Vải jean dùng làm túi thường nặng khoảng 10 đến 14 oz trên mỗi yard vuông, tức gần bằng vải quần jean thông dụng; dưới khoảng 8 oz thì túi mềm, dễ võng đáy, trên 14 oz thì chắc nhưng nặng và khó may góc. Con số này, cộng với việc vải đã được giặt xả màu hay chưa, quyết định chiếc túi denim có đứng dáng và có lem xanh sang áo trắng của bạn hay không.
Túi jean bền, rẻ hơn túi da, dễ phối và càng dùng càng có vết phai riêng. Nhưng nó cũng là thủ phạm quen thuộc của những vệt xanh trên ghế da sáng màu, trên áo sơ mi trắng. Bài này đi qua độ dày vải, cơ chế lem màu, cách giặt, và những gì nên kiểm ở loại túi tái chế từ quần jean cũ đang khá phổ biến.
Vải jean là gì khi nhìn từ góc chiếc túi
Denim là vải bông dệt chéo, trong đó sợi dọc được nhuộm màu chàm (indigo), sợi ngang để trắng hoặc màu nhạt. Vì vậy mặt phải của vải jean xanh đậm, mặt trái nhạt hơn hẳn, và đường dệt chéo tạo thành những đường xiên nhỏ nhìn thấy được. Thuốc nhuộm chàm có đặc điểm là chỉ bám ở lớp ngoài của sợi, lõi sợi vẫn trắng; khi sợi bị mài, lớp ngoài mòn đi và lộ lõi, đó là cơ chế của các vệt phai đặc trưng trên jean.
Độ dày vải jean thường được đo bằng oz, tức trọng lượng của một yard vuông vải. Vải dưới 8 oz là jean mỏng, hay dùng cho áo sơ mi, váy; 10 đến 14 oz là dải quen thuộc của quần jean; trên 14 oz là jean dày, cứng. Với túi, con số này không phải tất cả, vì túi có thể được lót, dựng thêm; nhưng nó cho biết vải có tự đứng được không, đường may có chỗ bám không, và đáy có võng khi đựng đồ nặng không.
Ngoài jean truyền thống còn có jean pha sợi co giãn và jean pha polyester. Jean co giãn mềm, ôm người khi làm quần nhưng làm túi thì giãn theo thời gian, đáy và quai dễ chảy. Jean pha polyester ít nhăn, khô nhanh, phai chậm hơn. Khi mua túi, sờ và kéo nhẹ vải theo chiều ngang: giãn ra rõ là có sợi co giãn, không hợp cho quai và đáy chịu tải.
Độ dày vải jean và kiểu túi phù hợp
Bảng dưới là cách chọn chung khi túi không có lớp dựng cứng; túi có lót dựng có thể dùng vải mỏng hơn mà vẫn đứng dáng:
| Độ dày vải | Cảm giác | Hợp với | Cần để ý |
|---|---|---|---|
| Dưới khoảng 8 oz | Mềm, rủ, mỏng | Túi gấp gọn, túi đi chợ nhẹ, túi rút | Võng đáy, quai xoắn, mau rách ở góc |
| Khoảng 10–12 oz | Chắc, vẫn mềm tay | Tote hằng ngày, túi đeo chéo, balo nhẹ | Cần đáy may hai lớp nếu đựng nặng |
| Khoảng 12–14 oz | Dày, đứng dáng | Tote lớn, túi đi làm, túi dụng cụ | Nặng hơn; góc may nhiều lớp phải chắc |
| Trên 14 oz | Rất dày, cứng lúc mới | Túi bền kiểu xưởng, túi đồ nghề | Nặng, khó gập, cần máy may khoẻ |
Người bán ít khi ghi số oz trên túi. Cách tự đoán: cầm một góc vải mỏng của túi, so với độ dày của chiếc quần jean đang mặc. Gần bằng hoặc dày hơn là ổn cho túi dùng hằng ngày; mỏng hơn hẳn thì nên chọn kiểu có lót hoặc đáy gia cố.
Trọng lượng vải còn ảnh hưởng tới cảm giác đeo. Một chiếc tote jean dày cỡ lớn khi trống đã nặng hơn chiếc tote canvas mỏng cùng cỡ khá rõ; cộng thêm máy tính, chai nước, ô gấp, vai sẽ mỏi nhanh nếu quai bản nhỏ. Với túi vải dày, quai bản rộng khoảng ba bốn phân trở lên phân bố lực tốt hơn quai dây mảnh. Người đi xe máy nên ưu tiên kiểu đeo chéo hoặc balo jean, vì tote jean nặng treo móc xe dễ đung đưa, cọ vào chân và lem màu sang quần sáng.
Vì sao túi jean lem màu và lem sang đâu
Thuốc nhuộm chàm bám hờ ở lớp ngoài sợi, một phần không bám chặt vẫn còn trên vải mới. Khi cọ xát, nhất là khi vải ẩm vì mưa hoặc mồ hôi, lượng màu thừa này chuyển sang bề mặt khác. Hiện tượng này gọi là lem màu do cọ xát. Vải jean thô chưa giặt xả, còn gọi là jean nguyên bản, lem mạnh nhất; vải đã giặt xả, giặt đá lem ít hơn nhiều.
Túi jean khác quần jean ở chỗ: nó cọ vào những thứ mà quần không chạm tới. Mặt sau túi đeo vai cọ vào áo sơ mi trắng ở vùng hông, eo; đáy túi đặt lên ghế da sáng màu trong ô tô, ghế sofa da trong nhà; túi kẹp nách cọ vào tay áo. Ghế da màu kem có lớp phủ hút màu chàm khá nhanh và vết xanh khó lấy hơn trên vải. Ngoài ra, túi jean màu đậm đặt cạnh túi da màu sáng trong tủ, khi trời nồm ẩm, cũng có thể in vệt.
Lem màu không phải lỗi sản xuất nếu nó giảm dần sau vài lần giặt và vài tuần dùng. Nó là vấn đề khi túi đã giặt nhiều lần mà vẫn để vệt xanh đậm, thường do thuốc nhuộm kém bền hoặc không được xử lý cố định. Phép thử đơn giản trước khi dùng: lấy khăn trắng hơi ẩm chà mạnh mười lần lên mặt túi. Khăn xanh đậm thì nên giặt xả trước và tránh để túi chạm đồ sáng màu một thời gian.
Túi jean đen và xám cũng có thể lem, nhưng cơ chế khác: chúng thường nhuộm bằng thuốc nhuộm lưu huỳnh hoặc phối thêm màu khác, lem ít hơn chàm nhưng phai sang xám bạc nhanh hơn khi giặt nhiều. Với túi jean xanh nhạt đã giặt đá, lượng màu thừa gần như đã ra hết trong quá trình xử lý ở xưởng, nên đây là lựa chọn an toàn cho người hay mặc đồ trắng.
Giặt túi jean cho đỡ phai và đỡ lem
Túi jean không có chi tiết da hay phần cứng mạ dễ gỉ thì giặt được tương đối thoải mái. Với túi có quai da, khoá kim loại, nhãn da, nên giặt tay và tránh ngâm phần đó:
- Dốc sạch túi, lộn mặt trái ra ngoài để mặt phải ít bị cọ.
- Lần giặt đầu nên giặt riêng, nước mát hoặc nước thường, ít xà phòng, ngâm ngắn. Nước sẽ ra xanh; điều này bình thường.
- Giặt tay hoặc máy với chế độ nhẹ, bỏ túi vào túi giặt lưới nếu có khoá kéo kim loại, để khoá không đập vào lồng máy.
- Không dùng chất tẩy trắng, không dùng nước nóng nếu muốn giữ màu đậm; nước nóng làm co vải bông và đẩy nhanh phai màu.
- Không vắt xoắn mạnh. Vuốt phẳng, kéo nhẹ góc đáy cho về dáng, phơi lộn trái ở chỗ râm thoáng, treo ngược đáy lên trên.
- Khi còn hơi ẩm có thể nhồi giấy hoặc khăn khô vào để túi giữ dáng khi khô.
Mẹo ngâm muối hay giấm để “giữ màu” jean được truyền rất rộng, nhưng chưa có nhiều cơ sở cho thấy nó cố định được thuốc nhuộm chàm; cách thực tế hơn là giặt nước mát, ít lần, lộn trái. Với túi có quai da, chỉ giặt tay phần vải và giữ phần da khô, hoặc lau sạch cục bộ thay vì giặt cả túi.
Chọn túi jean ở quầy: quai, đáy, góc và lót
Vải jean bền, nhưng túi jean hỏng thường không phải vì vải mà vì cách may. Chỗ đầu tiên cần nhìn là chân quai: quai phải được may chặn bằng hình chữ nhật có đường chéo, hoặc may nhiều đường song song, kéo xuống thân ít nhất vài phân. Quai chỉ may một đường ngang sát miệng túi sẽ toạc khi đựng nặng. Quai làm bằng vải gấp nhiều lớp, có đường may dọc hai bên mép, ít xoắn và ít giãn hơn quai một lớp.
Đáy là chỗ thứ hai. Túi tote jean đựng sách, máy tính cần đáy hai lớp hoặc có tấm đế rời; đáy một lớp vải mỏng sẽ võng, và góc đáy chịu mài khi đặt xuống sàn, xuống yên xe. Góc đáy may kiểu xếp góc tạo đáy vuông thì nên có đường may chặn thêm ở mỗi góc. Lật túi lại, xem các đường may ở đáy có đều, có chặn đầu chỉ không.
Lót không bắt buộc với túi jean, nhưng lót giúp mép vải trong không tưa ra và đồ bên trong không bị nhuộm xanh. Nếu không lót, đường may bên trong nên được may viền hoặc may lộn mép. Khoá kéo kim loại trên túi jean nên là loại răng to, kéo trơn; khoá nhựa răng nhỏ nhanh hỏng vì vải dày kẹp vào răng. Cuối cùng, đặt túi lên nền sáng, chà nhẹ khăn trắng ẩm lên mặt sau xem mức lem màu trước khi trả tiền.
Túi tái chế từ quần jean cũ: kiểm gì trước khi mua
Đường may xuyên nhiều lớp. Túi tái chế thường tận dụng cạp quần, đường may sườn, túi quần, nơi vải đã gấp nhiều lớp. Máy may phải đủ khoẻ để mũi chỉ đều, không nhảy mũi. Lật mặt trong, xem mũi chỉ ở những chỗ dày có đều, có chặn đầu chỉ hay không.
Mép vải tưa. Vải jean cắt ra rất dễ tưa sợi. Mép trong túi phải được vắt sổ, viền hoặc gấp mép. Mép để trần tạo vẻ thô có chủ ý ở mặt ngoài thì được, nhưng ở mặt trong sẽ tưa dần và rách theo.
Độ mòn của vải gốc. Quần cũ có chỗ đã mỏng ở đầu gối, đũng, túi sau. Nếu những mảng mỏng này nằm ở đáy hoặc quai, túi sẽ rách sớm. Soi vải dưới ánh sáng, chỗ nào thấy sáng qua được là chỗ đã mỏng.
Đinh tán và khuy cũ. Đinh tán đồng của quần jean cũ có thể đã xỉn hoặc gỉ, cọ vào đồ khác trong túi. Khuy kim loại ở mặt trong có thể làm xước điện thoại, máy tính.
Vệ sinh. Túi tái chế nên được giặt sạch trước khi bán. Nếu túi còn mùi ẩm, mùi cũ, giặt lại trước khi dùng; vải bông cũ để trong kho ẩm dễ có đốm mốc nhỏ ở đường may.
Dùng túi jean mà không “nhuộm xanh” đồ quanh mình
Vài thói quen nhỏ giúp tận hưởng túi jean mà không phải đi lau ghế, giặt áo vì vết xanh:
- Vài tuần đầu, tránh đeo túi jean đậm màu với áo trắng, áo màu kem, đặc biệt trong ngày mưa hoặc nắng ra mồ hôi.
- Không đặt túi jean mới lên ghế da sáng màu, sofa da, ghế ô tô bọc da màu kem; đặt một tấm khăn hoặc để dưới sàn.
- Trong tủ, không xếp túi jean sát túi da màu sáng, túi vải trắng, nhất là mùa nồm.
- Khi lỡ lem lên ghế da, lau sớm bằng khăn ẩm và chất làm sạch dành cho da; để lâu, màu chàm thấm vào lớp phủ, khó lấy hơn nhiều.
- Khi lỡ lem lên áo trắng, giặt sớm, không để khô vết; vết lâu ngày có thể phải dùng sản phẩm tẩy vết chuyên dụng cho vải.
- Nếu thích túi jean mà không muốn lo chuyện này, chọn túi vải đã giặt xả, màu xanh nhạt, hoặc túi jean màu đen, xám đã xử lý cố định màu.
Túi jean càng dùng càng phai đẹp ở mép, góc, quai; vết phai này giống quần jean, do mài mòn chứ không do giặt. Nếu thích vết phai đều, giặt ít và để túi tự “già” theo cách mình dùng.
Câu hỏi thường gặp
Túi jean có bền bằng túi canvas không?
Gần tương đương, vì cả hai đều là vải bông dệt dày. Vải jean dệt chéo nên mềm và rủ hơn canvas dệt trơn cùng trọng lượng, chịu gập tốt hơn nhưng có thể kém đứng dáng hơn. Độ bền thật phụ thuộc trọng lượng vải, đường may và cách gia cố quai, đáy.
Có cách nào cố định màu túi jean mới không?
Không có cách tại nhà chắc chắn cố định được thuốc nhuộm chàm. Giặt xả riêng vài lần bằng nước mát giúp loại bớt màu thừa, nên lem ít dần. Một số sản phẩm giặt có công dụng giữ màu có thể giúp phần nào; nên làm theo hướng dẫn của từng sản phẩm.
Túi jean có đi mưa được không?
Vải jean không chống nước, gặp mưa sẽ ngấm, nặng và có thể lem màu mạnh hơn khi ướt. Đồ bên trong như giấy tờ, máy tính cần túi chống nước riêng. Sau khi ướt, phơi râm thoáng cho khô hẳn để tránh mùi ẩm và mốc ở đường may.
Túi jean bị phai màu không đều có sao không?
Đó là đặc tính tự nhiên của jean: chỗ cọ nhiều như mép, góc, quai phai trước. Nhiều người thích vẻ này. Nếu muốn phai đều hơn, giặt cả túi thay vì giặt cục bộ và tránh phơi nắng một mặt quá lâu.
Túi jean co lại sau khi giặt có sửa được không?
Vải bông co khi gặp nước nóng hoặc sấy nóng. Co ít có thể kéo nhẹ lúc vải còn ẩm và phơi trong khi nhồi đầy để giãn lại phần nào. Co nhiều thì khó về như cũ. Giặt nước mát và phơi tự nhiên từ đầu là cách phòng tốt nhất.
Túi tái chế từ quần jean có kém bền không?
Không nhất thiết. Túi tái chế may kỹ, chọn phần vải còn tốt, gia cố quai và đáy có thể dùng lâu. Rủi ro nằm ở vải gốc đã mỏng và đường may xuyên nhiều lớp làm ẩu. Kiểm kỹ đáy, quai, mặt trong trước khi mua là đủ.