Kiến trúc sư và kỹ sư thường cần hai món, không phải một: một chiếc cặp hoặc túi có lòng phẳng đủ rộng cho bản vẽ khổ A3 (297 × 420 mm) cùng laptop, và một ống đựng bản vẽ cho các khổ A2, A1, A0 phải cuộn. Những ngày ra công trường, bộ đồ ấy gặp thêm bụi, xi măng, nắng gắt và mưa bất chợt, nên chất liệu và đáy túi quan trọng hơn vẻ ngoài. Ngày gặp chủ đầu tư, chiếc cặp lại phải giữ bản vẽ phẳng phiu để trải lên bàn họp.
Bài đi theo trình tự: khổ giấy quyết định cỡ túi ra sao, chọn cặp A3, chọn ống bản vẽ, chở laptop đồ hoạ và dụng cụ đo, rồi tới túi đi hiện trường và cách xoay vòng giữa ngày văn phòng với ngày công trường. Nguyên tắc chung cũng áp dụng cho người làm nội thất, cảnh quan, quy hoạch, cơ điện.
Khổ giấy nào đựng bằng gì
Khổ giấy dãy A theo chuẩn quốc tế ISO 216 cứ mỗi khổ lớn gấp đôi khổ liền sau. Từ đó suy ra món đựng phù hợp:
| Khổ | Kích thước (mm) | Cách mang thường gặp | Món đựng |
|---|---|---|---|
| A4 | 210 × 297 | Để phẳng | Cặp công sở bình thường, bìa hồ sơ |
| A3 | 297 × 420 | Để phẳng, hoặc gập đôi về A4 | Cặp hoặc túi có lòng phẳng ngang từ khoảng 44 cm, cặp hồ sơ khổ A3 |
| A2 | 420 × 594 | Cuộn, hoặc gập về A4 nếu là bản in để lưu | Ống bản vẽ ngắn, hoặc cặp lớn kiểu cặp tranh |
| A1 | 594 × 841 | Cuộn | Ống bản vẽ dài trên 60 cm, nên loại chỉnh được độ dài |
| A0 | 841 × 1189 | Cuộn | Ống bản vẽ dài trên 85 cm, có quai đeo vai |
Khi đo cặp cho khổ A3, cần cộng thêm độ dư: bản vẽ thường nằm trong bìa nhựa hoặc kẹp với vài tờ khác, nên lòng cặp ngang chừng 44–46 cm và cao trên 31 cm mới đút vào rút ra không quăn mép. Nhiều cặp công sở quảng cáo "vừa A4" chỉ dư vài phân so với khổ A4, hoàn toàn không chứa nổi A3 phẳng.
Bản vẽ khổ lớn cần lưu hoặc nộp hồ sơ thường được gập về khổ A4 sao cho khung tên nằm ở mặt ngoài, tiện xếp vào bìa. Cách gập cụ thể mỗi đơn vị có quy ước riêng; với bản vẽ mang đi trình bày, cuộn vẫn tốt hơn vì không để lại nếp gấp cắt ngang hình vẽ.
Cặp khổ A3: lòng phẳng, vách cứng, mở rộng hết miệng
Lòng cặp phẳng, không bị ngăn laptop chia đôi. Bản vẽ A3 cần một khoang phẳng có chiều ngang trọn vẹn. Nhiều cặp cỡ lớn chia lòng thành hai ngăn hẹp bằng một vách đệm laptop, mỗi ngăn đều không đủ rộng cho tờ A3. Hãy mang theo một tờ A3 kẹp trong bìa nhựa ra cửa hàng, thử đút vào từng ngăn.
Vách hai mặt có độ cứng. Cặp mềm oặt làm bản vẽ cong theo thân cặp mỗi lần bạn kẹp nách hoặc đeo chéo. Vách có tấm lót cứng mỏng hoặc thân cặp bằng da dày, vải bố có dựng, giữ bản vẽ phẳng hơn. Đặt cặp đứng trên bàn, buông tay: cặp đứng vững là dấu hiệu tốt.
Khoá kéo mở rộng xuống hai bên hông. Miệng cặp mở rộng sâu xuống hông cho phép đặt bản vẽ vào theo chiều nằm ngang mà không phải uốn cong. Miệng hẹp kiểu túi đeo chéo thường buộc bạn bẻ tờ giấy để luồn vào, và mép giấy quăn dần sau vài tuần.
Một ngăn riêng cho laptop và một ngăn cho bút, thước. Laptop nên nằm ở ngăn đệm áp người, tách khỏi khoang bản vẽ. Bút kỹ thuật, bút đánh dấu, thước gấp, thước tỉ lệ để trong ô riêng hoặc hộp bút, để đầu bút không đâm thủng hay làm lem bản vẽ.
Dây vai rời để đeo chéo khi đi xe máy. Cặp A3 khá lớn; cầm tay trên xe máy vừa mỏi vừa nguy hiểm. Dây vai rời có đệm cho phép đeo chéo cặp sau lưng khi chạy xe, đến nơi tháo ra xách như cặp công sở.
Ống bản vẽ: nhựa cứng, độ dài chỉnh được, nắp chắc
Ống đựng bản vẽ phổ biến là ống nhựa cứng đường kính khoảng 6–10 cm, nắp vặn hoặc nắp chụp, có quai đeo vai. Loại đáng chọn nhất cho người làm nghề là ống lồng hai đoạn chỉnh được độ dài: kéo dài cho bản A0, thu ngắn cho bản A2, một chiếc dùng cho nhiều khổ. Khi thu ngắn, bản vẽ không lắc lư trong ống nên mép ít bị sờn.
Đường kính quyết định chở được bao nhiêu tờ. Một bộ vài chục tờ A1 giấy in thường cuộn lại đã khá dày; ống đường kính nhỏ buộc bạn cuộn quá chặt, khi trải ra giấy cong vểnh khó ép phẳng. Ống to hơn chút cho phép cuộn lỏng, vừa dễ lấy ra vừa đỡ quăn.
Nắp là chỗ hay hỏng. Nắp vặn ren kín hơn nắp chụp, chịu được mưa nhỏ và bụi công trường; nắp chụp tiện nhưng có thể bật ra khi ống rơi. Kiểm khoá nắp, ren nhựa có bị mẻ không, và quai đeo gắn vào ống bằng khoen chắc hay chỉ bằng dây nhựa dán. Một số ống có ngăn nhỏ ở nắp để bút và thước, tiện cho những ngày chỉ mang mỗi ống.
Về cách cuộn, nhiều người cuộn bản vẽ với mặt in quay ra ngoài để khi trải lên bàn, mép giấy úp xuống mặt bàn thay vì cong vểnh lên. Nếu lo trầy mặt in khi rút ra rút vào, cuộn thêm một tờ giấy trắng bọc bên ngoài. Bản vẽ quan trọng nên cho vào túi nhựa mỏng trước khi đút vào ống, phòng khi nắp lỏng gặp mưa.
Laptop đồ hoạ, chuột, bút vẽ và dụng cụ đo
Người làm thiết kế thường dùng máy 15–16 inch cấu hình cao, nặng hơn hẳn máy văn phòng, kèm cục sạc lớn, chuột, có khi thêm bảng vẽ điện tử và ổ cứng chứa mô hình. Cách tính tổng tải, chọn đáy cứng và ngăn sạc cho máy lớn đã có bài riêng trên trang; ở đây chỉ nhấn một điểm: cặp A3 cộng máy 16 inch cộng bản vẽ là một khối nặng và rộng, nên ưu tiên dây vai có đệm và quai cầm bọc kín, may xuyên qua thân cặp chứ không chỉ khâu vào lớp ngoài.
Dụng cụ đo đi hiện trường là nhóm đồ hay bị bỏ chung với laptop. Thước dây cuộn có vỏ cứng và móc kim loại, máy đo khoảng cách bằng tia laser, thước thuỷ ngắn, máy ảnh hay điện thoại chụp hiện trạng. Thước dây và thước thuỷ đè lên laptop dễ để lại vết hằn; nên có một túi con hoặc ngăn riêng có đáy dày cho chúng, đặt ở phía ngoài, xa ngăn máy.
Bút kỹ thuật mực nước để trong túi nóng dễ rỉ mực. Gói bút trong hộp bút có nắp kín, đặt đứng đầu ngòi lên trên, và không để hộp bút ngay trên bản vẽ. Bút đánh dấu, phấn đánh dấu công trường càng phải để xa giấy.
Ngày nào cần cả laptop lẫn bản vẽ A1, cách gọn là chia làm hai: cặp hoặc balo cho laptop, bản A3 và dụng cụ; ống đeo vai riêng cho bản khổ lớn. Đừng cố nhét bản vẽ cuộn vào balo kiểu cắm dọc, vì đầu cuộn giấy chìa ra khỏi miệng balo sẽ gãy gập khi bạn tựa lưng hoặc gặp mưa.
Túi đi công trường: bụi, xi măng, nắng và mưa
Công trường là môi trường khắc nghiệt nhất với túi. Bụi xi măng và vữa bám vào da, khi gặp nước tạo thành vết trắng loang khó lau, có thể làm da khô cứng ở chỗ dính. Túi da sáng màu hay da lộn gần như không hợp với những buổi đi hiện trường. Vải tổng hợp dệt dày có lớp tráng, hoặc vải bố phủ sáp, chịu bụi tốt hơn, lau bằng khăn ẩm là sạch phần lớn.
Đáy túi là chỗ bị hại nhiều nhất vì hay phải đặt xuống nền đất, sàn bê tông còn ẩm, tấm tôn nóng. Đáy có lớp vải dày gấp đôi hoặc tấm cao su, có chân đế ở bốn góc, giúp thân túi không ngồi thẳng lên nền. Màu tối, xám, rêu, đen ít lộ bẩn hơn màu sáng.
Trên công trường nhiều nơi yêu cầu mũ bảo hộ, áo phản quang, có khi giày bảo hộ. Một số người treo mũ vào quai túi bằng móc riêng, tiện nhưng nên kiểm móc chịu được sức nặng và không cọ vào bản vẽ. Áo phản quang gấp gọn để ở ngăn ngoài, lấy ra mặc ngay ở cổng công trường.
Nắng trưa trên mái hoặc sàn đổ bê tông làm túi nóng lên đáng kể. Laptop, ổ cứng và pin dự phòng không nên phơi trong túi để ngoài nắng; khi phải để túi xuống, tìm chỗ có bóng râm hoặc mang vào lán. Mùa mưa, áo trùm túi và túi nhựa bọc bản vẽ là hai món nên có sẵn trong túi quanh năm.
Hai bộ túi: ngày văn phòng, gặp khách và ngày hiện trường
Phần lớn người làm nghề sau một thời gian sẽ có hai bộ túi. Bộ đi hiện trường gồm balo hoặc túi đeo chéo vải tráng chống bụi, ống bản vẽ nhựa, túi con cho dụng cụ đo. Bộ văn phòng và gặp chủ đầu tư gồm một chiếc cặp A3 phẳng, có thể bằng da hoặc vải dựng cứng màu tối, đủ chỗ cho laptop và tập bản vẽ trình bày.
Chiếc cặp gặp khách có một nhiệm vụ mà túi công trường không có: giữ bản vẽ phẳng, sạch, để khi mở ra trên bàn họp, tờ giấy nằm yên chứ không cuộn tròn lại. Bản vẽ phẳng, không quăn mép, không dính bụi cũng là cách cho chủ đầu tư thấy sự cẩn thận của người làm hồ sơ. Ngăn trước của cặp nên đủ cho bìa hồ sơ, danh thiếp và bút ký.
Hai bộ không có nghĩa là mua nhiều túi đắt tiền. Bộ hiện trường nên bền, rẻ vừa phải, chịu được hư hại; bộ văn phòng mới là chỗ đáng đầu tư chất liệu và đường may. Nếu chỉ có một chiếc, chọn cặp vải tráng màu tối có lòng phẳng A3 và dây vai rời, dùng được cả hai môi trường ở mức chấp nhận được.
Muốn cầm thử nhiều kiểu cặp A3, ống bản vẽ và túi vải tráng trước khi quyết, hoặc đặt xưởng may một chiếc cặp có lòng phẳng đúng khổ giấy và ngăn laptop theo cỡ máy của mình, có thể tra danh bạ cửa hàng và xưởng túi xách, đồ da theo tỉnh của trang rồi mang theo một tờ A3 và chiếc laptop khi đến thử.
Câu hỏi thường gặp
Cặp A4 có đựng được bản vẽ A3 gập đôi không?
Được, vì A3 gập đôi đúng bằng khổ A4. Nhưng nếp gập cắt ngang giữa bản vẽ, không đẹp khi trình bày và giấy sẽ mòn dần ở nếp. Bản vẽ để lưu hay để tham khảo nhanh thì gập được; bản trình bày với khách nên để phẳng trong cặp khổ A3.
Ống bản vẽ nhựa hay ống vải tốt hơn?
Ống nhựa cứng bảo vệ bản vẽ khỏi bị đè bẹp, chịu mưa bụi tốt hơn, hợp đi công trường và đi xa. Ống vải hoặc ống bìa nhẹ hơn, gọn khi gấp, nhưng bản vẽ dễ móp khi bị đè. Người hay di chuyển bằng xe máy thường chọn ống nhựa có nắp vặn và quai đeo.
Làm sao để bản vẽ cuộn lâu trong ống trải ra vẫn phẳng?
Cuộn lỏng tay, dùng ống có đường kính đủ rộng, và đừng để bản vẽ trong ống quá lâu. Khi trải ra, cuộn ngược nhẹ một vòng hoặc chặn bốn góc bằng vật nặng vài phút. Cuộn mặt in quay ra ngoài cũng giúp mép giấy úp xuống bàn thay vì vểnh lên.
Có nên dùng cặp da ra công trường không?
Không nên nếu là da sáng màu hoặc da lộn, vì bụi xi măng và vữa gặp nước dễ để lại vết khó tẩy, làm da khô cứng. Cặp da tối màu đi công trường thỉnh thoảng thì chấp nhận được, nhưng nên lau sạch bụi ngay sau buổi và dưỡng da định kỳ.
Mang bản vẽ đi xe máy trời mưa thế nào cho an toàn?
Cho bản vẽ vào túi nhựa mỏng trước, rồi mới bỏ vào cặp hoặc ống có nắp vặn. Trùm áo mưa cho cặp hoặc kẹp ống bên trong áo mưa của mình. Đeo ống chéo sau lưng, nắp hướng lên trên để nước không chảy vào khe nắp.
Sinh viên kiến trúc nên mua túi gì trước?
Thường nên có ống bản vẽ chỉnh được độ dài trước, vì đồ án hay ở khổ lớn, rồi đến một balo có ngăn laptop và ngăn dụng cụ. Cặp A3 phẳng có thể để sau, khi bắt đầu đi thực tập hay trình bày với người ngoài trường. Chọn đồ bền, không cần đắt.
