc nhiên khi thấy túi rỗng đã chiếm phần đáng kể tổng trọng lượng.
- Chia đồ thành ba nhóm: dùng mỗi ngày, dùng vài lần một tuần, "phòng khi" nhưng hiếm khi dùng.
- Chỉ cho lại nhóm thứ nhất vào túi. Nhóm thứ hai mang theo khi biết sẽ cần; nhóm thứ ba để ở nhà, ở chỗ làm hoặc trong cốp xe.
- Thay đồ nặng bằng phiên bản nhẹ hơn: ví dài bằng ví đựng thẻ mỏng, chai nước thuỷ tinh bằng chai nhựa nhỏ, sạc dự phòng lớn bằng loại nhỏ, giấy tờ bản gốc bằng bản sao khi không cần.
- Cân lại túi sau khi lọc và lặp lại việc dọn túi mỗi cuối tuần, vì đồ thừa luôn tích lại dần.
Giảm được một phần đáng kể trọng lượng mà không đổi túi là chuyện thường gặp. Đây là thay đổi rẻ nhất và có tác dụng ngay với cảm giác mỏi vai cuối ngày.
So sánh các kiểu đeo theo mức tải lên cổ vai
Bảng dưới xếp các kiểu đeo phổ biến theo cách chúng phân bố sức nặng. Mức tải là so sánh tương đối khi mang cùng một lượng đồ:
| Kiểu đeo | Phân bố lực | Tải tương đối lên một bên vai | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Balo hai quai, siết vừa sát lưng | Hai vai và lưng | Thấp | Đeo cả hai quai; thêm dây ngang ngực, đai hông nếu mang nặng |
| Túi đeo chéo người | Vai một bên nhưng chéo qua thân, ôm sát hông | Trung bình thấp | Đổi bên định kỳ; dây bản rộng |
| Túi đeo hông (belt bag) | Hông, thắt lưng | Rất thấp với vai | Chỉ cho ít đồ: điện thoại, ví mỏng, chìa khoá |
| Túi đeo một vai quai dài | Một vai | Cao | Phải nhún vai giữ quai; nên đổi vai thường xuyên |
| Túi kẹp nách quai ngắn | Một vai và cánh tay | Cao | Cánh tay khép giữ túi, thêm tải |
| Túi xách tay, cầm ở khuỷu | Cẳng tay, khuỷu, vai một bên | Cao | Gây mỏi tay, vai nhanh khi nặng |
| Balo đeo một quai | Một vai | Cao | Mất hết lợi thế của balo |
Nếu công việc buộc bạn mang máy tính và tài liệu nặng mỗi ngày, balo công sở hai quai là lựa chọn ít tải lên cổ vai nhất. Ngày cần trông trang trọng hơn, túi đeo chéo quai rộng là phương án dung hoà.
Quai túi: bản rộng, có đệm, đúng độ dài
Bản rộng hơn, áp lực thấp hơn. Quai rộng ba đến năm phân dễ chịu hơn rõ rệt so với quai dây mảnh hay quai xích nhỏ khi túi nặng. Nếu túi bạn thích có quai mảnh, có thể mua miếng đệm vai rời gắn vào quai.
Chất liệu không trơn. Quai da bóng, quai satin hay trượt khỏi vai, buộc bạn nhún vai giữ. Quai vải dệt, da lộn, da có vân hoặc có miếng đệm cao su mặt dưới bám vai tốt hơn, giảm việc phải gồng.
Đeo chéo với độ dài vừa. Dây đeo chéo nên đủ dài để túi nằm sát mép hông, không quá dài khiến túi đập vào đùi và kéo vai xuống mỗi bước đi, cũng không quá ngắn khiến dây siết vào cổ.
Balo siết sát lưng. Balo đeo trễ xuống dưới mông kéo vai ra sau, lưng phải nghiêng về trước để bù. Siết quai để đáy balo nằm ngang thắt lưng, phần nặng nhất sát lưng; dùng dây ngang ngực nếu có.
Đi mua túi mới: bảng kiểm cho người hay mỏi vai
Khi đã quyết định đổi túi, mang theo danh sách này ra cửa hàng hoặc dùng để đọc thông số khi mua online:
- Trọng lượng túi rỗng. Hỏi hoặc tự cầm so sánh; chọn mẫu nhẹ nhất trong các mẫu bạn thích. Da mềm mỏng, nylon, vải dù phủ thường nhẹ hơn da bò dày.
- Có dây đeo chéo hoặc hai quai. Ưu tiên túi có ít nhất hai cách đeo, trong đó một cách chia lực tốt hơn đeo một vai.
- Quai rộng, mặt quai không trơn. Đặt túi đầy đồ lên vai, đi lại vài phút xem quai có trượt, có cứa vào vai không.
- Phần cứng ít và nhẹ. Xích kim loại bản to, khoá lớn, nhiều đinh tán đều cộng thêm trọng lượng.
- Cỡ vừa đủ. Túi to dễ bị lấp đầy; chọn cỡ chứa đúng nhóm đồ dùng mỗi ngày bạn đã lọc ra.
- Ngăn chia giúp phân bố đều. Balo có ngăn sát lưng cho đồ nặng giúp trọng tâm gần cơ thể hơn; túi một khoang lớn để đồ nặng dồn xuống đáy.
- Thử với áo bạn hay mặc. Áo khoác dày làm dây đeo chéo ngắn lại, áo lụa trơn làm quai dễ trượt hơn.
Đừng mua túi chỉ vì quảng cáo "chống mỏi vai" hay "công thái học" mà không thử. Cảm giác trên chính vai bạn, với chính đồ bạn mang, là phép thử đáng tin nhất.
Thói quen đeo túi giúp cổ vai đỡ mệt
Đổi vai thường xuyên là thói quen đơn giản nhất. Nhiều người luôn đeo túi ở một bên quen tay suốt nhiều năm. Hãy chủ động chuyển túi sang vai kia sau mỗi quãng đường, hoặc mỗi lần dừng đèn đỏ khi đi bộ. Ban đầu sẽ thấy lạ, vì vai không quen hay để túi tuột, nhưng sau vài tuần sẽ thành tự nhiên.
Đặt túi xuống khi có thể. Khi đứng chờ thang máy, xếp hàng, ngồi trên xe buýt, đặt túi lên đùi hoặc xuống sàn cạnh chân thay vì để túi treo trên vai suốt. Ở chỗ làm, đừng ngồi làm việc với túi vẫn đeo trên người, và đừng treo túi nặng ở lưng ghế khiến ghế lệch.
Chia đồ thành hai túi nhẹ thay vì một túi nặng. Một túi đeo chéo chứa đồ cá nhân, một túi vải gấp gọn xách tay hoặc để ở xe cho đồ phát sinh. Khi phải mang nhiều thứ trong một ngày, như đi làm rồi đi chợ, đi tập thể thao, hãy tính trước để không dồn tất cả vào một chiếc túi đeo một vai.
Kết hợp với những thay đổi khác. Túi nhẹ hơn sẽ giúp, nhưng nếu bạn vẫn ngồi máy tính nhiều giờ không nghỉ, màn hình quá thấp, cúi điện thoại liên tục, cảm giác mỏi cổ vai có thể vẫn còn. Đứng dậy vận động nhẹ sau mỗi khoảng thời gian làm việc là thói quen tốt; các bài tập cụ thể nên học từ chuyên viên vật lý trị liệu hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ.
Khi nào cơn đau cần được bác sĩ thăm khám
Đổi túi và đổi thói quen đeo túi chỉ giải quyết phần tải trọng từ chiếc túi. Hãy đi khám, không tự xử lý tiếp, khi gặp một trong các tình huống sau:
- Đau cổ, vai kéo dài nhiều tuần dù đã giảm tải và nghỉ ngơi, hoặc đau tăng dần.
- Tê bì, châm chích, yếu tay lan xuống cánh tay, bàn tay, cầm đồ dễ rơi.
- Đau kèm chóng mặt, nhức đầu nhiều, nhìn mờ, buồn nôn.
- Đau sau một chấn thương như ngã, va đập, tai nạn giao thông.
- Đau kèm sốt, sụt cân không rõ lý do, hoặc đau nhiều về đêm làm mất ngủ.
- Cổ cứng, không quay hay cúi được như bình thường.
Không tự dùng thuốc giảm đau kéo dài hay thuốc không rõ nguồn gốc để chịu đựng cơn đau mà không có chỉ định. Bác sĩ sẽ hỏi về thói quen làm việc, mang vác, và có thể chỉ định tập vật lý trị liệu phù hợp với tình trạng của bạn; chiếc túi chỉ là một phần trong bức tranh đó.
Câu hỏi thường gặp
Túi đeo chéo có tốt cho vai gáy hơn túi đeo vai không?
Thường là có, vì dây chéo qua thân giúp túi ôm sát hông, ít phải nhún vai giữ quai, và lực phân bố qua cả thân người. Tuy vậy túi đeo chéo vẫn tải lên một vai, nên cần dây bản rộng, túi nhẹ và đổi bên định kỳ. Mang nặng thì balo hai quai vẫn chia lực tốt hơn.
Túi nặng bao nhiêu thì nên lo?
Không có con số chung cho mọi người. Mốc hay được nhắc với balo là khoảng mười đến mười lăm phần trăm cân nặng cơ thể, còn túi đeo một vai nên nhẹ hơn. Dấu hiệu thực tế quan trọng hơn: phải đổi vai liên tục, quai hằn đỏ vai, cuối ngày mỏi một bên thì túi đang quá nặng với bạn.
Balo đeo một quai cho nhanh có sao không?
Đeo balo một quai biến nó thành túi đeo một vai, mất lợi thế chia lực và khiến người nghiêng về một bên. Nếu chỉ vài bước ngắn thì không đáng ngại, nhưng mang cả quãng đường đi làm, đi học mỗi ngày theo cách này thì nên đổi thói quen sang đeo đủ hai quai.
Miếng đệm vai rời có tác dụng không?
Miếng đệm vai giúp chia áp lực của quai mảnh ra diện tích rộng hơn và giảm trượt, nên thường dễ chịu hơn. Nó không giảm trọng lượng túi, nên vẫn cần bớt đồ và đổi bên. Chọn loại có mặt dưới chống trơn và gắn chắc vào quai để không xoay khi đi.
Đau vai gáy có nên chuyển hẳn sang túi đeo hông?
Túi đeo hông gần như không tải lên vai nên rất hợp cho những ngày chỉ mang điện thoại, ví mỏng, chìa khoá. Nó không đủ chỗ cho máy tính, tài liệu. Nhiều người dùng túi đeo hông cho đồ cá nhân và balo cho đồ công việc, chia tải hợp lý giữa hông và hai vai.
Đổi túi rồi mà vẫn mỏi cổ vai thì sao?
Túi chỉ là một nguồn tải. Ngồi máy tính lâu, màn hình thấp, cúi điện thoại, ngủ sai tư thế, căng thẳng đều có thể gây mỏi cổ vai. Nếu đã giảm tải túi mà vẫn đau kéo dài, hoặc có tê tay, chóng mặt, hãy đi khám để được đánh giá và hướng dẫn tập luyện phù hợp.