Túi nhựa trong PVC, TPU và túi thạch: vì sao ố vàng, có mùi, nứt khi lạnh và cách giữ

Giả định một chiếc túi nhựa trong mua đầu hè, đi biển vài lần rồi cất trên kệ cạnh cửa sổ: sang năm lấy ra đã ngả vàng, sờ hơi nhớp, gập thì nứt chân chim ở nếp. Ba hiện tượng này có chung nguồn gốc: túi làm bằng PVC dẻo, chất làm dẻo trong nhựa dần thoát ra ngoài và nhựa bị nắng, nhiệt làm biến đổi. Túi TPU chịu những điều này tốt hơn, nhưng cũng không miễn nhiễm.

Túi nhựa trong và túi thạch (túi nhựa dẻo đúc liền khối, mặt bóng như thạch) đẹp, rẻ, không sợ mưa. Hiểu vật liệu giúp chọn đúng loại, dùng đúng chỗ, và giữ chiếc túi trong suốt lâu hơn một mùa.

PVC và TPU trên túi: đặt cạnh nhau

Hai loại nhựa trong phổ biến nhất trên túi nhìn rất giống nhau khi mới. Khác biệt hiện ra theo thời gian và theo nhiệt độ:

Người bán ít khi ghi rõ loại nhựa. Gợi ý nhận biết: TPU thường dai, đàn hồi, kéo nhẹ thấy co về; PVC mềm nhưng giãn ít đàn hồi hơn, mùi rõ hơn, và trong kho máy lạnh sờ thấy cứng hơn. Không có phép thử tại nhà nào chắc chắn, nên hỏi người bán và xem kỹ phần mô tả chất liệu.

Vì sao túi nhựa trong ngả vàng và nhớp tay

PVC tự nó là một loại nhựa cứng. Để làm thành tấm mềm như túi, người ta trộn vào một lượng lớn chất hoá dẻo, có khi chiếm một phần đáng kể khối lượng tấm nhựa. Các phân tử chất hoá dẻo không gắn chặt vào chuỗi nhựa mà nằm xen giữa, nên theo thời gian chúng di chuyển dần ra bề mặt rồi bay hơi hoặc bám thành lớp nhớp. Khi lượng chất hoá dẻo giảm, tấm nhựa cứng dần, giòn dần, và nứt ở nếp gập.

Ngả vàng có nguyên nhân khác: tia tử ngoại và nhiệt làm phân huỷ một phần cấu trúc nhựa và các chất phụ gia, tạo ra những nhóm hấp thụ ánh sáng xanh, nên ta thấy màu vàng. Túi để gần cửa sổ, phơi nắng ngoài bãi biển, để trong cốp xe nóng sẽ ố nhanh hơn túi cất trong tủ tối. TPU cũng có thể ố; một số loại TPU được làm để chịu tia tử ngoại tốt hơn và giữ trong lâu hơn.

Mùi nhựa khi túi mới chủ yếu đến từ các chất dễ bay hơi còn lại sau sản xuất, từ chất hoá dẻo và phụ gia. Mùi thường giảm dần sau vài ngày đến vài tuần để thoáng. Một số thị trường như châu Âu đã hạn chế một số chất hoá dẻo nhóm phthalate trong đồ tiêu dùng; người mua ở đâu cũng nên ưu tiên sản phẩm ghi rõ không chứa các chất này, nhất là đồ cho trẻ em.

Bám bụi, hút màu và trầy mờ: ba phiền toái hằng ngày

Bám bụi do tĩnh điện. Bề mặt nhựa trơn tích điện khi cọ xát, hút bụi, lông vụn, tóc. Lau bằng khăn microfiber hơi ẩm giúp giảm tĩnh điện tạm thời. Tránh lau bằng khăn khô chà mạnh, vì càng chà càng tích điện.

Hút màu từ đồ bên cạnh. Đây là đặc tính ít người biết: mực in trên giấy, màu nhuộm của vải jean, của túi giả da màu đậm có thể di chuyển vào lớp PVC dẻo khi tiếp xúc lâu, nhất là trời nóng. Vết màu nằm bên trong nhựa nên lau không đi. Không cất túi nhựa trong sát giấy báo, tờ rơi, vải nhuộm đậm.

Trầy mờ. Nhựa trong mềm nên xước nhanh khi cọ vào chìa khoá, khoá kim loại, bề mặt nhám. Mặt túi mờ dần như kính bị mài. Không có cách làm trong lại hoàn toàn; chỉ có thể hạn chế bằng cách không bỏ chìa khoá, vật sắc trực tiếp vào túi.

Vết bút, son. Bút bi, son, mascara rơi vào trong túi nhựa trong để lại vết nhìn thấy từ bên ngoài. Dùng một túi vải nhỏ bên trong để chứa đồ lặt vặt, vừa che vừa bảo vệ mặt trong.

Vệt nhớp. Với PVC đã bắt đầu nhớp, lau bằng nước ấm pha chút xà phòng nhẹ, tráng sạch, lau khô. Không dùng cồn hay dung môi vì chúng kéo thêm chất hoá dẻo ra, làm nhựa cứng và nứt nhanh hơn.

Túi thạch: đúc liền khối khác túi ghép tấm ra sao

Túi thạch, hay jelly bag, là túi nhựa dẻo được đúc trong khuôn thành một khối, có khi kèm vân đan, vân hoa nổi, quai liền thân. Vật liệu thường là PVC dẻo, đôi khi là TPU hoặc nhựa mềm khác. Vì đúc liền, túi thạch không có đường may, không thấm nước qua lỗ kim, rửa được dưới vòi nước; đó là lý do nó được ưa cho đi biển, đi bơi, đi mưa.

Đổi lại, túi thạch dày hơn túi nhựa tấm, nên lượng chất hoá dẻo cũng nhiều hơn: mùi rõ hơn khi mới, và hiện tượng nhớp, ố vàng có thể rõ hơn khi để lâu nơi nóng. Chỗ yếu của túi thạch là chân quai và các nếp uốn mỏng trong vân đan: khi nhựa cứng dần, nứt thường bắt đầu từ đó. Túi đúc kém có bọt khí, vết khuôn sắc ở mép có thể cứa tay.

Túi nhựa ghép tấm thì thường được hàn bằng nhiệt hoặc cao tần ở mép, hoặc may. Mối hàn đều, phẳng, không cháy vàng là mối hàn tốt; mối hàn có bọt, gợn hoặc có chỗ hở là nơi nước vào và nơi rách đầu tiên. Túi nhựa may thì nước sẽ vào qua lỗ kim, nên “túi trong không thấm nước” chỉ đúng khi mép được hàn hoặc dán kín.

Dùng túi nhựa trong đi mưa, đi biển cho đúng

Ưu điểm lớn nhất của túi nhựa là không ngấm nước. Muốn tận dụng mà không làm túi hỏng nhanh:

1. Kiểm mép trước mùa mưa: đổ một ít nước vào túi, xem có rỉ ra ở mép hàn, đường may, chân quai không.
2. Đồ cần khô tuyệt đối như điện thoại, giấy tờ vẫn nên để thêm trong túi zip hoặc túi chống nước nhỏ, vì miệng túi và khoá thường không kín.
3. Đi biển xong, rửa túi bằng nước ngọt để loại muối và cát; cát kẹt trong nếp và khoá làm xước và kẹt.
4. Lau khô cả trong lẫn ngoài, để khô ở chỗ râm. Không phơi nắng gắt cho nhanh, vì nắng làm ố vàng.
5. Không để túi trong cốp xe, trên taplo ô tô, cạnh cửa kính nắng chiếu.
6. Khi cất, nhồi nhẹ cho túi giữ dáng, không gập gắt, để ở nơi tối, mát, không sát giấy in hoặc vải màu đậm.

Trong phòng máy lạnh rất lạnh hoặc mùa đông miền Bắc, túi PVC cứng hơn hẳn. Gập mạnh lúc này dễ nứt; để túi về nhiệt độ phòng một lúc rồi mới gập hoặc nhét vào cặp.

Chọn túi nhựa trong: bảng kiểm nhanh ở quầy

Túi nhựa trong rẻ và dễ thay, nhưng chọn kỹ vẫn giúp dùng được nhiều mùa hơn:

• Ngửi: mùi nhựa nhẹ là bình thường; mùi hắc nồng làm nhức đầu thì nên cân nhắc, nhất là túi cho trẻ em.
• Sờ: mặt nhựa khô, không nhớp. Túi mới đã nhớp là túi để lâu nơi nóng hoặc nhựa kém.
• Soi: nhựa trong đều, không ố vàng, không bọt khí, không vết khuôn sắc.
• Kéo nhẹ góc: TPU co về đàn hồi; PVC giãn mềm. Không có vết trắng khi kéo.
• Gập thử một góc nhỏ: không để lại vệt trắng hay nếp gãy.
• Xem mép: mép hàn phẳng, kín; nếu may thì đường may đều, có viền.
• Xem quai và khoá: chân quai nhiều lớp hoặc có gia cố; khoá kéo trơn, không rỉ.
• Hỏi chất liệu và hỏi về chất hoá dẻo, nhất là khi mua cho trẻ nhỏ.

Túi nhựa trong đã ố vàng nhiều, cứng, nứt thì nên cho vào tái chế theo hướng dẫn ở nơi mình sống, vì không có cách làm mới thật sự; các mẹo tẩy vàng bằng chất tẩy mạnh có thể làm nhựa giòn thêm và không an toàn.

Rách, hở mối hàn, gãy quai: sửa được đến đâu

Túi nhựa trong ít khi được mang đi sửa vì giá thấp, nhưng một số hỏng hóc nhỏ vẫn xử lý được nếu biết giới hạn của vật liệu:

• Hở một đoạn mối hàn ngắn: có thể dán lại bằng keo dành cho nhựa dẻo, ép chặt và để khô theo hướng dẫn trên keo. Mối dán không kín bằng mối hàn gốc, nên đừng tin vào nó khi đi mưa lớn.
• Rách nhỏ ở thân túi: miếng vá nhựa trong dán từ mặt trong giúp chặn vết rách lan rộng, dù vẫn nhìn thấy vết vá. Vết rách dài hoặc ở đáy, nơi chịu tải, thường không đáng sửa.
• Nứt ở nếp gập do nhựa đã cứng: đây là dấu hiệu túi đã hết tuổi. Vá chỗ này thì vết nứt sẽ xuất hiện ở chỗ khác sau ít lâu.
• Gãy, đứt quai: túi có quai rời bằng vải, da, xích gắn qua khoen thì thay quai được ở tiệm sửa túi. Túi thạch quai đúc liền thân thì gần như không thay được.
• Khoá kéo kẹt cát, rỉ: rửa sạch cát bằng nước ngọt, để khô, bôi một chút sáp nến lên răng khoá kim loại. Khoá nhựa đã gãy răng thì phải thay cả dây khoá.

Trước khi sửa, nên hỏi tiệm có nhận làm túi nhựa không, vì máy hàn nhiệt cho nhựa dẻo không phải tiệm sửa túi nào cũng có. Với túi đã ố vàng, nhớp và cứng, tiền sửa thường không xứng; tái chế đúng cách là lựa chọn hợp lý hơn.

Túi nhựa trong cho trẻ nhỏ và để đựng đồ ăn

Túi nhựa trong in hình hoạt hình, túi thạch nhiều màu rất hấp dẫn trẻ em, và trẻ hay cắn, ngậm quai túi. Với nhóm người dùng này, mùi và thành phần nhựa quan trọng hơn độ đẹp. Nên ưu tiên túi có ghi rõ chất liệu, ghi không chứa các chất hoá dẻo nhóm phthalate, mùi nhẹ, mép mịn không sắc. Túi có mùi hắc nồng, bề mặt đã nhớp thì không nên cho trẻ dùng, dù giá rẻ.

Một thói quen khác là dùng túi nhựa trong đựng đồ ăn, hộp cơm đi làm, đi học. Túi chỉ là lớp bao ngoài thì không có vấn đề, nhưng không nên bỏ đồ ăn nóng, nhiều dầu mỡ trực tiếp vào túi PVC dẻo, vì nhiệt và dầu là điều kiện làm chất hoá dẻo di chuyển ra ngoài nhanh hơn. Đựng đồ ăn trong hộp riêng rồi mới cho vào túi, và rửa túi thường xuyên để không bám dầu, mùi, là đủ an toàn cho nhu cầu hằng ngày.

Câu hỏi thường gặp

Túi nhựa trong bị ố vàng có tẩy trắng lại được không?

Không về lại như mới. Ố vàng là thay đổi bên trong cấu trúc nhựa, không phải lớp bẩn bám ngoài. Các mẹo dùng chất tẩy mạnh có thể làm nhựa giòn và nứt nhanh hơn. Lau sạch bằng xà phòng nhẹ chỉ loại được bụi bẩn trên mặt.

Túi PVC có hại cho sức khoẻ không?

Mức độ phụ thuộc loại chất hoá dẻo và phụ gia được dùng. Một số chất hoá dẻo nhóm phthalate bị hạn chế ở nhiều thị trường, nhất là với đồ trẻ em. Người mua nên chọn sản phẩm ghi rõ không chứa các chất này, tránh túi mùi quá nồng và không dùng túi PVC để đựng thức ăn trực tiếp.

Vì sao túi nhựa trong bị in màu quần jean?

Màu nhuộm của vải jean và mực in có thể di chuyển vào lớp nhựa dẻo khi tiếp xúc lâu, nhất là khi trời nóng. Vết màu nằm trong nhựa nên lau không đi. Tránh để túi nhựa trong sát quần jean, giấy in, vải nhuộm đậm khi cất hoặc khi đeo.

Túi TPU có hoàn toàn không ố vàng không?

Không hoàn toàn. Nhiều loại TPU vẫn ố khi phơi nắng lâu; một số loại được làm để chịu tia tử ngoại tốt hơn và giữ trong lâu hơn. Nhìn chung TPU chịu lạnh, chịu xước và ít nhớp hơn PVC dẻo, nhưng vẫn nên tránh nắng và nóng.

Có thể cho túi nhựa trong vào máy giặt không?

Không nên. Lồng máy và nước nóng làm nhựa xước, nhăn, có thể bung mối hàn. Rửa tay bằng nước mát hoặc ấm nhẹ với xà phòng nhẹ, tráng sạch, lau khô và để khô ở chỗ râm là đủ cho túi nhựa trong và túi thạch.

Mùi nhựa của túi mới bao lâu thì hết?

Thường giảm rõ sau vài ngày đến vài tuần nếu để túi mở miệng ở nơi thoáng gió, không nắng. Túi thạch dày có thể giữ mùi lâu hơn. Nếu mùi vẫn nồng sau nhiều tuần hoặc gây khó chịu, nên ngừng dùng và trao đổi với người bán.