Có, vết xước nhẹ trên da sáp, da dầu thường tự mờ khi miết ngón tay vài lần, nhưng chỉ với vết xước nông trên lớp sáp. Da loại này được ngấm nhiều dầu và sáp; khi bị cào hay bị gập, sáp dồn ra làm chỗ đó nhạt màu, rồi hơi ấm và lực miết làm sáp chảy lấp lại. Vết rách vào sợi da, vết cắt sâu thì không mờ.
Chính hiệu ứng đổi màu đó là thứ người ta thích ở da pull-up và da bò điên (crazy horse): chiếc túi trông như đã đi cùng chủ nhiều năm ngay từ tuần đầu. Bài này giải thích hai loại da hay bị gọi lẫn, vì sao chúng phản ứng với nắng nóng ở Việt Nam, cách phân biệt lớp phấn sáp với mốc, và cách chăm bằng sáp mà không làm túi nhờn bết.
Dầu và sáp nằm ở đâu trong tấm da
Da sáp, da dầu là cách gọi theo lớp hoàn thiện chứ không phải loại con vật. Thường đó là da bò lớp cật, sau khi thuộc và nhuộm thì được cho ngấm một lượng lớn dầu, mỡ và sáp, có khi trong bồn quay, có khi bằng cách lăn, ép nóng sáp lên mặt. Lượng chất béo này không chỉ nằm trên mặt mà len vào giữa các bó sợi, làm tấm da nặng tay, mềm, có mùi đặc trưng và mặt hơi “ướt” như vừa được lau dầu.
Hiệu ứng pull-up xảy ra khi tấm da bị kéo căng hoặc gập: các bó sợi tách xa nhau, dầu và sáp giữa chúng dịch chuyển, ánh sáng xuyên qua lớp màu khác đi, nên chỗ đó nhạt hẳn so với nền. Thả tay ra, sợi về chỗ, dầu tràn lại, màu sậm dần trở lại, nhanh hay chậm tuỳ nhiệt độ. Nhìn một chiếc túi da pull-up dùng lâu sẽ thấy các nếp quai, góc gập, mép nắp có màu sáng hơn, tạo vẻ nổi khối.
Da bò điên, hay crazy horse, là một biến thể: mặt da được phủ một lớp sáp dày rồi chà, có khi chà nhám nhẹ, để mặt mờ chứ không bóng dầu. Cào móng tay lên là hiện vạch nhạt màu rõ, miết qua thì vạch mờ đi. Trong thực tế bán hàng, hai cái tên “da sáp”, “da dầu”, “da bò điên” hay bị dùng lẫn cho cùng một tấm da; điều quan trọng hơn là xem tấm da phản ứng thế nào khi gập và cào ở chỗ khuất.
Màu nền của da dầu thường là các tông nâu, nâu đỏ, nâu vàng, xanh rêu sậm, đen nâu; hiếm khi là màu sáng, vì hiệu ứng nhạt màu ở nếp chỉ đẹp trên nền sậm. Da dầu màu đen thường cho cảm giác đen ánh nâu khi gập. Sau một hai năm dùng, mặt da sậm hơn và bóng hơn lúc mới, chỗ tay cầm có độ bóng như được đánh xi; những vệt nhạt ở nếp gập thì hiện ra thường xuyên hơn. Người không biết sẽ tưởng túi đã cũ, người biết thì coi đó là lúc chiếc túi đẹp nhất.
Da dầu, da bò điên và da trơn phủ màu: khác nhau khi dùng
Ba tấm da cùng màu nâu có thể đặt cạnh nhau trên kệ mà khách không phân biệt được. Chỉ khi dùng vài tuần thì khác biệt mới hiện ra:
| Tiêu chí | Da dầu, pull-up | Da bò điên, sáp mờ | Da trơn phủ màu |
|---|---|---|---|
| Mặt da lúc mới | Hơi bóng, như ướt dầu | Mờ, sờ thấy lớp sáp | Đều màu, bóng hoặc mờ tuỳ lớp phủ |
| Khi gập, kéo căng | Nhạt màu rõ ở nếp | Nhạt nhẹ | Không đổi màu |
| Khi bị cào nhẹ | Vạch nhạt, miết là mờ | Vạch nhạt rõ, miết là mờ | Vạch trắng hoặc xám, không tự mờ |
| Đổi màu theo thời gian | Sậm, bóng lên ở chỗ hay cầm | Bóng dần, đỡ mờ | Ít đổi; cũ thì mòn lớp phủ |
| Nắng nóng | Có thể ra dầu, bề mặt nhờn | Sáp mềm, dễ in vết | Ít ảnh hưởng |
| Chăm sóc | Sáp hoặc dầu dành cho da dầu | Sáp, chải và miết | Lau sạch, dưỡng nhẹ |
Nếu thích một chiếc túi luôn trông mới, da trơn phủ màu dễ sống hơn. Da dầu và da bò điên hợp với người thích dấu vết sử dụng, không ngại túi “già” nhanh, và chịu khó miết, chải vài phút sau những ngày đi đường. Người hay đặt túi xuống ghế quán, sàn xe, mặt bàn nhiều vật sắc thì nên biết trước rằng chiếc túi da bò điên sẽ đầy vạch nhạt sau vài tuần, dù phần lớn có thể miết cho mờ.
Nắng nóng, cốp xe và lớp phấn trắng: những điều riêng ở xứ nóng ẩm
Sáp và dầu trong da nhạy với nhiệt. Một chiếc túi da dầu treo trước xe máy giữa trưa, hay bỏ trong cốp xe phơi nắng, có thể nóng lên đến mức sáp mềm chảy, dầu rịn ra mặt, sờ thấy nhờn và dính bụi đường. Khi nguội lại, chỗ dầu rịn có thể để vệt sậm loang. Đó là lý do người dùng da dầu ở Việt Nam nên tránh để túi dưới nắng trực tiếp lâu, và đừng sấy nóng sát mặt da khi muốn “làm mờ xước nhanh”.
Ngược lại, khi trời lạnh và khô, hoặc khi túi mới lấy ra từ kho máy lạnh, sáp trong da có thể kết tinh lên bề mặt thành một lớp phấn mờ trắng, gọi là hiện tượng nổi sáp. Lớp này trông giống mốc nên nhiều người hoảng. Cách phân biệt rất đơn giản: phấn sáp xoa ngón tay vài vòng là tan biến, chỗ đó trở lại màu sậm và hơi bóng, không có mùi lạ. Mốc thì có đốm, có sợi nhỏ khi soi gần, mùi ẩm hăng, và xoa không mất mà lan ra.
Mùa nồm, da dầu lại có lợi thế nhỏ: lượng sáp lớn làm mặt da kháng nước tốt hơn da trần, giọt nước đọng lại rồi lăn. Nhưng dầu cũng là thức ăn cho nấm mốc, nên chiếc túi da dầu cất kín trong tủ ẩm vẫn có thể lên mốc, nhất là ở rãnh đường may và mặt trong ít thoáng. Cất trong túi vải, có chỗ thông gió, kiểm tra vài tuần một lần trong mùa nồm là đủ an toàn.
Chăm túi da sáp, da dầu bằng sáp: từng bước
Da dầu không cần chăm thường xuyên; lượng sáp sẵn có đủ cho nhiều tháng. Khi mặt da bắt đầu khô, các nếp gập nhạt màu mãi không sậm lại, hay vết xước miết không mờ nữa, đó là lúc bổ sung:
- Chải bụi bằng bàn chải lông ngựa hoặc lau khăn khô, nhất là ở đường may và quanh phần cứng.
- Chọn sáp dành cho da dầu, da sáp, thường là hỗn hợp sáp ong và dầu. Thử một chấm ở mặt dưới nắp hoặc mặt trong quai, chờ vài giờ xem màu sậm thêm bao nhiêu.
- Lấy một lượng rất nhỏ bằng ngón tay hoặc khăn mềm, xoa thành vòng tròn mỏng, đi đều từng mảng. Hơi ấm của ngón tay giúp sáp tan vào da tốt hơn khăn.
- Để yên vài giờ, tốt nhất qua đêm, ở chỗ thoáng mát.
- Đánh bóng bằng khăn cotton khô hoặc bàn chải sạch cho đến khi mặt da hết dính tay.
- Với vết xước riêng lẻ, chỉ cần miết ngón tay vài lần; nếu chưa mờ, chấm một chút sáp đúng chỗ rồi miết.
Đừng dùng dầu ăn, dầu dừa hay mỡ động vật mua ở chợ: chúng dễ ôi, sinh mùi, thu hút mốc và có thể làm da bết vĩnh viễn. Kem dưỡng da thông thường loại có nước nhiều cũng không hợp với da dầu vì nước làm loang lớp sáp.
Những hiểu lầm hay gặp về da sáp, da dầu
“Xước nào cũng tự mờ.” Chỉ vết xước nông trên lớp sáp mới mờ. Vết cắt sâu vào sợi da, vết rách, vết thủng thì miết bao nhiêu cũng không lấp được; chỉ có thể làm cho bớt nổi.
“Nhạt màu ở nếp là da kém.” Ngược lại, đó là bản chất của da pull-up. Da trơn phủ màu không nhạt ở nếp nhưng khi cũ sẽ nứt lớp phủ. Nếu không thích hiệu ứng này, đừng chọn da dầu ngay từ đầu.
“Da dầu không sợ nước.” Nó chịu nước tốt hơn da trần, nhưng ngấm mưa nhiều vẫn bị loang, cứng và mất bớt dầu. Sau khi ướt, cần thấm khô, để khô tự nhiên rồi bổ sung sáp mỏng.
“Càng nhiều sáp càng tốt.” Sáp thừa làm mặt da dính, bám bụi, in vết tay và có thể làm màu sậm hẳn đi. Lượng vừa đủ là lượng da hút hết sau một đêm.
“Mùi dầu nặng là da thật tốt.” Mùi đến từ loại dầu, sáp dùng khi hoàn thiện, không nói lên chất lượng tấm da bên dưới. Mùi hắc, mùi dung môi kéo dài lại là dấu hiệu cần hỏi kỹ.
Kiểu túi nào hợp với da sáp, da dầu
Da dầu dày, nặng tay và có “tính khí” riêng, nên nó hợp với những kiểu túi mà dấu vết sử dụng là một phần vẻ đẹp: túi đưa thư nắp gập, cặp đựng tài liệu, túi đeo chéo nam cỡ vừa, túi tote dáng đơn giản, túi trống du lịch, ví dài và ví gập. Những kiểu này có mảng da lớn, ít chi tiết trang trí, nên hiệu ứng nhạt màu ở nếp và độ bóng theo thời gian hiện rõ, đều.
Ngược lại, túi dự tiệc nhỏ, túi dáng cứng góc cạnh, túi có nhiều mảnh ghép màu tương phản ít khi hợp. Túi dự tiệc cần mặt da sạch sẽ, đồng đều; vạch xước nhạt màu trên túi cầm tay buổi tối trông giống hư hỏng hơn là cá tính. Túi dáng cứng thì cần lót dựng nhiều, mà da dầu nặng thêm lớp dựng sẽ thành chiếc túi khá nặng cho dùng hằng ngày.
Với túi đeo vai đựng laptop, da dầu bền và chịu cọ xát tốt, nhưng cần để ý trọng lượng: tấm da dày cộng máy tính có thể làm vai mỏi nhanh khi đi bộ nhiều. Một chiếc túi da dầu cỡ vừa cho giấy tờ, máy tính bảng, ví, sạc dự phòng thường dễ sống hơn chiếc cặp lớn. Người đi xe máy nên chọn kiểu có nắp gập phủ kín miệng túi, vì da dầu chịu mưa nhẹ tốt hơn khoá kéo hở.
Mua túi da sáp, da dầu: kiểm gì ở quầy
Vì da dầu che được nhiều thứ bằng vẻ “mộc”, khi mua nên kiểm kỹ hơn một chiếc túi da trơn:
- Gập thử một góc nắp hoặc quai: phải thấy hiệu ứng nhạt màu rồi sậm lại, không nứt, không nổi vệt trắng cứng.
- Cào nhẹ móng tay ở mặt trong quai: vạch phải mờ khi miết. Nếu vạch trắng không mất, đó là da có lớp phủ, không phải da dầu thật.
- Sờ mặt da: hơi ấm, hơi nhờn mịn là bình thường; dính tay, bết thì có thể sáp quá nhiều hoặc da từng bị phơi nóng.
- Xem mép cắt: da dầu tốt thường đánh cạnh bằng sáp hoặc sơn mỏng; xem có lộ lớp ép, lớp dán nhiều tầng hay không.
- Ngửi: mùi da và sáp là bình thường, mùi xăng dầu hay dung môi hắc thì nên cân nhắc.
- Hỏi chất liệu từng bộ phận, vì túi da dầu có khi dùng quai và đáy bằng da khác cho chắc.
Muốn sờ tận tay vài tấm da dầu, da bò điên khác nhau trước khi chọn, có thể tra danh bạ xưởng và cửa hàng túi xách, đồ da theo tỉnh của trang, rồi hỏi họ cho thử gập và cào ở mẫu da rời thay vì trên túi bán.
Câu hỏi thường gặp
Da bò điên có phải da bò thật không?
Thường là da bò thật lớp cật được hoàn thiện bằng sáp dày rồi chà mờ. Tên gọi chỉ mô tả hiệu ứng màu đổi “điên” khi cào và gập. Tuy vậy cũng có giả da in mô phỏng hiệu ứng này, nên vẫn cần kiểm mép cắt, mặt sau và phản ứng khi cào ở chỗ khuất.
Túi da dầu bị dính dầu ăn có sao không?
Dầu ăn thấm vào thành vệt sậm, nhưng trên nền da dầu thường dễ hoà hơn da sáng màu. Thấm ngay bằng giấy, rắc một ít bột hút dầu lên vài giờ rồi phủi. Vệt còn lại thường nhạt dần theo thời gian khi cả túi lên màu.
Có nên dùng máy sấy tóc để làm mờ vết xước?
Một làn hơi ấm nhẹ từ xa có thể giúp sáp chảy lấp vết xước nhanh hơn, nhưng rất dễ quá tay: da khô, co, sáp rịn loang thành vệt. Miết ngón tay và chờ thường đủ. Nếu dùng máy sấy, để chế độ ấm, cách xa và chỉ vài giây mỗi lần.
Lớp phấn trắng trên túi da sáp mới mua là gì?
Đó thường là sáp nổi lên mặt da khi gặp lạnh, hay gặp với túi để lâu trong kho máy lạnh. Xoa ngón tay hoặc chải nhẹ là tan, da trở lại màu sậm. Nếu xoa không mất, có đốm và mùi ẩm thì nên nghĩ đến mốc và xử lý theo cách khác.
Da dầu có làm bẩn quần áo sáng màu không?
Túi mới nhiều sáp có thể để lại chút dầu hoặc màu lên áo trắng, nhất là khi trời nóng và đổ mồ hôi. Sau vài tuần dùng, lượng sáp thừa trên mặt giảm và hiện tượng này bớt đi. Lau túi bằng khăn khô trước vài lần dùng đầu là cách đơn giản.
Bao lâu thì cần thoa sáp cho túi da dầu một lần?
Không có lịch cố định. Với túi dùng hằng ngày, vài tháng một lần là phổ biến; túi ít dùng có thể cả năm. Dấu hiệu cần bổ sung là mặt da khô, nếp gập nhạt màu không sậm lại, vết xước miết không mờ. Chưa thấy các dấu hiệu đó thì chưa cần thoa.