Sau một chuyến đi biển, chiếc túi mang về ba thứ gây hại chính: cát, muối và các loại kem bôi lên người. Cát lọt vào đường may và răng khoá kéo rồi mài mòn dần; muối từ nước biển và mồ hôi khô lại thành vệt trắng, hút ẩm và làm phần cứng kim loại nhanh xỉn, gỉ; kem chống nắng, dầu dưỡng thể, thuốc xịt chống muỗi thấm vào da và lớp phủ, để lại mảng sẫm hoặc làm bề mặt nhớp.
Việc cần làm theo thứ tự: dốc và hút sạch cát khi túi còn khô, lau muối bằng nước ngọt trước khi muối kịp kết tinh sâu, xử lý vết kem riêng, rồi hong khô trong bóng râm. Mỗi chất liệu, da, vải, cói, nylon, có một mức chịu nước khác nhau nên cách làm cũng khác. Bài này đi qua từng thứ, kèm cách chuẩn bị túi trước chuyến đi để lần sau bớt việc.
Ba thứ biển để lại và chúng làm gì với chiếc túi
Hiểu cơ chế giúp biết vì sao phải làm ngay chứ không đợi về nhà một tuần sau mới dọn:
| Tác nhân | Gây hại thế nào | Chỗ hay bị nhất | Việc làm đầu tiên |
|---|---|---|---|
| Cát | Hạt cứng, sắc cạnh, cọ vào sợi chỉ và lớp phủ mỗi lần túi cử động | Góc đáy, đường may, răng khoá kéo, nếp gấp lót | Dốc ngược, chải, hút bụi khi túi còn khô |
| Muối (nước biển, mồ hôi) | Khô lại thành tinh thể, hút ẩm từ không khí, làm da khô cứng, để vệt trắng, ăn mòn kim loại | Mặt túi áp vào người, quai, đinh tán, khoá | Lau bằng khăn ẩm nước ngọt, lau lại phần cứng |
| Kem chống nắng, dầu dưỡng, thuốc chống muỗi | Dầu thấm làm sẫm da; một số thành phần làm mềm hoặc làm nhớp lớp phủ nhựa | Quai cầm, mặt túi kẹp nách, khoá kéo | Thấm bớt dầu, không chà, không lau cồn |
| Nắng gắt và nhiệt | Làm phai màu, khô da, mềm keo, làm giả da nhanh lão hoá | Mặt túi hướng lên trời, túi để trên ghế xe | Đưa vào bóng râm, để nguội tự nhiên |
Bảng trên cũng giải thích một điều hay gặp: túi đi biển về trông vẫn ổn, vài tuần sau mới thấy vệt trắng loang, mép quai cứng lại hoặc khoá kéo rít. Muối và cát làm hại từ từ, nên dọn trong một hai ngày đầu là đỡ nhiều nhất.
Dọn cát: làm khi túi còn khô
Cát ướt bám chặt và dễ bị chà sâu hơn vào sợi vải. Nếu túi bị ướt, hong khô trong bóng râm trước rồi mới dọn cát. Các bước:
- Lấy hết đồ ra, kéo khoá mở toàn bộ các ngăn, lộn lót ra ngoài nếu lót rời được.
- Dốc ngược túi, vỗ nhẹ vào đáy và bốn góc. Làm ngoài ban công hoặc trên một tấm vải để gom cát.
- Dùng bàn chải lông mềm (bàn chải đánh răng cũ cũng được) chải dọc theo đường may và các nếp gấp của lót, chải ra phía miệng túi.
- Hút bụi bằng đầu hút nhỏ, chế độ nhẹ, đặt đầu hút cách bề mặt một chút để không hút căng vải lót.
- Với khoá kéo, chải dọc hai hàng răng, kéo khoá qua lại vài lần rồi chải tiếp. Không tra dầu ăn hay dầu máy vào khoá túi vì dầu giữ cát lại và thấm sang vải.
- Kiểm lại các ngăn nhỏ, túi đựng điện thoại, chỗ nối quai. Cát còn sót ở đây là thứ mài đứt chỉ sớm nhất.
Với túi cói, túi mây, túi lục bình, cát lọt vào giữa các sợi đan. Gõ nhẹ và chải theo chiều sợi; không vò hay bóp túi để "rũ" cát vì sợi khô dễ gãy. Túi lưới, túi nhựa đi biển thì đơn giản nhất: dội nước ngọt rồi phơi trong râm.
Muối trên túi da, túi vải và phần cứng
Nước biển và mồ hôi đều mang muối. Khi nước bay hơi, muối ở lại trên bề mặt hoặc ngay trong lớp sợi da, tạo thành vệt trắng có viền gợn sóng. Muối hút ẩm từ không khí, nên mỗi lần trời nồm, chỗ có muối lại ẩm hơn chỗ khác, da quanh đó khô cứng dần. Vì vậy muối không thể chỉ "phủi đi".
Túi da: vắt thật kiệt một chiếc khăn mềm với nước sạch ở nhiệt độ phòng, lau cả mảng da có vệt chứ không chỉ chấm đúng vết, lau từ đường may này sang đường may kia để khi khô không tạo viền mới. Lau hai ba lượt, mỗi lượt thay mặt khăn, rồi để da khô tự nhiên trong bóng râm. Khi đã khô hẳn, thoa một lớp mỏng chất dưỡng hợp loại da để bù lại phần dầu bị muối kéo mất. Da lộn, nubuck thì chỉ chải khô và dùng khăn hơi ẩm thật nhẹ, không lau ướt cả mảng.
Túi vải canvas, nylon, polyester: chịu nước tốt hơn, có thể xả nước ngọt toàn bộ hoặc giặt tay nhẹ theo cách giặt túi vải thông thường. Lưu ý túi canvas có viền da hoặc quai da thì không ngâm cả túi; xả phần vải và lau riêng phần da.
Phần cứng: khoá, khoen, đinh tán, chân đế thường là hợp kim mạ. Muối bám vào kẽ khắc chữ, ren vít và mép lớp mạ là nơi bắt đầu đốm xỉn, gỉ. Lau phần cứng bằng khăn ẩm nước ngọt, rồi lau khô ngay bằng khăn khô, dùng tăm bông cho kẽ nhỏ. Không ngâm, không chà giấy nhám, không dùng chất đánh bóng kim loại sát mép da vì hoá chất có thể ăn vào da xung quanh. Phần cứng đã có đốm gỉ lan rộng là chuyện của thợ thay khoen, khoá.
Kem chống nắng, dầu dưỡng và thuốc chống muỗi: xử lý riêng từng loại
Ở biển, tay và vai người mang túi gần như lúc nào cũng có lớp kem. Mỗi lần cầm quai, kẹp túi vào nách là một lớp mỏng dầu và hoạt chất chuyển sang túi. Trên da trơn chưa phủ kín (da aniline, da màu bò tự nhiên, da dầu), dầu thấm vào làm sẫm thành mảng; trên da phủ màu và giả da, nó đọng ở bề mặt, bắt bụi và cát, làm túi nhớp.
Vết dầu còn mới: thấm nhẹ bằng khăn giấy khô, không chà. Với da trơn, rắc một lớp bột hút dầu (bột bắp, phấn rôm không mùi) lên vết, để vài giờ rồi chải sạch; lặp lại nếu cần. Vết sẫm trên da trơn thường nhạt dần sau vài ngày khi dầu lan đều vào da, nhưng có vết không mất hẳn. Với da phủ màu, giả da, một chiếc khăn ẩm có chút dung dịch làm sạch da dịu nhẹ thường là đủ.
Thuốc xịt, kem chống muỗi: nhiều sản phẩm chứa DEET, một hoạt chất được biết là có thể làm hỏng một số loại nhựa, sợi tổng hợp và lớp sơn phủ khi tiếp xúc trực tiếp. Với túi, điều đó có nghĩa là lớp phủ giả da, sơn cạnh, đầu khoá nhựa có thể bị mềm, mờ hoặc nhớp. Cách đơn giản là xịt thuốc lên người trước khi cầm túi, chờ khô, và không xịt khi đang đeo túi.
Đừng dùng cồn, nước rửa tay khô hay nước tẩy trang để lau vết kem trên túi da. Chúng có thể cuốn theo cả màu và dầu tự nhiên của da, để lại một mảng bạc màu khó sửa hơn vết kem ban đầu.
Túi đi biển bị ướt, theo từng chất liệu
Nếu túi bị sóng đánh ướt, bị dội mưa hay rơi xuống hồ bơi, xử lý trong ngày theo chất liệu:
- Túi da: thấm nước bằng khăn khô, lau muối bằng khăn ẩm nước ngọt như trên, nhồi khăn bông khô vào lòng túi để giữ dáng và hút ẩm, thay khăn khi khăn ẩm. Hong trong bóng râm thoáng gió, không phơi nắng, không sấy nóng, không để sát quạt sưởi.
- Túi giả da PU, PVC: lau khô bề mặt, chú ý mép cắt và đường may là chỗ nước ngấm vào lớp vải nền. Hong kỹ phía trong. Giả da bị ngấm nước mặn rồi để ẩm lâu thường nhanh bong tróc hơn.
- Túi cói, mây, lục bình: thấm bớt nước, xả nhanh bằng nước ngọt nếu dính nước biển, để khô hoàn toàn trong bóng râm có gió. Không phơi nắng gắt vì sợi co không đều làm túi méo. Kiểm kỹ đốm mốc ở đáy sau vài ngày.
- Túi vải và nylon: xả nước ngọt hoặc giặt tay, phơi úp ngược trong râm cho nước thoát khỏi đáy.
- Túi có lót bìa cứng, đáy cứng: nếu đáy bị ngấm nước, tấm độn bên trong có thể bị phồng, mềm. Hong thật lâu; nếu khô xong đáy vẫn võng, cần thợ thay tấm độn.
Các bước cứu túi da ướt sũng do mưa cũng tương tự; điểm khác ở chuyến đi biển là muối, nên luôn có thêm bước lau nước ngọt trước khi hong khô.
Chuẩn bị túi trước chuyến đi biển để về bớt việc
Cách bảo vệ tốt nhất là không mang túi da quý ra bãi cát. Chiếc túi xuống bãi nên là loại giặt được: túi canvas, túi lưới, túi nylon, túi khô cuộn miệng cho điện thoại và giấy tờ. Túi da để dành cho buổi tối đi ăn, đi dạo phố.
Nếu vẫn mang túi da, cho đồ dễ chảy (kem chống nắng, dầu dưỡng, chai nước) vào một túi nhỏ kín riêng rồi mới bỏ vào túi lớn. Một tuýp kem bị ép bung trong túi da là thứ khó cứu nhất cả chuyến. Mang theo một chiếc khăn nhỏ để lau tay trước khi cầm túi sau khi bôi kem.
Túi canvas, nylon có thể xịt chống thấm trước chuyến đi theo hướng dẫn của nhà sản xuất, thử trước ở chỗ khuất. Với túi da, việc xịt chống thấm tuỳ loại da và loại sản phẩm; da trơn có thể bị đổi màu nhẹ. Nếu không chắc, đừng thử lần đầu ngay trước chuyến đi.
Khi ngồi ở quán ven biển, đặt túi lên ghế hoặc móc, không đặt xuống cát hay sàn ướt. Không để túi trong cốp xe máy, ghế ô tô phơi nắng cả trưa: nhiệt trong cốp kín có thể làm mềm keo và làm giả da biến dạng.
Sau vài tuần: những dấu hiệu cần kiểm lại
Muối và cát có thể để lại hậu quả chậm. Hai đến ba tuần sau chuyến đi, mở túi ra kiểm một lượt: đường may ở góc đáy có bị xơ, sờn hơn trước không; khoá kéo có rít, kẹt không; phần cứng có đốm xỉn mới không; da có chỗ nào cứng, nứt nhẹ khi gập không; lót có mùi ẩm không.
Vệt trắng quay lại ở cùng chỗ sau khi đã lau thường là muối còn sâu trong da; lau lại bằng khăn ẩm, có khi cần hai ba lần cách nhau vài ngày. Đốm trắng có lông tơ, mùi mốc là chuyện khác, xử lý theo cách trị mốc. Da bị cứng, nứt ở nếp gập là dấu hiệu da đã mất dầu nặng; dưỡng nhiều lớp mỏng, cách nhau vài ngày, đừng đổ một lớp dày một lần.
Khoá kéo rít vì cát còn trong răng: chải lại, có thể dùng một chút sáp nến không màu hoặc chì than xoa dọc răng khoá kim loại cho trơn. Đường may đã bị cát mài sờn thì nên khâu lại sớm, trước khi đứt và tuột cả đoạn.
Câu hỏi thường gặp
Túi da lỡ bị ngâm nước biển lâu có cứu được không?
Thường cứu được phần lớn nếu xử lý trong ngày: thấm nước, lau muối bằng nước ngọt, nhồi khăn và hong khô trong râm, rồi dưỡng lại khi đã khô hẳn. Da có thể bị sẫm, cứng hoặc có viền loang ở một vài chỗ. Túi có tấm độn cứng bên trong hay da trơn sáng màu dễ để lại dấu vết hơn; khi đó nên mang cho thợ xem.
Có nên giặt túi canvas đi biển bằng máy giặt không?
Túi canvas không có chi tiết da, không có đáy cứng thì thường giặt máy được ở chế độ nhẹ, nước lạnh, cho vào túi lưới giặt. Trước khi giặt, dốc sạch cát vì cát trong lồng giặt mài cả túi lẫn quần áo khác. Túi có quai da, viền da, in hình lớn thì nên giặt tay và tránh ngâm phần da.
Vì sao túi để trong phòng khách sạn ven biển cũng bị ẩm?
Không khí ven biển thường ẩm và có hơi muối. Phòng đóng kín, điều hoà tắt bật liên tục làm đồ vật dễ đọng hơi nước khi nhiệt độ thay đổi. Để túi trên kệ cao, mở miệng túi cho thoáng, không nhét túi da vào vali đóng kín suốt chuyến nếu vali còn quần áo ẩm.
Kem chống nắng dạng xịt có ít dính túi hơn dạng kem không?
Không hẳn. Dạng xịt bám lên mọi thứ xung quanh, kể cả túi để gần đó, và cũng chứa dầu, hoạt chất như dạng kem. Cách giữ túi sạch là bôi hay xịt kem cách xa túi, chờ khô rồi mới cầm, và lau tay trước khi chạm vào túi da sáng màu.
Phần cứng túi bị xỉn sau chuyến đi biển có đánh bóng lại được không?
Đốm xỉn nhẹ trên bề mặt thường lau đi được bằng khăn mềm hơi ẩm rồi lau khô. Nếu lớp mạ đã bong, lộ kim loại nền hoặc có gỉ ăn sâu, đánh bóng tại nhà không phục hồi được lớp mạ mà còn làm xước thêm. Khi đó lựa chọn là mạ lại hoặc thay phần cứng ở thợ.
Túi cói đi biển về có mùi tanh thì xử lý thế nào?
Mùi thường do muối và hơi ẩm đọng trong sợi. Xả nhanh bằng nước ngọt, để thật khô trong bóng râm có gió, sau đó đặt một túi vải nhỏ đựng bột baking soda hoặc than hoạt tính vào lòng túi vài ngày. Nếu sau đó vẫn có mùi mốc rõ và thấy đốm đen trong kẽ đan, sợi đã bị mốc sâu.