Phom dáng là hình khối của chiếc túi khi đứng một mình: túi có đứng thẳng không, hai bên có cân không, hai quai có cao bằng nhau không, đáy có phẳng không, các tỉ lệ dài, cao, sâu có đúng với mẫu không. Đây là thứ nên nhìn đầu tiên, trước cả logo hay đường chỉ, vì phom phản ánh cùng lúc chất lượng rập, độ chính xác khi cắt, lớp gia cố bên trong và tay nghề may ráp.
Người soi túi có kinh nghiệm thường đặt túi xuống bàn, lùi ra vài bước, nhìn thẳng mặt trước rồi nhìn nghiêng, trước khi cầm lên xem chi tiết. Một chiếc túi sai phom có thể có đường chỉ đẹp và logo sắc nét, nhưng tổng thể vẫn "không ra dáng". Bài này giúp bạn đọc phom có phương pháp, và hiểu lúc nào lệch phom là lỗi, lúc nào là đặc tính của kiểu túi.
Phom do đâu mà có
Phom của một chiếc túi được quyết định từ bộ rập: các mảnh cắt có hình dạng và kích thước thế nào, ghép với nhau theo góc nào. Rập được làm lại từ ảnh hoặc đo từ một chiếc túi mẫu thường sai vài milimét ở từng mảnh; cộng dồn lại, túi thành phẩm lệch tỉ lệ nhìn thấy được, như dáng bè hơn, thấp hơn, hoặc nắp ngắn hơn so với thân.
Lớp gia cố là yếu tố thứ hai. Giữa da ngoài và lót có thể là vải bố, mút mỏng, da lạng, giấy bìa ép hoặc tấm nhựa. Gia cố đúng vật liệu, đúng độ dày thì túi đứng phom lâu năm; gia cố bằng giấy bìa ép thì lúc mới trông vuông vắn nhưng gặp nồm ẩm là mềm nhũn, sụp hẳn.
Yếu tố thứ ba là tay nghề may ráp. Đường may kéo căng không đều làm thân túi vặn xoắn, góc đáy bị nhăn, hai bên hông cao thấp khác nhau. Vì vậy cùng một bộ rập, hai người thợ khác nhau có thể cho ra hai chiếc túi phom khác nhau. Khi nhìn phom, bạn đang nhìn tổng hợp của cả ba khâu. Túi làm thủ công từng chiếc có thể lệch nhẹ hơn túi làm theo dây chuyền, nhưng một người thợ giỏi vẫn giữ được hai bên cân nhau; lệch nhẹ có chủ ý khác hẳn với méo do may vội.
Cách đọc phom trong hai phút
Không cần dụng cụ, chỉ cần một mặt bàn phẳng và ánh sáng đủ:
- Bỏ hết giấy nhồi ra rồi đặt túi trống lên bàn. Túi nhồi căng che mất mọi lệch phom.
- Lùi ra, nhìn thẳng mặt trước ngang tầm mắt. Hai cạnh bên có song song và thẳng đứng không, hay túi nghiêng về một phía.
- Nhìn hai quai: đỉnh quai có cùng độ cao không, chân quai có cách đều mép túi không.
- Nhìn nghiêng từ hai bên: độ phồng của mặt trước và mặt sau có tương đương không, hông túi có thẳng không.
- Ấn nhẹ lên đáy từ bên trong: đáy phẳng, có tấm đáy cứng, hay võng xuống ở giữa.
- Mở nắp hoặc miệng túi rồi đóng lại: nắp có rơi đúng vị trí, khoá có khớp mà không phải kéo căng không.
- Cuối cùng, so tỉ lệ dài, cao, sâu với số đo người bán công bố bằng thước dây.
Nếu túi đứng được khi trống mà vẫn thẳng, cân và đáy phẳng, đó là dấu hiệu rập tốt và gia cố đủ. Nếu túi chỉ đẹp khi nhồi căng, hãy hỏi người bán chất liệu gia cố bên trong.
Các kiểu lệch phom thường gặp và nguyên nhân
Mỗi kiểu lệch thường chỉ về một khâu cụ thể trong quá trình làm:
| Dấu hiệu | Nguyên nhân thường gặp | Ảnh hưởng khi dùng |
|---|---|---|
| Túi nghiêng về một bên khi đứng | Hai mảnh hông cắt không bằng nhau, may kéo lệch | Đeo bị lệch vai, nắp không khớp |
| Hai quai cao thấp khác nhau | Quai cắt sai dài, chân quai đặt lệch | Túi xệ một bên khi xách |
| Đáy võng ở giữa | Thiếu tấm đáy, gia cố mỏng | Đồ dồn giữa, đáy mòn nhanh |
| Thân vặn xoắn nhẹ | Đường may căng không đều, cắt lệch canh | Méo dần theo thời gian |
| Nắp ngắn hoặc dài hơn mẫu | Rập đo lại từ ảnh, sai tỉ lệ | Khoá không khớp, lộ miệng túi |
| Góc đáy nhăn, gấp nếp | Ráp góc vội, cắt góc không đúng bán kính | Góc mòn và nứt sớm |
| Mặt trước phồng hơn mặt sau | Gia cố hai mặt khác nhau | Túi trông lệch khi đeo |
Một hai lệch nhỏ ở túi thủ công là bình thường. Điều đáng lưu ý là nhiều lệch cùng lúc, hoặc lệch ở một mẫu túi nổi tiếng vì sự cân đối chính xác. Cũng nên phân biệt lệch có sẵn từ lúc làm với méo do vận chuyển: túi bị đè trong thùng hàng có thể móp tạm thời ở một góc, nhồi giấy và để vài ngày là hồi lại, còn lệch do rập hay do may thì không bao giờ tự hết. Nếu túi vừa nhận đã méo, chụp ảnh ngay, nhồi lại cho đúng hình rồi xem tiếp sau hai ba ngày trước khi kết luận.
Túi mềm, túi rũ và túi cứng: đừng áp một chuẩn cho tất cả
Không phải túi nào cũng phải đứng vuông vắn. Túi hobo, túi bucket, túi tote vải, túi gối được thiết kế để rũ xuống, mềm theo đồ bên trong. Với những kiểu này, "đứng phom" có nghĩa là rũ đều, cân hai bên, không gấp nếp lạ, chứ không phải đứng thẳng như hộp. Đòi một chiếc hobo đứng thẳng là hiểu sai kiểu túi.
Túi hộp, túi satchel, cặp da khung cứng, túi nắp gập cấu trúc thì ngược lại: cạnh phải thẳng, góc phải rõ, mặt phải phẳng. Chỉ cần võng nhẹ ở đáy hay cong ở cạnh là thấy ngay. Đây cũng là những kiểu túi mà bản làm ẩu dễ lộ nhất, vì phom cứng đòi hỏi rập và gia cố chính xác.
Ở giữa là các túi bán cấu trúc, như túi đeo vai da mềm có tấm đáy, túi đeo chéo có gia cố mỏng. Với nhóm này, xem đáy và miệng túi: đáy giữ được hình, miệng túi không sụp hẳn khi để trống là đạt. Biết túi thuộc nhóm nào trước khi đánh giá giúp tránh chê oan một chiếc túi làm đúng. Nếu không chắc, xem ảnh chính thức của mẫu khi để trống: nhà sản xuất thường chụp đúng phom thiết kế, từ đó bạn biết chiếc túi được kỳ vọng đứng thẳng hay rũ mềm.
Giấy nhồi, ảnh chụp và cách phom bị che đi
Túi trưng bày và túi chụp ảnh bán hàng hầu như luôn được nhồi giấy, nhồi mút, có khi chèn cả tấm bìa vào đáy để trông đầy đặn và vuông vắn. Đây là việc bình thường để giữ phom khi vận chuyển, nhưng nó cũng che đi gần hết những lệch phom kể trên. Một chiếc túi gia cố kém có thể trông hoàn hảo trên ảnh nhờ lớp nhồi.
Góc chụp cũng làm thay đổi tỉ lệ: chụp từ trên xuống làm túi trông thấp và bè, chụp từ dưới lên làm túi cao hơn, ống kính góc rộng chụp gần làm mặt trước phình ra. Ảnh bán hàng thường chọn góc làm túi đẹp nhất, nên khó dùng để so tỉ lệ chính xác. Ảnh có người mẫu cầm túi còn khó hơn: vóc người, khoảng cách tới máy ảnh và tư thế đều làm túi trông to hay nhỏ khác đi, nên chỉ dùng ảnh túi đứng một mình để so phom.
Khi mua online, xin người bán một ảnh chụp thẳng mặt trước ở tầm ngang túi khi túi đã bỏ giấy nhồi, và một ảnh nghiêng. Kèm theo số đo dài, cao, sâu bằng thước dây đặt sát túi. Người bán có túi thật trong tay chụp được những ảnh này dễ dàng; người chỉ dùng ảnh mẫu lấy từ nơi khác thì không. Khi nhận hàng, bỏ giấy nhồi ra và đặt túi lên bàn ngay trong video mở hộp, để nếu phom khác hẳn ảnh đã chào thì bạn có sẵn căn cứ trao đổi với người bán.
Phom ở các mẫu túi nổi tiếng: vì sao vài milimét đã đủ lộ
Những mẫu túi đã thành biểu tượng được người ta nhận ra trước hết bằng hình khối, sau mới đến chi tiết. Tỉ lệ giữa chiều cao và chiều dài, độ dốc của hai cạnh bên, độ cong của nắp, độ cao của quai so với thân đều được giữ gần như không đổi qua nhiều năm. Mắt người đã quen với những tỉ lệ đó nên chỉ cần lệch một chút là thấy chiếc túi "là lạ", dù không chỉ ra được sai ở đâu.
Rập của túi giả thường được dựng lại từ ảnh hoặc đo từ một chiếc túi mẫu đã qua sử dụng, vốn có thể đã giãn, sụp, méo theo thời gian. Mọi sai số đó được chép vào rập rồi nhân lên cả lô. Kết quả là những lệch quen thuộc: thân thấp và bè hơn, nắp ngắn để lộ một dải thân phía trên, quai thấp làm túi khó kẹp nách, biểu tượng đặt lệch khỏi tâm.
Người mua không cần thuộc số đo của từng mẫu, nhưng nên tập nhìn tỉ lệ: đặt ảnh chính thức của mẫu cạnh ảnh chiếc túi định mua, cùng góc chụp thẳng, rồi so chiều cao với chiều dài, vị trí biểu tượng so với mép, độ dài nắp so với thân. Phép so này không đủ để kết luận, nhưng đủ để biết khi nào cần hỏi người có chuyên môn.
Phom theo thời gian: túi nào giữ dáng, túi nào sụp
Phom lúc mua chỉ là một nửa câu chuyện. Sau vài tháng dùng ở khí hậu nóng ẩm, túi gia cố bằng vật liệu tốt vẫn giữ dáng, còn túi gia cố bằng giấy bìa ép hoặc mút rẻ bắt đầu sụp ở đáy, nhăn ở thân, cong ở cạnh. Đây là hư hỏng rất khó sửa vì phải tháo lót ra thay toàn bộ lớp gia cố.
Một cách đoán trước là bóp nhẹ thành túi giữa hai ngón tay. Gia cố bằng vải bố, da lạng hay mút đàn hồi cho cảm giác đều, nhả lại êm. Giấy bìa ép cho cảm giác cứng giòn, có tiếng sột soạt, bóp mạnh thì gãy gập và để lại nếp. Hỏi thẳng người bán chất liệu gia cố cũng là câu hỏi hợp lý.
Thói quen dùng cũng quyết định nhiều. Túi đựng quá tải, treo bằng một quai lâu ngày, để trong cốp xe nóng hoặc nhét vào tủ chật đều làm méo phom. Khi cất, nhồi giấy trắng không in hoặc gối nhồi vừa phải, đặt đứng, không chồng đồ nặng lên trên là đủ giữ dáng cho phần lớn túi. Túi có quai cứng nên dựng quai thẳng hoặc đặt vật chèn mềm bên dưới, tránh để quai gập xuống thân lâu ngày tạo nếp gãy.
Câu hỏi thường gặp
Túi mới mua bị lệch quai một chút có sao không?
Lệch vài milimét ở túi thủ công là bình thường và ít ảnh hưởng khi dùng. Nếu lệch rõ bằng mắt thường, túi xệ hẳn một bên khi xách, hoặc túi được bán với giá của hàng làm kỹ, bạn có lý do để đổi hoặc trả lại theo chính sách của người bán.
Túi bị sụp phom có làm lại được không?
Thợ đồ da có thể tháo lót và thay lớp gia cố, lắp thêm tấm đáy, nhưng việc này tốn công và với túi giá rẻ thì thường không đáng. Túi sụp nhẹ do cất sai cách có thể cải thiện bằng cách nhồi giấy đúng hình và để vài ngày ở nơi khô thoáng.
Làm sao biết túi có tấm đáy hay không?
Ấn tay vào đáy từ bên trong: có tấm đáy thì đáy phẳng, cứng đều, không võng. Nhiều túi có tấm đáy rời đặt dưới lót, nhấc ra được. Túi không có tấm đáy thì đáy mềm, võng xuống khi ấn ở giữa, đồ nặng dễ dồn vào một chỗ.
Phom túi có giúp nhận biết túi giả không?
Có, ở mức gợi ý. Rập làm lại từ ảnh hay đo lại từ túi mẫu thường sai tỉ lệ nhỏ, nên tổng thể "không ra dáng" so với bản gốc. Nhưng nhận ra điều này cần biết rõ mẫu thật; với túi giá trị lớn, nên để người giám định có túi đối chứng xem.
Túi da mềm có nên nhồi giấy khi cất không?
Nên nhồi vừa đủ để túi giữ hình và không gấp nếp, không nhồi căng làm giãn da. Dùng giấy trắng không in hoặc vải cotton sạch, không dùng giấy báo vì mực có thể dây sang lót. Thay giấy nhồi khi mùa nồm vì giấy hút ẩm.
Đo túi thế nào cho đúng số đo người bán công bố?
Dài đo ở đáy từ hông này sang hông kia, cao đo từ đáy lên miệng túi không tính quai, sâu đo bề ngang hông túi ở đáy. Một số người bán đo ở miệng túi, nên hỏi rõ cách đo. Chênh vài milimét là bình thường, chênh vài centimét là đáng hỏi lại.