Quy tắc ngón tay cái mà nhiều phụ huynh và thầy cô dùng: chiếc balo đã xếp đủ sách vở trong ngày không nên nặng quá khoảng một phần mười cân nặng của em học sinh mang nó. Một em nặng bốn mươi lăm cân thì túi đầy nên quanh bốn đến năm cân; muốn giữ được mốc này, chiếc balo rỗng phải nhẹ, hai quai phải bản rộng, và lịch soạn sách phải gọn.
Phần còn lại là chọn kiểu túi theo cách em đến trường (đạp xe, xe buýt, được chở bằng xe máy), theo nội quy của trường, và theo cái gu riêng của tuổi mười ba đến mười tám, thứ người lớn nên tôn trọng thay vì áp đặt. Bài viết đi từ cân nặng, qua chất liệu, tới chuyện chọn chung với con mà không cãi nhau.
Cân túi thật trước khi bàn chuyện đẹp xấu
Cách làm đơn giản nhất là đặt chiếc cân sức khoẻ trong nhà xuống sàn, đứng lên cân một lần, rồi đeo balo đầy đủ sách của ngày học nặng nhất trong tuần và cân lần nữa. Hiệu số là trọng lượng túi. Nhiều gia đình làm phép thử này lần đầu đều ngạc nhiên: có ngày con mang bảy, tám cân chỉ vì sách giáo khoa, vở bài tập, hộp bút, chai nước, áo khoác và hộp cơm dồn chung.
Ba nguồn nặng hay gặp nhất là sách mang dư (mang cả sách của môn không học hôm đó vì lười soạn), chai nước loại to bằng thép giữ nhiệt và chiếc balo rỗng tự nó đã nặng. Balo da, balo có khung cứng, balo nhiều khoá kim loại có thể nặng gần một cân khi chưa chứa gì. Balo vải polyester hoặc nylon dệt dày, quai đệm mút, thường chỉ bằng nửa số đó.
Sau khi biết con số, việc đầu tiên không phải mua túi mới mà là soạn sách theo thời khoá biểu từ tối hôm trước, để lại ở nhà những gì không cần, và hỏi xem lớp có tủ hoặc ngăn bàn để gửi sách dùng chung không. Chỉ khi túi rỗng đã nặng sẵn thì mới đến lượt thay túi.
Mốc một phần mười chỉ là điểm tham chiếu dễ nhớ, không phải ngưỡng y khoa. Em nhỏ người, mới vào lớp sáu, đi bộ quãng xa thì nên nhẹ hơn mốc này; em lớp mười hai cao lớn, được chở tận cổng, có thể mang nhỉnh hơn trong ngày kiểm tra mà không sao. Điều đáng để ý là dấu hiệu thực tế: con hay cúi người về trước khi đeo túi, vai đỏ hằn quai, than mỏi sau khi về, hoặc thường xuyên xách balo bằng một tay vì đeo hai vai thấy nặng. Thấy những dấu hiệu đó thì quay lại soạn sách và cân lại.
Balo, túi đeo chéo hay tote: so theo cách đi học
Không có một kiểu túi hợp với mọi em. Cách đến trường quyết định gần hết lựa chọn:
| Cách đi học | Kiểu túi hợp | Chi tiết cần có | Tránh |
|---|---|---|---|
| Đạp xe | Balo hai quai | Quai ngực gài ngang, lưng thoáng, dải phản quang | Túi đeo chéo dây dài, tote đeo một vai, túi để giỏ xe không có nắp |
| Xe buýt, đi bộ | Balo hai quai hoặc túi đeo chéo cỡ vừa | Khoá kéo có thể kéo ra phía trước, ngăn kín cho điện thoại và vé | Túi miệng mở, túi treo đồ móc lủng lẳng ngoài |
| Được chở bằng xe máy | Balo hai quai ôm sát lưng | Đáy không quá thấp, không dây thừa bay ra sau | Túi xách tay phải cầm suốt đường, tote đặt giữa hai người |
| Đi học thêm buổi tối | Túi đeo chéo nhỏ kèm balo mỏng | Đèn phản quang, ngăn nhỏ cho tiền xe và chìa khoá | Mang cả balo sáng sang lớp tối |
Với các em lớp lớn thích tote vải vì trông gọn và hợp mốt, có thể chấp nhận cho những ngày ít sách. Nhưng ngày nhiều môn, tote đeo một vai dồn toàn bộ sức nặng lên một bên, đi bộ quãng xa sẽ thấy rõ. Thoả thuận "tote cho thứ Bảy, balo cho ngày thường" dễ nghe hơn là cấm hẳn.
Với học sinh đạp xe, chi tiết hay bị quên là đoạn dây thừa của quai sau khi đã rút ngắn. Dây thừa dài bay phần phật ra sau có thể cuốn vào nan bánh xe đạp hoặc vướng vào người đi bên cạnh. Balo tốt thường có vòng chun hoặc khoen nhỏ để cuộn gọn đầu dây; nếu không có, có thể cắt bớt rồi hơ mép cho khỏi tưa sợi.
Năm chi tiết nhỏ quyết định chiếc balo dùng được ba năm hay ba tháng
Chân quai. Lật balo lại, nhìn chỗ quai vai may vào thân. Chỗ này phải có miếng gia cố, chỉ may thành hình chữ nhật có đường chéo hoặc nhiều đường song song. Một đường chỉ thẳng duy nhất là chỗ sẽ bung đầu tiên khi em quăng túi lên vai mỗi ngày.
Đáy. Đáy balo học sinh chạm sàn lớp, sân trường, vỉa hè. Đáy vải dệt hai lớp hoặc có miếng lót giả da bền hơn hẳn đáy một lớp vải mỏng. Ấn tay vào đáy: có tấm lót mềm bên trong thì sách không cong mép.
Khoá kéo. Răng khoá kéo cỡ to, kéo trơn một tay, đầu khoá có lỗ để luồn dây kéo. Khoá cỡ nhỏ trên balo đựng nhiều sách hay tách răng khi túi bị nhồi căng.
Ngăn đệm cho máy tính bảng hoặc laptop. Nhiều trường cấp 3 cho phép hoặc yêu cầu thiết bị học tập. Ngăn có đệm mút ở mặt sát lưng và đáy cách sàn một khoảng là chi tiết đáng tiền nhất nếu con mang máy.
Lưng và quai. Quai rộng khoảng năm phân trở lên, có đệm mút; mặt lưng có rãnh thoáng. Khí hậu nóng ẩm cộng giờ ra chơi chạy nhảy làm lưng áo ướt đẫm nếu mặt lưng là một tấm vải phẳng kín.
Dải phản quang. Học sinh đi học thêm về muộn, đạp xe hoặc đi bộ trên đường tối, rất cần một dải phản quang ở mặt sau balo hoặc trên quai. Chi tiết nhỏ này gần như không làm túi đắt hơn, nhưng giúp người lái xe phía sau nhận ra em sớm hơn vài giây.
Nội quy trường và chuyện "túi có cá tính"
Mỗi trường có quy định riêng về đồng phục và đồ dùng; một số nơi chỉ dặn màu trơn, không hình in phản cảm, một số nơi đặt hàng balo đồng phục chung. Trước khi mua, đọc lại sổ tay học sinh hoặc hỏi giáo viên chủ nhiệm, tránh trường hợp mua xong không được mang. Móc khoá to, thú bông treo ngoài, dây xích trang trí thường bị nhắc nhở vì vướng khi xếp hàng và dễ bị giật.
Tuổi teen muốn túi nói lên mình là ai, và đó là nhu cầu chính đáng. Cách dung hoà là để con chọn màu, chọn kiểu dáng trong số những mẫu đã qua được phần kỹ thuật ở trên: quai tốt, đáy bền, trọng lượng nhẹ. Một chiếc balo màu ô liu hay màu kem với vài miếng vải dán thêu nhỏ vẫn đủ khác biệt mà không vướng nội quy.
Hãy cẩn thận với túi in nhân vật hay khẩu hiệu đang thịnh: vài tháng sau em có thể thấy "trẻ con" và không muốn mang nữa. Màu trơn, chất liệu bền, cá tính thể hiện qua những món nhỏ thay được (móc treo nhỏ, dây kéo màu) là cách để một chiếc túi sống qua ba năm học.
Đi chọn túi cùng con: các bước để khỏi mua hai lần
Mua túi đi học hay hỏng ở chỗ người lớn chọn theo độ bền, con chọn theo hình, rồi không ai vui. Một quy trình ngắn giúp cả hai cùng đồng ý:
- Ở nhà, cân túi cũ khi đầy và đo khổ sách vở to nhất (thường là khổ A4 của vở hoặc bìa kẹp tài liệu). Túi mới phải nhét vừa khổ này mà không cong.
- Mang theo đúng bộ sách của ngày nặng nhất khi đi mua, hoặc ít nhất là vài quyển to nhất, để nhét thử tại chỗ.
- Để con đeo thử, gài quai ngực, chỉnh quai sao cho đáy túi nằm trên thắt lưng, không xệ xuống mông. Đi lại vài vòng, cúi xuống buộc dây giày.
- Con chọn màu và kiểu trong những mẫu đạt; người lớn kiểm chân quai, đáy, khoá kéo.
- Hỏi chính sách đổi trong vài ngày đầu đi học, giữ hoá đơn và để nguyên tem cho tới khi chắc chắn túi hợp.
Nếu con đã quen một chiếc túi cũ và chỉ muốn thay vì đã hỏng một chỗ, cân nhắc mang đi sửa chân quai hoặc thay khoá kéo trước. Một chiếc túi quen tay, vừa người, sửa xong vẫn dùng thêm được một hai năm.
Hệ hai túi cho ngày học kín lịch và đồ riêng tư tuổi lớn
Nhiều em học chính buổi sáng, chiều ở lại học bán trú hoặc đi thẳng tới lớp học thêm, tối mới về. Dồn tất cả vào một chiếc balo nghĩa là mang sách cả ngày từ sáng tới tối. Một cách nhẹ hơn là hệ hai túi: balo chính cho sách của buổi học chính, một túi rút hoặc túi đeo chéo mỏng gấp gọn trong balo, đựng riêng vở và tài liệu của lớp học thêm. Nếu có chỗ gửi đồ ở trường hoặc nhà người thân gần trường, buổi chiều chỉ cần mang túi nhỏ.
Tuổi dậy thì có thêm những món đồ cá nhân mà em nào cũng muốn giữ kín: lăn khử mùi, áo thay sau giờ thể dục, đồ vệ sinh của các bạn nữ, thuốc riêng nếu có. Một ngăn có khoá kéo ở mặt trong, hoặc một túi con bằng vải tối màu, giúp các em lấy đồ mà không phải dốc cả túi ra trước bạn bè. Đây là chi tiết người lớn hay bỏ qua khi chọn túi, nhưng lại là thứ các em để ý nhất.
Giờ thể dục và các buổi học ngoại khoá cũng cần nghĩ tới: giày thể thao, áo thay ướt mồ hôi không nên nằm chung với sách. Một túi rút bằng vải dù chống thấm, giặt được, là món nhỏ nhưng giữ cho balo khỏi mùi suốt mùa hè.
Mưa, nắng và những ngày con tự lo
Mùa mưa, học sinh đạp xe hoặc đi bộ ra bến xe buýt thường ướt túi trước khi kịp mặc áo mưa. Balo có lớp tráng chống thấm mặt trong giữ được mưa nhỏ; mưa to cần áo trùm balo, loại vải mỏng gấp gọn nhét ở đáy túi. Sách vở nên để trong túi nhựa có khoá miệng, nhất là sổ liên lạc và bài kiểm tra cần nộp.
Mùa nắng, balo màu đen phơi trên giỏ xe hay ngoài sân cả buổi nóng ran, chai nhựa trong túi cũng nóng theo. Màu sáng ít hấp nhiệt hơn, và tập cho con thói quen không để túi ngoài nắng khi không cần.
Cuối tuần, dạy con dốc ngược túi ra, đổ vụn giấy, vỏ bánh, lau đáy bằng khăn ẩm và để khô thoáng. Việc nhỏ này giữ túi không mốc mùi trong mùa nồm và là cách để tuổi teen tự chịu trách nhiệm với đồ của mình, điều có ích hơn bất kỳ chiếc túi đắt tiền nào.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh cấp 3 có nên dùng túi đeo chéo thay balo không?
Được cho những ngày ít sách hoặc đi học thêm. Ngày học chính nhiều môn, túi đeo chéo dồn hết sức nặng lên một vai; nếu con thích, nên chọn loại dây bản rộng và nhắc đổi vai thường xuyên.
Balo da có hợp với học sinh không?
Balo da trông chững chạc nhưng bản thân đã nặng, kỵ mưa và cần lau dưỡng. Với học sinh đạp xe hằng ngày, balo vải dệt dày nhẹ hơn và dễ chăm hơn; da hợp hơn với các dịp đi chơi.
Có cần mua balo chống gù cho con không?
Không có chiếc balo nào tự sửa được dáng đứng. Điều giúp nhiều hơn là túi nhẹ, quai đeo đều hai vai, đáy nằm trên thắt lưng và thói quen soạn sách gọn mỗi tối. Nếu con hay kêu đau lưng, nên đưa con đi khám.
Túi chống nước hoàn toàn có cần thiết không?
Phần lớn học sinh chỉ cần túi chống thấm nhẹ cộng một áo trùm mưa. Túi chống nước hoàn toàn thường cứng, nặng và nóng lưng; hợp với em đạp xe đường xa trong mùa mưa dài.
Bao lâu nên thay balo đi học một lần?
Không có hạn cố định. Một chiếc balo tốt có thể đi hết một cấp học nếu quai, đáy, khoá kéo còn ổn. Thay khi chân quai đã bung không sửa được, đáy thủng hoặc túi không còn vừa khổ sách.
Con muốn chiếc túi đang mốt mà bố mẹ thấy không bền, nên xử lý thế nào?
Thử cân và nhét sách vào chiếc túi đó ngay tại cửa hàng cùng con. Khi tự thấy túi xệ hay quai cấn, các em thường tự đổi ý; nếu túi vẫn đạt, có thể chiều theo con.