Vết xước trên túi da xử lý được đến đâu tuỳ vào việc nó dừng ở lớp màu phủ hay đã cắt vào sợi da. Xước nông trên da trơn ít phủ (da dầu, da sáp, da aniline) thường làm mờ được bằng cách xoa ấm và dưỡng; xước trên da phủ màu mà đã lộ màu da nền thì cần dặm màu; vết rách, thủng phải vá từ mặt sau và dặm lại bề mặt, việc này nên giao thợ.
Không có cách nào làm vết rách biến mất hoàn toàn: mục tiêu của sửa chữa là chặn hư hỏng lan rộng và làm cho vết sửa khó thấy ở khoảng cách bình thường. Bài này giúp bạn xếp vết hỏng vào đúng mức, biết việc gì làm ở nhà và kỳ vọng hợp lý khi mang túi đến thợ.
Năm mức hư hỏng bề mặt
Soi vết hỏng dưới ánh sáng tự nhiên, nghiêng túi và sờ nhẹ bằng đầu ngón tay để xếp mức:
| Mức | Trông và sờ thấy | Tự xử lý | Cần thợ |
|---|---|---|---|
| Xước mờ | Vệt sáng hơn trên mặt da, sờ không thấy gờ | Xoa ấm, dưỡng nhẹ | Hiếm khi |
| Xước lộ nền | Vệt khác màu rõ, có thể sờ thấy gờ nhỏ | Hạn chế: kem màu cùng tông thử chỗ khuất | Khi vệt dài, ở mặt trước |
| Mòn góc, mòn mép | Góc đáy và mép bạc màu, xơ, có khi lộ sợi | Làm sạch, dưỡng để chậm lại | Dặm màu, bọc góc |
| Rách, toạc | Da bị cắt hoặc xé, có mép hở | Không nên | Vá mặt sau, dặm bề mặt |
| Thủng, mất da | Có lỗ, thiếu một mảng | Không nên | Vá đắp, thay mảng da |
Trên da dập vân hạt (caviar, saffiano), vết xước nhỏ thường khó thấy vì vân và lớp phủ che bớt; ngược lại da bóng (patent) và da trơn sáng màu để lộ mọi vết. Đây là lý do cùng một vết va mà mỗi chiếc túi trông khác nhau.
Xước nông: xoa ấm và dưỡng, khi nào có tác dụng
Trên da dầu, da sáp (pull-up), da aniline, vết xước nông thường là chỗ dầu và sáp trong da bị đẩy ra, các sợi trên mặt da bị dồn lại, làm vệt đó sáng màu hơn. Xoa nhẹ bằng đầu ngón tay sạch theo vòng tròn nhỏ, hơi ấm và chút dầu tự nhiên từ tay làm sáp và dầu dàn lại, vệt xước nhạt đi đáng kể. Nếu chưa đủ, thoa một lượng rất nhỏ chất dưỡng hợp loại da lên đầu ngón tay rồi xoa tiếp, lau phần thừa.
Trên da phủ màu (loại da phổ biến nhất ở túi phổ thông), lớp phủ màu là một màng mỏng; vết xước mờ chỉ làm xước màng này. Dưỡng giúp vết bớt nổi nhưng không lấp được. Xoa mạnh hay hơ nóng trên da phủ màu có thể làm bóng loang một mảng, trông rõ hơn vết xước ban đầu.
Một mẹo nhỏ để biết túi thuộc loại nào: nhỏ một giọt nước rất nhỏ ở chỗ khuất. Nếu nước thấm nhanh và làm sẫm chỗ đó, da gần như không có lớp phủ, vết xước nông thường xoa mờ được; nếu giọt nước đọng lại trên mặt, da có lớp phủ, vết xước nằm ở lớp phủ. Lau khô ngay sau khi thử. Với da trơn sáng màu, bỏ qua phép thử này vì vết nước có thể để lại viền.
Không dùng xi đánh giày có màu cho túi để "lấp" vết xước: xi giày chứa sáp và chất màu dễ dây ra quần áo sáng màu, lót tay, và tích tụ ở đường may. Không dùng dầu ăn, dầu dừa thoa lên da vì dầu có thể bị oxy hoá, làm sẫm màu không đều và bắt bụi.
Xước lộ nền và mòn góc: dặm màu đúng cách
Khi lớp màu đã bị cắt, lộ phần da nền nhạt hơn, cách sửa là dặm lại màu. Thợ thường làm theo trình tự: làm sạch và tẩy dầu quanh vết, chà rất nhẹ cho mép vết phẳng, lấp chỗ lõm bằng chất trám da mềm nếu cần, pha màu theo mẫu dưới ánh sáng tự nhiên, phun hoặc dặm nhiều lớp mỏng, rồi phủ một lớp hoàn thiện đúng độ bóng (mờ, bán bóng, bóng) của túi.
Phần khó nhất là khớp màu và độ bóng. Một vết dặm đúng màu mà sai độ bóng vẫn lộ khi nghiêng túi. Vì vậy, với vết ở mặt trước túi, nhiều thợ đề xuất dặm cả một mảng da từ đường may này sang đường may kia, thay vì chấm đúng chỗ xước; vết chuyển màu khi đó nằm dọc đường may, mắt khó nhận ra.
Ở nhà, có thể dùng kem dưỡng có màu cùng tông cho vết xước nhỏ ở chỗ khuất như đáy, mặt sau, thử trước trên một điểm không ai thấy. Với túi sáng màu, túi đắt tiền, vết ở mặt trước, nên để thợ làm; một lần dặm hỏng ở nhà khiến thợ phải tẩy cả lớp màu tự dặm trước khi làm lại.
Mòn góc đáy là hư hỏng do cọ xát lặp đi lặp lại, gần như túi nào dùng lâu cũng gặp. Mòn mới bạc màu thì dặm màu được. Mòn tới mức da xơ, lộ sợi, mỏng đi thì thợ có thể bọc góc bằng miếng da mới; cách này đổi dáng góc một chút, nên hỏi xem mẫu bọc trước khi làm.
Rách và thủng: thợ vá túi da như thế nào
Hiểu quy trình để biết vì sao vá túi da không chỉ là dán một miếng lên trên:
- Mở đường may gần nhất hoặc qua lót để tiếp cận mặt sau của chỗ rách.
- Cắt tỉa mép rách cho gọn, không cắt mất thêm da.
- Dán một miếng da mỏng hoặc vải gia cố ở mặt sau, rộng hơn vết rách, để hai mép rách có chỗ bám và không toạc tiếp.
- Ghép hai mép rách sát lại trên miếng gia cố, ép phẳng.
- Trám khe nối ở mặt trước bằng chất trám da mềm, chà phẳng sau khi khô.
- Dặm màu và phủ lớp hoàn thiện, khớp độ bóng với vùng xung quanh.
- Khâu lại đường may đã mở, kiểm độ phẳng của mặt túi.
Với lỗ thủng mất da, thợ có thể đắp một miếng da cùng loại từ mặt sau rồi trám, hoặc thay hẳn cả mảng da nếu lỗ lớn và nằm ở vị trí đẹp. Thay mảng da là việc lớn, phải tháo nhiều đường may và khó khớp màu với da cũ đã đổi màu theo thời gian; hỏi kỹ trước khi đồng ý. Cần tìm thợ đồ da nhận vá, dặm màu gần nhà, có thể tra danh bạ xưởng và cửa hàng túi xách của trang theo tỉnh, mang túi đến để thợ xem tận nơi.
Chất liệu khác: da lộn, da bóng, da dập vân, giả da
Mỗi loại bề mặt phản ứng với vết xước một kiểu:
- Da lộn, nubuck: vết "xước" thường là lông tuyết bị đè xẹp hoặc đổi chiều. Chải bằng bàn chải chuyên dụng theo một chiều cho lông dựng lại. Vết cào sâu làm đứt lông thì để lại vệt thấp hơn, chỉ làm mờ.
- Da bóng (patent): lớp phủ nhựa dày và cứng. Vết xước mờ có thể nhạt đi khi lau bằng khăn mềm và chất làm bóng dành cho da bóng; vết xước sâu, nứt lớp phủ thì không sửa đẹp được ở nhà.
- Da dập vân hạt: chịu xước tốt nhờ lớp phủ và vân. Vết xước lộ nền vẫn phải dặm màu như da phủ màu; chất trám dễ lấp mất vân nên thợ phải làm khéo.
- Giả da PU, PVC: lớp mặt là nhựa, không có sợi để xoa làm mờ. Vết xước nông có thể giảm bằng sản phẩm dặm cho giả da, nhưng vết rách lộ lớp vải nền thì vá rất khó đẹp, và giả da đã lão hoá thường rách lại quanh chỗ vá.
- Da trơn chưa phủ, da màu bò tự nhiên: vết xước lâu ngày sẽ sậm dần theo màu chung của túi và mờ đi; nhiều người để tự nhiên thay vì sửa.
Trước khi dùng bất cứ sản phẩm nào, thử ở chỗ khuất như mặt trong nắp gập hay đáy túi, chờ khô rồi mới đánh giá màu.
Đáng sửa hay để nguyên: cân nhắc trước khi mang túi đi
Không phải vết xước nào cũng đáng sửa. Câu hỏi đầu tiên là vết hỏng có làm hư hỏng lan rộng không. Vết rách ở mép, ở chân quai, ở góc đáy sẽ toạc thêm khi túi tiếp tục được dùng, nên sửa sớm. Vết xước nông ở mặt sau thì chỉ là chuyện thẩm mỹ, có thể để nguyên.
Câu hỏi thứ hai là vị trí và mức lộ. Vết ở mặt trước, gần khoá, trên nắp gập là chỗ ai cũng nhìn thấy; vết ở đáy, mặt áp người hay trong nếp gấp ít ai để ý. Câu hỏi thứ ba là giá trị của chiếc túi với bạn, gồm cả giá trị kỷ niệm. Một chiếc túi da bình thường mà vết rách lớn, phải thay mảng da, đôi khi chi phí sửa gần với mua túi mới; ngược lại, chiếc túi gắn với một dịp đặc biệt thì đáng giữ dù tốn công.
Cũng nên tính đến việc túi đã có dấu vết sử dụng đồng đều. Dặm màu một chỗ trên chiếc túi đã sậm và bóng lên khắp nơi có thể làm chỗ đó trông "mới" lệch hẳn với phần còn lại. Thợ giỏi sẽ nói thẳng điều này và đề xuất làm nhẹ tay, hoặc làm cả một mặt. Nếu chưa chắc, cứ chụp ảnh vết hỏng dưới ánh sáng tự nhiên, hỏi ý kiến hai thợ khác nhau trước khi quyết.
Giảm trầy xước trong sinh hoạt hằng ngày
Phần lớn vết xước đến từ những va chạm lặp lại: chìa khoá, móng tay, khoá thắt lưng, mép bàn, tường thang máy, cốp xe máy, móng mèo. Một vài thói quen đơn giản giảm được nhiều vết: để chìa khoá trong túi nhỏ riêng, không đặt túi da sáng màu lên mặt bàn nhám hay sàn, treo túi lên móc thay vì để dưới chân, không đeo túi da quý khi đeo vòng tay kim loại to.
Nhà có mèo, chó thì cất túi trong tủ hoặc túi bụi; mèo thích cào vào da và vải dày. Vết cào của móng mèo thường là nhiều đường song song, có khi xé thành sợi nhỏ trên da lộn và da mềm; vết như vậy chỉ thợ mới làm mờ được.
Dưỡng da định kỳ giúp da giữ độ đàn hồi, vết va nhẹ ít để lại vệt hơn trên da khô. Túi đi xe máy hằng ngày nên chọn loại da dập vân hoặc vải bền, để túi da trơn quý cho những dịp ít va chạm. Khi mua túi mới, có thể hỏi người bán loại da đó có lớp phủ hay không; câu trả lời cho biết trước túi sẽ chịu xước ra sao và vết xước về sau xử lý được đến đâu.
Câu hỏi thường gặp
Bút xoá màu, bút lông dầu có dùng che vết xước túi da được không?
Không nên. Mực bút lông dầu và bút xoá không phải là màu dành cho da: chúng nằm trên bề mặt, khác độ bóng, dễ bong và lem, và khi thợ sửa lại phải tẩy hết lớp này trước. Với vết nhỏ ở chỗ khuất, dùng kem màu dành cho da cùng tông, thử trước.
Túi da rách ở chân quai có vá được không?
Chân quai là điểm chịu lực nên vết rách ở đây thường không chỉ vá bề mặt là đủ. Thợ thường gia cố mặt sau rộng hơn, có khi làm lại cả đầu quai hoặc miếng da đỡ chân quai. Đừng tiếp tục đeo túi nặng khi chân quai đã toạc vì vết rách có thể lan sang thân túi.
Vết xước trên túi da có tự mờ đi theo thời gian không?
Với da dầu, da sáp, da trơn chưa phủ, nhiều vết xước nông tự mờ khi da được dùng, được tay xoa và sậm màu dần. Với da phủ màu và da dập vân, vết xước lộ nền không tự mất vì lớp màu đã bị cắt. Giả da thì vết xước giữ nguyên.
Dặm màu túi da có làm túi cứng hay bong màu về sau không?
Làm đúng cách với lớp mỏng và chất màu dành cho da thì da vẫn giữ độ mềm gần như cũ. Màu dặm dày, sai loại, hoặc dặm đè lên bề mặt chưa làm sạch dầu sẽ dễ nứt, bong ở chỗ gập. Hỏi thợ dùng loại màu gì và có phủ lớp hoàn thiện không.
Vá túi da hết bao nhiêu và mất bao lâu?
Không có con số chung vì phụ thuộc vị trí vết, kích thước, loại da, việc có phải mở lót hay tháo nhiều đường may không, và độ khó khớp màu. Thợ thường phải xem túi trực tiếp rồi mới báo. Yêu cầu thợ nói rõ từng hạng mục: vá, trám, dặm màu, phủ, khâu lại.
Túi da bị chuột cắn thủng có sửa được không?
Thường sửa được bằng cách vá từ mặt sau và dặm màu, hoặc thay mảng da nếu lỗ lớn. Cần làm sạch, khử khuẩn kỹ bằng cách phù hợp với chất liệu vì chuột có thể để lại chất bẩn, và kiểm lại chỗ cất túi để chuột không quay lại. Lót bị cắn thì thay lót.