So hai lựa chọn hay gặp: một túi đeo chéo nhỏ tối màu giữ được đồ quý sát người khi ngồi bệt, cúi lạy hay quỳ; một túi tote vải thì chứa được hương hoa, đồ lễ, quà biếu nhưng vướng víu và dễ bỏ quên khi đã vào bên trong. Kinh nghiệm của nhiều người đi lễ đều đặn là mang cả hai, mỗi túi một việc, thay vì một túi to ôm hết mọi thứ.
Bài này nói về chiếc túi khi đi lễ ở chùa, ở nhà thờ, và khi về quê dự giỗ, những dịp có ngồi chiếu, có bỏ dép, có đông người và cần sự kín đáo. Nghi thức và phong tục ở mỗi nơi mỗi khác; chiếc túi chỉ cần không gây phiền cho chính mình và người xung quanh.
Ba không gian, ba yêu cầu khác nhau với chiếc túi
Cùng là đi lễ, nhưng tư thế, chỗ ngồi và mật độ người khác nhau khá nhiều:
| Nơi | Tư thế và không gian | Túi hợp | Điều cần để ý |
|---|---|---|---|
| Chùa | Bỏ dép trước khi vào, ngồi bệt hoặc quỳ trên chiếu, nệm; ngày rằm, mùng Một rất đông | Túi đeo chéo nhỏ, túi đeo vai dây ngắn | Không đặt túi lên nệm lễ; dép cất gọn |
| Nhà thờ | Ngồi ghế dài, có lúc đứng, có lúc quỳ trên bục gỗ thấp | Túi đeo vai nhỏ, túi đặt được trên đùi | Không để túi chắn lối đi giữa hai dãy ghế |
| Về quê dự giỗ | Ngồi chiếu, phụ nấu nướng, ở cả ngày hoặc qua đêm | Túi đeo chéo cho đồ quý, túi vải hoặc túi du lịch cho đồ thay và quà | Túi không để ở khu nấu nướng, khu bày cỗ |
Điểm chung của cả ba là tư thế thấp: ngồi bệt, quỳ, cúi. Túi đeo trên vai dài dễ trượt xuống sàn hoặc đè lên chân người bên cạnh. Dây đủ ngắn để túi nằm sát hông khi ngồi là yêu cầu đầu tiên.
Một điểm chung nữa là sự yên tĩnh. Túi có dây xích, khoá bấm kim loại, nắp nam châm mạnh gây tiếng động khi mở đóng; ở những không gian này, khoá kéo hoặc nắp vải là dễ chịu hơn cho người xung quanh.
Ngồi bệt, quỳ, cúi lạy: chiếc túi nằm ở đâu
Khi ngồi bệt trên chiếu hay quỳ, túi đeo chéo nên kéo ra phía trước bụng hoặc nằm bên hông, sát người. Túi để phía sau lưng rất dễ bị đè lên khi ngả người hoặc bị người đi phía sau vấp vào. Nếu cần tháo túi, đặt túi trên đùi hoặc ngay cạnh gối mình, không đặt lên nệm lễ, bàn lễ hay lối đi.
Ở nhà thờ, khi ngồi ghế dài, nhiều người đặt túi trên đùi hoặc dưới chân, sát chân ghế phía trước. Khi đứng lên hay quỳ xuống bục gỗ, túi trên đùi phải chuyển chỗ; túi đeo vai dây ngắn hoặc đeo chéo không cần tháo ra là tiện hơn. Tránh túi to đặt trên ghế chiếm chỗ người khác trong những dịp đông.
Với người lớn tuổi, đứng lên ngồi xuống đã là việc khó; một tay cầm túi càng làm mất thăng bằng. Túi đeo chéo nhẹ để hai tay rảnh vịn ghế, vịn người đi cùng là lựa chọn hợp nhất cho ông bà, cha mẹ đi lễ.
Túi đồ lễ tách khỏi túi cá nhân
Đồ lễ như hương, hoa, trái cây, bánh, nến thường cồng kềnh, có mùi và dễ dính. Bỏ chung vào túi xách cá nhân thì hoa dập, nhựa trái cây dính vào lót, tàn hương rơi vào ví. Một túi vải hoặc giỏ cói riêng cho đồ lễ giúp mọi thứ gọn và sạch hơn, lại dễ đặt xuống đúng chỗ khi dâng lễ.
Túi đồ lễ nên có đáy rộng, đứng vững, quai cầm chắc, chất liệu vải dày hoặc cói đan, giặt hoặc lau được. Lót thêm một lớp giấy hay túi nilon ở đáy nếu mang trái cây chín, bánh có dầu. Sau khi dâng lễ, túi đồ lễ có thể gấp gọn lại hoặc đựng lộc mang về.
Túi cá nhân lúc này chỉ cần giữ những gì thật sự cần: điện thoại để im lặng, ví nhỏ, chìa khoá, khăn giấy, một ít tiền lẻ. Nhiều người có thói quen để sẵn tiền lẻ ở một ngăn riêng, không phải mở ví ra trước đông người.
Bỏ dép, đông người ngày rằm, mùa lễ: giữ đồ gọn
Túi vải gấp cho dép. Ở những nơi phải để dép bên ngoài, ngày đông dép dễ lẫn hoặc thất lạc. Một túi vải mỏng gấp gọn, mang theo để đựng dép, được nhiều nơi cho phép mang vào và đặt cạnh mình. Nếu nơi đó có khu để dép riêng, cứ theo hướng dẫn tại chỗ.
Túi luôn đóng. Dịp rằm tháng Giêng, lễ lớn cuối năm, sân trước rất đông người chen nhau. Túi đeo chéo đóng khoá, kéo ra trước người, tay đặt lên túi khi đi qua chỗ chen chúc, giống như ở mọi nơi đông.
Mang ít đồ quý. Đi lễ không cần mang nhiều thẻ, nhiều tiền hay trang sức đắt tiền. Đồ quý càng ít thì càng thảnh thơi và càng ít phải để ý túi.
Đi theo nhóm, hẹn điểm gặp. Đông người, các thành viên trong gia đình dễ lạc nhau. Hẹn trước một điểm gặp quen, thay vì gọi điện thoại liên tục giữa sân đông.
Đừng gửi túi cho người lạ. Khi vào bên trong, nhiều người nhờ người đứng gần trông túi đồ lễ. Nên để người trong nhà giữ, hoặc mang theo bên mình.
Màu sắc, chất liệu: kín đáo mà không cần cầu kỳ
Đi lễ không đòi hỏi túi đắt tiền hay túi riêng. Tiêu chí là kín đáo: màu trầm hoặc trung tính như nâu, be, xanh đen, xám, đen; bề mặt trơn hoặc vải dệt; phần cứng ít, không phản chiếu ánh đèn. Túi có hoạ tiết lớn, màu chói, nhũ kim tuyến thì hợp đi tiệc hơn đi lễ.
Chất liệu nên dễ phủi bụi và chịu được việc đặt xuống chiếu, sàn gạch: da hạt, vải canvas, vải dệt dày. Túi da trơn màu sáng đặt trên sàn có thể dính bụi, dầu nến. Túi cói, túi vải thêu tay của làng nghề là lựa chọn được nhiều người lớn tuổi yêu thích vì nhẹ và mộc mạc.
Trang phục đi lễ thường kín đáo, áo dài, áo có tay; túi đeo chéo với dây mảnh không làm nhăn vai áo. Áo dài lụa nên tránh dây xích kim loại cọ lâu vào vai.
Về quê dự giỗ: một ngày dài với nhiều việc
Về quê dự giỗ thường là cả ngày: sáng sớm lên đường, trưa ngồi cỗ, chiều phụ dọn dẹp, có khi ở lại qua đêm. Lúc này cần chia đồ thành ba túi. Túi đeo chéo nhỏ giữ đồ quý luôn theo người. Túi du lịch cỡ vừa hoặc balo đựng đồ thay, đồ vệ sinh cá nhân. Túi quà biếu riêng đựng bánh, trái cây, đặc sản mang về biếu các nhà.
Ở nhà người thân ngày giỗ, khu vực bày cỗ và nấu nướng rất bận. Túi đồ nên để gọn một góc phòng trong, không để ở bếp hay chỗ bày mâm, tránh vướng lối đi và dính dầu mỡ. Phụ việc bếp núc thì tháo túi đeo chéo ra, cất vào túi đồ lớn ở chỗ kín, hoặc giữ trên người nếu túi đủ nhỏ.
Đường về quê có khi là đường đất, mưa thì lầy. Túi đáy phẳng chất liệu vải dày, màu trầm chịu được bụi đất; túi da sáng màu nên để ở nhà. Mang theo một túi nilon lớn để bọc túi đồ khi trời mưa đường xa, và một túi vải nhỏ đựng lộc, quà người nhà gửi lại mang lên.
Chọn túi cho ông bà, cha mẹ hay đi lễ
Người lớn tuổi đi lễ thường xuyên, có khi mỗi tuần. Một chiếc túi riêng cho việc này nên rất nhẹ, có dây đeo chéo bản vừa để không cứa vai, khoá kéo đầu to dễ cầm, lót sáng màu để nhìn thấy tiền lẻ, kính, khăn trong ánh sáng mờ. Ngăn ngoài nhỏ phía sát người để tiền lẻ là chi tiết nhiều người lớn tuổi rất thích.
Khi mua túi tặng ông bà, cha mẹ cho việc đi lễ, nên để người dùng thử đeo, ngồi xuống đứng lên với túi trên người. Túi đẹp mà nặng hay khó mở sẽ nằm trong tủ. Túi vải, túi cói thủ công nhẹ hơn túi da đáng kể và hợp với không khí đi lễ.
Người đi cùng ông bà có thể giữ túi đồ lễ và quà, để người lớn tuổi chỉ mang túi nhỏ. Sự phân chia này giúp người lớn tuổi đi lại an toàn hơn trên bậc thềm, sân gạch trơn sau mưa, và giữ được sự thư thái trong buổi lễ.
Trong túi đi lễ nên có gì, không nên mang gì
Đi lễ là dịp ít cần đồ nhất, nhưng cũng là dịp người ta hay mang thừa nhất vì sợ thiếu. Một bảng gọn để soạn túi trước khi ra khỏi nhà:
| Nhóm đồ | Nên mang | Có thể bỏ ở nhà | Lý do |
|---|---|---|---|
| Tiền, giấy tờ | Ví nhỏ, ít tiền lẻ để riêng một ngăn, một thẻ | Cả xấp thẻ, sổ tiết kiệm, nhiều tiền mặt | Nơi đông người, ít đồ quý thì ít lo |
| Điện thoại | Một máy, để chế độ im lặng từ trước khi vào | Máy thứ hai, máy tính bảng | Tránh chuông reo giữa buổi lễ |
| Vệ sinh cá nhân | Khăn giấy, khăn tay nhỏ, nước rửa tay khô | Bộ trang điểm đầy đủ | Đủ lau tay sau khi thắp hương, cầm đồ lễ |
| Cho người lớn tuổi | Kính đọc, thuốc dùng hằng ngày, chai nước nhỏ | Đồ dự phòng cồng kềnh | Buổi lễ dài, người lớn tuổi cần nước và thuốc đúng giờ |
| Trang sức | Món nhỏ đeo trên người | Trang sức giá trị cất trong túi | Bỏ dép, ngồi bệt, chen đông dễ rơi, dễ mất |
Soạn túi từ tối hôm trước, nhất là trước ngày rằm hay mùng Một, giúp sáng hôm sau không phải vội. Một chiếc túi nhỏ đã soạn sẵn những món cố định như khăn giấy, nước rửa tay, chiếc túi vải gấp đựng dép, treo ở móc gần cửa, là cách nhiều gia đình dùng cho những dịp đi lễ đều đặn.
Tàn hương, sáp nến, mưa: giữ túi sạch sau buổi lễ
Ở khu thắp hương ngoài trời, tàn hương bay theo gió và rơi xuống mọi thứ phía dưới, kể cả chiếc túi đang mở miệng. Tàn hương còn đỏ có thể làm cháy lỗ nhỏ trên vải nylon mỏng hay lớp giả da. Khi đứng gần lư hương, đóng túi lại và kéo túi về phía sau hông, xa tay đang cầm hương.
Sáp nến nhỏ lên túi thì đừng chà ngay khi sáp còn mềm, vì sẽ làm sáp loang rộng vào thớ vải. Để sáp nguội cứng, cạo nhẹ bằng mép thẻ nhựa, phần còn lại xử lý theo chất liệu túi; với túi da thì nên hỏi thợ chăm sóc túi. Bụi tàn hương bám trên vải thì phủi khô trước, rồi mới lau ẩm, để bụi không thành vệt xám.
Mùa mưa, sân chùa, sân nhà thờ và đường làng đều trơn. Túi đeo chéo chất liệu chống thấm nhẹ giữ khô đồ quý, trong khi túi cói, túi vải đồ lễ nên có một túi nilon gấp sẵn để bọc khi mưa bất chợt. Về tới nhà, mở túi ra phơi chỗ thoáng, nhất là túi cói, để tránh ẩm mốc.
Túi đồ lễ dùng thường xuyên nên giặt hoặc lau định kỳ, vì mùi hương, mùi trái cây chín, dầu bánh tích dần trong sợi vải. Một chiếc túi sạch, gọn mang tới nơi lễ cũng là một cách thể hiện sự chu đáo.
Câu hỏi thường gặp
Đi lễ chùa nên mang túi gì?
Túi đeo chéo hoặc đeo vai nhỏ tối màu cho đồ quý, cộng một túi vải hoặc giỏ riêng cho hương hoa, đồ lễ. Túi đủ nhỏ để không vướng khi ngồi bệt và cúi lạy.
Đặt túi ở đâu khi quỳ hoặc ngồi trên chiếu?
Kéo túi đeo chéo ra trước bụng hoặc bên hông, sát người. Nếu tháo ra thì đặt trên đùi hoặc cạnh gối mình, không đặt lên nệm lễ, bàn lễ hay lối đi chung.
Đi nhà thờ có cần lưu ý gì với chiếc túi?
Chọn túi nhỏ, im tiếng khi mở đóng, đặt trên đùi hoặc dưới chân sát ghế phía trước. Không để túi chiếm chỗ ngồi hoặc chắn lối đi giữa hai dãy ghế khi đông.
Có nên mang túi da đắt tiền đi lễ không?
Không cần. Nơi đông người, phải đặt túi xuống chiếu, sàn và bỏ dép, túi da đắt tiền thêm lo lắng. Túi vải, túi cói hoặc túi da hạt màu trầm đều phù hợp và thảnh thơi hơn.
Về quê dự giỗ nên chuẩn bị mấy túi?
Thường ba túi: túi đeo chéo nhỏ cho đồ quý, túi du lịch hoặc balo cho đồ thay, túi riêng cho quà biếu. Chia như vậy đỡ lục tìm và đồ quý luôn theo người.
Túi cho người lớn tuổi đi lễ cần gì nhất?
Nhẹ, đeo chéo để hai tay rảnh vịn khi đứng lên ngồi xuống, khoá kéo đầu to dễ mở, lót sáng màu để nhìn rõ đồ. Nên cho người dùng đeo thử trước khi mua.