Túi móc tay được làm từ nhiều loại sợi: sợi cotton (kể cả cotton pha), len acrylic, sợi dù polyester bện tròn, sợi vải thun cắt dải, sợi giấy, sợi đay. Độ bền và độ giữ dáng phụ thuộc trước hết vào loại sợi và mũi móc: sợi dù và mũi móc đơn dày cho túi chắc, ít giãn; cotton đẹp, mát nhưng dễ chảy xệ khi đựng nặng; len acrylic mềm, co giãn, hay xù lông. Đáy cứng, quai đúng chất liệu và cách giặt phơi phẳng giúp túi móc dùng được lâu.
Túi len móc, túi sợi dù là món đồ thủ công được nhiều người tự làm, đặt làm hoặc mua tặng. Vẻ mộc, màu tươi, nhẹ là điểm cộng; điểm trừ hay gặp là sau vài tháng túi dài ra, miệng loe, đáy võng. Phần lớn chuyện này đoán trước được khi biết sợi gì và mũi móc thế nào.
Các loại sợi móc túi: tính cách và chỗ hợp
Bảng là xu hướng chung khi các loại sợi được móc thành túi; độ to sợi và cách móc làm kết quả lệch đi ít nhiều:
| Loại sợi | Cảm giác | Giữ dáng | Gặp nước, ẩm | Hợp làm |
|---|---|---|---|---|
| Cotton, cotton pha (“cotton sữa”) | Mát, mềm, hơi nặng | Trung bình, dễ chảy khi đựng nặng | Hút nước, lâu khô, có thể mốc | Túi nhỏ, túi đi chơi, túi đeo chéo |
| Len acrylic | Mềm, ấm, nhẹ | Co giãn nhiều, dễ dài ra | Ít hút nước, khô nhanh | Túi mini, túi trang trí, túi mùa lạnh |
| Sợi dù polyester bện tròn | Chắc, hơi cứng, bóng nhẹ | Tốt, ít giãn | Không thấm, lau rửa dễ | Túi tote, túi đi làm, túi đi biển |
| Sợi vải thun cắt dải | Dày, mềm, nặng | Trung bình, co giãn | Hút nước vừa | Giỏ, túi tote to, túi đi chợ |
| Sợi giấy, sợi cọ | Nhẹ, cứng, mát | Tốt khi khô | Kém, mềm nhũn khi ướt | Túi mùa hè dùng khô ráo |
| Sợi đay | Thô, cứng, mùi cỏ | Khá | Hút ẩm, dễ mốc | Túi phong cách mộc, giỏ |
Ở Việt Nam, sợi dù là loại được dùng nhiều nhất cho túi móc dùng hằng ngày, chính vì nó chịu được mưa, mồ hôi và khí hậu ẩm mà không mốc như cotton hay đay, đồng thời giữ dáng tốt hơn len acrylic.
Tên thương mại của sợi khá lộn xộn: “cotton sữa” thường là sợi pha cotton với acrylic; “len” trên thị trường đa số là acrylic chứ không phải lông cừu. Khi đặt làm hoặc mua, hỏi thành phần sợi cụ thể sẽ biết túi sẽ cư xử ra sao.
Vì sao túi móc dài ra và võng đáy
Vải móc là chuỗi các vòng sợi lồng vào nhau, không có sợi ngang sợi dọc cố định như vải dệt. Khi túi đựng đồ nặng và được treo bằng quai, trọng lượng kéo các vòng sợi dài ra theo chiều đứng. Sợi càng co giãn, mũi móc càng thưa, túi càng nhanh dài ra. Đó là lý do một chiếc túi móc len acrylic mũi thưa có thể dài thêm thấy rõ sau vài tuần đựng điện thoại, ví, chai nước.
Cotton không co giãn nhiều nhưng cũng không đàn hồi trở lại: một khi đã bị kéo dài, nó giữ nguyên độ dài mới. Sợi cotton nặng, nên bản thân túi to đã tự kéo mình xuống. Sợi dù polyester bện chặt ít giãn nhất, vì vậy hợp với túi tote, túi đi làm cần đựng nặng.
Mũi móc quyết định phần còn lại. Mũi móc đơn (mũi ngắn nhất, các vòng nằm sát nhau) tạo mặt vải dày, chắc, ít giãn; mũi móc kép, mũi lưới, mũi hoa văn thưa đẹp nhưng giãn nhiều hơn và đồ nhỏ dễ lọt. Thợ móc túi lâu năm thường dùng kim móc nhỏ hơn mức khuyến nghị cho sợi để mũi chặt hơn, đổi lại tốn sợi và tốn công hơn.
Soi một chiếc túi móc chắc tay khi mua hoặc nhận hàng đặt
Túi móc tay khác nhau rất nhiều về tay nghề. Các điểm cần kiểm:
- Độ đều và độ chặt của mũi móc. Mũi đều nhau, hàng thẳng, không có chỗ mũi to mũi nhỏ. Ấn ngón tay vào thân túi: mặt vải chặt thì không lõm sâu, không thấy khe hở lớn.
- Đáy túi. Đáy móc tròn hoặc bầu dục phải phẳng, không vồng ở giữa. Túi đựng nặng nên có đáy cứng: tấm đáy gỗ, da, nhựa có lỗ đục sẵn để móc vào, hoặc tấm lót cứng đặt bên trong.
- Miệng túi. Viền miệng nên được móc thêm vài hàng mũi chặt hoặc luồn dây gia cố để không loe. Miệng túi loe là dấu hiệu túi sẽ mất dáng nhanh.
- Chỗ gắn quai. Quai móc liền thân phải được móc dày, rộng bản. Quai gỗ, quai da, quai xích phải được gắn qua nhiều hàng mũi hoặc có miếng đệm, không chỉ móc qua một hàng.
- Đầu sợi. Đầu sợi được luồn giấu kỹ vào trong vải móc, với sợi dù có thể được hơ nhiệt nhẹ cho khỏi tưa. Đầu sợi thò ra hoặc thắt nút to là dấu hiệu làm vội.
- Lớp lót. Túi có lót vải giúp đồ nhỏ không lọt qua mũi móc và hạn chế thân túi giãn, vì lót chịu một phần lực. Lót may vào viền miệng gọn gàng là điểm cộng lớn.
Đặt làm túi móc số lượng làm quà tặng hoặc cho cửa hàng, có thể tìm xưởng và cửa hàng túi xách, đồ thủ công theo tỉnh trong danh bạ của trang, xin túi mẫu để kiểm các điểm trên trước khi chốt số lượng.
Đáy và quai: hai bộ phận quyết định túi dùng được lâu
Đáy gỗ, đáy da có lỗ. Tấm đáy làm sẵn có hàng lỗ quanh mép, thợ móc hàng đầu tiên xuyên qua các lỗ rồi móc thân lên. Đáy phẳng tuyệt đối, túi đứng được, không võng khi đựng nặng. Đáy da mềm hơn đáy gỗ, êm khi đặt xuống; đáy gỗ cần phủ dầu hoặc sơn để chịu ẩm.
Tấm lót đáy rời. Với túi đáy móc, đặt thêm một tấm nhựa mỏng hoặc bìa sợi chịu nước vừa khít đáy bên trong, có thể bọc vải. Rẻ, dễ làm, giúp đáy phẳng hơn hẳn. Tránh bìa giấy vì gặp ẩm sẽ nhũn.
Quai móc liền thân. Đẹp, đồng bộ, nhưng là chỗ giãn nhiều nhất. Quai nên móc dày, có thể luồn lõi dây dù hoặc băng vải bên trong để chống giãn.
Quai gỗ, quai mây, quai nhựa. Giữ miệng túi mở đẹp, không giãn. Cần kiểm chỗ quai gắn vào thân: phần vải móc quấn quanh quai phải dày, nhiều hàng.
Quai da và quai xích. Quai da bền, êm vai, hợp túi đeo vai; quai xích kim loại đẹp nhưng nặng, làm thân túi bị kéo nhiều hơn. Chỗ gắn khoen vào vải móc nên có miếng da đệm.
Giặt, phơi và cất túi móc cho giữ dáng
Túi móc không nên giặt máy hay vắt xoắn: lực quay và vắt kéo giãn các vòng sợi, túi ra khỏi máy dài hơn và méo. Giặt tay bằng nước mát với xà phòng trung tính, bóp nhẹ, không chà mạnh, xả sạch. Ép nước ra bằng cách cuộn túi trong khăn bông khô, ấn nhẹ, không vặn.
Phơi phẳng là nguyên tắc quan trọng nhất. Đặt túi nằm trên mặt phẳng thoáng hoặc trên giàn lưới, nắn lại dáng, nhồi khăn khô hoặc giấy trắng vào trong để giữ phom. Treo túi ướt bằng quai là cách nhanh nhất làm túi dài ra vĩnh viễn, vì sợi ướt nặng và mềm hơn. Phơi ở chỗ râm thoáng; nắng gắt làm sợi màu bạc và sợi cotton cứng lại.
Với túi sợi dù, việc vệ sinh đơn giản hơn: lau ẩm hoặc rửa nhanh dưới vòi nước, phơi râm là khô. Túi cotton, đay phải khô hẳn trước khi cất, nếu không rất dễ mốc trong mùa nồm. Khi cất, nhồi giấy giữ dáng, đặt nằm hoặc đứng trên kệ, không treo lâu ngày bằng quai, không chồng vật nặng lên.
Len acrylic xù lông sau thời gian dùng ở chỗ cọ xát: có thể dùng dụng cụ cắt lông xù nhẹ nhàng. Túi đã dài ra quá mức thì khó cứu triệt để; một số thợ tháo bớt hàng hoặc móc thêm viền chặt ở miệng để thu lại phần nào.
Màu sợi: phai, lem và chọn màu cho túi móc
Túi móc thường có màu tươi hoặc phối nhiều màu, nên chuyện phai và lem màu đáng tính trước. Sợi cotton nhuộm màu đậm như đỏ, xanh than, đen có thể ra màu ở mấy lần giặt đầu; nếu túi phối với màu trắng, kem, phần sáng dễ bị loang. Trước khi giặt lần đầu, thấm một góc khuất bằng khăn trắng ẩm: khăn ngả màu là nên giặt riêng, nước lạnh, nhanh tay.
Sợi dù polyester và len acrylic nhuộm từ khi kéo sợi nên thường bền màu hơn cotton, ít lem khi giặt. Nhưng dưới nắng gắt lâu ngày, màu tươi trên mọi loại sợi đều nhạt dần, nhất là mặt túi hứng nắng. Túi đi biển, túi treo xe máy nên chọn màu trung tính hoặc chấp nhận màu sẽ đổi.
Túi móc màu sáng như trắng, kem, be rất đẹp nhưng bắt bẩn nhanh vì mặt vải móc có nhiều kẽ, bụi và dầu tay đọng lại. Sợi dù màu sáng dễ làm sạch nhất vì không thấm. Cotton màu sáng phải giặt thường xuyên hơn, mỗi lần giặt lại thêm một lần nguy cơ giãn dáng. Khi chọn màu, cân nhắc luôn cả tần suất giặt mà bạn chịu được.
Túi móc hợp với ai, dịp nào
Túi móc có tính cách riêng, nên đặt đúng chỗ thì dùng sướng, đặt sai chỗ thì nhanh chán:
- Đi chơi, cà phê, dạo phố: túi móc cotton hoặc sợi dù cỡ vừa, đeo chéo hoặc đeo vai, đựng điện thoại, ví, son. Nhẹ, mát, nổi bật.
- Đi biển, đi bơi: túi sợi dù có lót hoặc không, rửa nước ngọt được, khô nhanh. Tránh túi cotton, đay vì ướt cát lâu khô và dễ mốc.
- Đi làm: túi tote sợi dù mũi móc đơn chặt, đáy cứng, quai da hoặc quai móc có lõi. Không hợp đựng laptop nặng hằng ngày vì vải móc vẫn giãn dần.
- Làm quà tặng: túi móc tay mang dấu ấn người làm. Nên kèm hướng dẫn giặt tay, phơi phẳng để người nhận giữ túi lâu.
- Tự móc lần đầu: bắt đầu bằng túi nhỏ, sợi dù hoặc cotton cỡ vừa, mũi móc đơn, đáy tròn. Túi to, sợi mảnh, hoa văn thưa là bài khó cho người mới.
Với người đi xe máy hằng ngày, túi móc có ưu điểm nhẹ và không lo bong tróc, nhưng mũi móc dễ bị móc vào khoá kéo áo, gai dán, đồ trang sức. Chọn túi mũi chặt, sợi trơn như sợi dù sẽ đỡ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Túi móc sợi dù có bền hơn túi móc len không?
Thường bền hơn cho túi dùng hằng ngày. Sợi dù polyester bện chặt ít giãn, không thấm nước, không mốc, chịu được mồ hôi và mưa. Len acrylic mềm, ấm, màu đẹp nhưng co giãn nhiều và xù lông. Cotton nằm ở giữa: mát, đẹp nhưng dễ chảy xệ và cần giữ khô.
Túi len móc bị dài ra có thu lại được không?
Khó thu lại hoàn toàn. Với cotton, sợi đã giãn giữ nguyên độ dài mới; với acrylic, giặt và phơi phẳng đôi khi giúp co lại một phần. Thợ móc có thể tháo bớt hàng ở thân, móc thêm viền chặt ở miệng hoặc thêm lót vải để giữ dáng về sau.
Có nên lót vải cho túi móc không?
Nên, nhất là túi to và túi đựng nặng. Lót vải giúp đồ nhỏ như chìa khoá, son không lọt qua mũi móc, và chịu một phần lực giúp thân túi đỡ giãn. Lót nên may bằng vải cotton hoặc vải không phủ, khâu tay vào viền miệng.
Túi móc cotton bị mốc xử lý thế nào?
Mang ra chỗ thoáng, chải nhẹ lớp mốc bề mặt, giặt tay bằng nước mát với xà phòng trung tính, phơi phẳng nơi râm gió cho thật khô. Mốc đã ăn sâu thành đốm đen thường khó hết hẳn. Phòng tránh bằng cách luôn phơi khô hẳn trước khi cất và có gói hút ẩm trong tủ.
Túi móc bằng sợi giấy có đi mưa được không?
Không nên. Sợi giấy cứng, nhẹ và giữ dáng tốt khi khô, nhưng gặp nước sẽ mềm ra, mất dáng và có thể bung. Túi sợi giấy hợp với ngày khô ráo; mùa mưa nên chọn túi sợi dù hoặc mang theo áo trùm túi.
Đặt móc túi theo yêu cầu cần chốt những gì?
Nên chốt loại sợi và thành phần, màu, kích thước, kiểu mũi móc, loại đáy, loại quai, có lót hay không, kèm túi mẫu hoặc ảnh túi mẫu. Với số lượng nhiều, nên duyệt một chiếc mẫu trước, kiểm độ chặt mũi móc, đáy và chỗ gắn quai rồi mới làm hàng loạt.