Túi bị móp nhẹ do đè ép thường nắn lại được ở nhà bằng cách nhồi đầy lòng túi và để yên vài ngày; nếp gập đã hằn sâu trên da thì chỉ làm mờ được chứ không xoá hẳn; còn túi méo vì tấm độn bên trong bị gãy, phồng nước hay vì nhiệt làm biến dạng thì phải thay độn hoặc chấp nhận. Mức nào sửa được phụ thuộc vào thứ đang giữ dáng túi: da, tấm độn hay khung.
Bài này giúp bạn đọc đúng nguyên nhân trước khi nắn: túi được giữ dáng bằng gì, kiểu hỏng dáng nào tự hồi được, nhồi phom thế nào cho đúng, hơi ấm dùng đến đâu thì an toàn, và những trường hợp càng tự sửa càng hỏng.
Thứ gì đang giữ dáng chiếc túi
Chính tấm da. Túi mềm như hobo, túi bucket, túi gối gần như không có độn; dáng là do da và đường cắt. Da dày, chắc thì túi đứng; da mềm thì túi chùng là đúng thiết kế, không phải mất phom.
Tấm độn (gia cố) dán sau da. Túi có dáng đứng vừa phải như satchel, tote đáy vuông, cặp da thường dán thêm một lớp độn sau mặt da: da mỏng, vải bố, xơ ép, nỉ, hoặc tấm nhựa mỏng. Lớp này cho mặt túi phẳng và giúp túi tự đứng.
Tấm đáy cứng. Nhiều túi tote, túi big size có một tấm đáy rời hoặc may kín bằng bìa ép, nhựa PE hay gỗ ép mỏng. Đáy võng, túi xệ thường là do tấm này gãy hoặc mềm vì ẩm.
Khung. Túi hộp, túi khung miệng khoá chốt, một số cặp hộp có khung kim loại hoặc nhựa. Khung cong, gãy thì nắn tay không ăn thua; cần thợ tháo ra.
Đường viền, ống luồn (piping). Một sợi dây nhựa hoặc dây bọc da chạy dọc mép túi giúp cạnh túi thẳng. Viền bị gãy gập tạo một chỗ lõm khó nắn.
Các kiểu hỏng dáng và mức sửa được
Đọc kiểu hỏng trước, rồi mới chọn cách làm:
| Kiểu hỏng | Nguyên nhân thường gặp | Tự xử lý ở nhà | Cần thợ khi |
|---|---|---|---|
| Móp, lõm một mảng | Bị đè trong vali, tủ chật, xếp chồng | Nhồi đầy và để yên vài ngày; hơi ấm nhẹ nếu da cho phép | Lõm do tấm độn bên trong bị gãy gập |
| Xệ đáy, túi không tự đứng | Mang quá tải lâu ngày, đáy ngấm ẩm | Thêm tấm đáy rời vừa lòng túi | Tấm đáy may kín bị gãy, phồng |
| Miệng túi bai, quai bị kéo lệch | Treo túi bằng một quai, nhét đồ cứng sát miệng | Nhồi, đổi cách treo, giảm tải | Da ở chân quai đã giãn rách |
| Nếp nhăn, nếp gập hằn | Gập túi khi cất, ép phẳng lâu | Dưỡng nhẹ, nhồi, để thời gian; chỉ mờ đi | Nếp đã nứt lớp màu |
| Méo, cong vênh vì nóng | Để trong cốp xe, ô tô dưới nắng, gần nguồn nhiệt | Rất hạn chế | Thường khó phục hồi hẳn, nhất là giả da |
| Khung, viền cong gãy | Va đập, rơi, đè mạnh | Không nên | Gần như luôn cần thợ |
Nói chung, hỏng dáng ở phần da thì kiên nhẫn là đủ; hỏng ở phần "xương" bên trong như độn, đáy, khung, viền thì phải mở túi ra sửa.
Nhồi phom đúng cách: làm từng bước
Nhồi phom là cách an toàn nhất, hợp với gần như mọi loại túi. Mục đích là đẩy da về dáng ban đầu bằng một lực đều, để yên đủ lâu cho sợi da "nhớ" lại:
- Làm sạch lòng túi, lấy hết đồ, mở các ngăn.
- Chọn vật nhồi mềm, không ra màu: giấy lụa trắng không in, khăn bông cũ cuộn tròn, áo thun sạch gấp, gối nhỏ bọc trong túi vải. Tránh giấy báo vì mực in có thể dây sang lót và da sáng màu.
- Nhồi từ đáy lên: lót đáy và bốn góc trước cho vuông, rồi mới lấp đầy phần thân. Chỗ lõm thì nhồi chặt hơn một chút từ phía trong để đẩy ra.
- Nhồi vừa đủ cho túi căng như khi đựng đồ, không nhồi căng phồng hơn dáng gốc vì đường may và da ở góc sẽ bị kéo giãn.
- Đóng khoá hoặc gập nắp nhẹ nhàng, để túi đứng trên mặt phẳng, quai thả tự nhiên hoặc đỡ bằng một cuộn giấy cho quai giữ vòng cong.
- Để yên ở nơi khô thoáng, không nắng, vài ngày tới một tuần. Kiểm lại, chỉnh vật nhồi nếu còn chỗ lõm.
Túi da dày, móp lâu ngày có thể phải nhồi lâu hơn và lặp lại vài lần. Với túi chỉ móp nhẹ do vừa bị đè trong chuyến đi, thường một hai ngày là đủ.
Hơi ấm và hơi nước: dùng đến đâu thì an toàn
Da thuộc mềm hơn khi ấm và hơi ẩm, vì vậy thợ đôi khi dùng hơi ấm nhẹ để nắn dáng. Ở nhà, cách này phải làm rất dè dặt, vì chính nhiệt và nước là thứ có thể làm da co, cứng, đổi màu, làm keo bong hay giả da phồng rộp.
Túi vải canvas, túi nylon: có thể dùng bàn ủi hơi nước hoặc máy hấp đồ ở khoảng cách vài chục phân, phun qua phía trong hoặc qua một lớp vải lót, rồi nhồi phom khi vải còn hơi ấm. Không áp bàn ủi nóng trực tiếp lên hình in, lớp phủ chống nước.
Túi da trơn phủ màu, da dập vân: nếu muốn thử, dùng máy sấy tóc ở mức ấm nhẹ (không nóng), để xa, quét qua quét lại vài giây trên chỗ móp trong khi tay kia đẩy nhẹ từ phía trong, rồi nhồi phom ngay. Thử trước ở chỗ khuất. Dừng ngay nếu thấy bề mặt bóng lên, đổi màu hay có mùi.
Không dùng hơi nóng cho: da bóng (patent), da lộn và nubuck, da màu bò tự nhiên và da trơn chưa phủ (dễ để vết loang), giả da PU, PVC (dễ phồng, nhăn vĩnh viễn), túi có nhiều keo dán cạnh. Với những loại này, chỉ nhồi phom và chờ.
Không hấp hơi nước trực tiếp vào túi da, không ủi qua khăn ướt, không phơi nắng cho "da mềm ra". Những cách lan truyền trên mạng này dễ để lại vết nước, làm da co không đều.
Nếp nhăn và nếp gập trên da: vì sao không xoá hẳn được
Da thuộc là một mạng sợi collagen. Khi bị gập mạnh và giữ nguyên lâu, sợi ở mặt trong nếp bị nén, sợi ở mặt ngoài bị kéo căng; lớp màu và lớp phủ trên mặt da cũng bị uốn gập. Khi mở ra, sợi hồi lại một phần nhưng đường gập vẫn còn, giống nếp gấp trên một tờ giấy dày. Nếu lớp phủ đã nứt theo đường gập, đó là vết hỏng của lớp màu, không chỉ là nếp.
Việc có thể làm là làm mờ: dưỡng một lớp mỏng chất dưỡng hợp loại da để sợi mềm lại, nhồi phom để mặt da được kéo phẳng nhẹ, và để thời gian. Nếp nhỏ trên da mềm có thể gần như biến mất sau vài tuần; nếp sâu trên da dày, da phủ dày chỉ nhạt đi. Nếp đã nứt màu thì cần thợ dặm màu, và vết nứt có thể hiện lại nếu chỗ đó vẫn bị gập thường xuyên.
Cũng nên phân biệt nếp nhăn tự nhiên ở chỗ túi cử động (quanh chân quai, nắp gập) với nếp do bảo quản sai. Nếp tự nhiên là dấu hiệu của da thật được dùng, không cần xoá; nhiều người coi đó là vẻ đẹp của túi đã dùng lâu.
Túi không phải da: cói, vải, giả da và túi chần bông
Túi cói, mây, lục bình bị bẹp. Sợi thực vật khô thì giòn, ẩm thì mềm. Có thể phun sương thật nhẹ bằng bình xịt nước sạch lên chỗ bẹp từ phía trong, nhồi giấy hoặc khăn cho đúng dáng, rồi để khô hẳn trong bóng râm có gió. Không ngâm, không phun ướt đẫm vì sợi dễ mốc và co lệch; túi đan có lót vải thì phun càng ít càng tốt.
Túi canvas, vải bố đứng dáng bị xẹp. Nhiều túi vải đứng dáng nhờ lớp hồ hoặc lớp dựng ép bên trong. Sau vài lần giặt, lớp này yếu đi nên túi mềm hẳn; đó không phải móp mà là mất độ cứng. Hấp hơi và nhồi phom giúp túi phẳng lại, nhưng muốn túi đứng như mới thì phải thêm tấm đáy hoặc nhờ thợ dựng lại lớp dựng.
Túi giả da PU, PVC. Lớp nhựa giữ hình rất "lì": nếp gập, vết lõm trên giả da thường để lại vệt cố định nhanh hơn da thật, và lớp mặt có thể nứt theo nếp nếu đã lão hoá. Chỉ nhồi phom, không hơ nóng. Nếu nếp đã nứt lộ lớp vải nền thì nắn không giải quyết được gì.
Túi chần bông, túi gối phồng. Bông bên trong bị nén lâu sẽ xẹp và vón cục. Lắc, vỗ nhẹ cho bông tơi ra, nhồi phom vừa phải và cất túi để đứng, không đè lên. Túi chần bông mà ruột đã vón cứng thì phải mở ra thay ruột, việc này thợ mới làm gọn được.
Khi nào cần mang túi đến thợ
Nếu nhồi phom hai ba lần mà chỗ lõm vẫn không lên, rất có thể tấm độn sau mặt da đã gãy gập. Sờ từ phía trong qua lớp lót sẽ thấy một đường gờ cứng hoặc một chỗ mềm hẳn so với xung quanh. Thợ sẽ phải mở một đường may (thường ở miệng túi hoặc qua lót), tách tấm độn cũ, dán tấm mới cùng độ dày rồi khâu lại.
Đáy võng vì tấm đáy may kín bị mềm, phồng nước cũng phải thay. Cách rẻ và nhanh hơn, nếu túi cho phép, là đặt thêm một tấm đáy rời vừa khít lòng túi, bọc vải cùng màu lót; nhiều người tự làm được. Túi khung, túi hộp có khung cong thì để thợ tháo khung ra nắn hoặc thay.
Túi giả da, túi nhựa bị biến dạng vì nóng thường khó trở lại như cũ vì lớp nhựa đã chảy và đông lại ở hình mới. Trước khi bỏ tiền sửa, nên hỏi thợ thẳng thắn là có đáng không. Khi đến thợ, mô tả túi bị móp từ khi nào, do đâu, đã thử nắn bằng cách gì; những thông tin đó giúp thợ đoán đúng phần nào bên trong bị hỏng.
Một lưu ý về chi phí và kỳ vọng: thay tấm độn hay tấm đáy là việc thủ công, phải tháo và khâu lại nhiều đường, nên thợ thường cần xem túi rồi mới báo việc. Hỏi rõ sau khi sửa túi sẽ cứng hơn hay mềm hơn trước, vì tấm độn mới không nhất thiết giống hệt tấm cũ.
Để túi không mất phom lần nữa: không treo túi lâu bằng một quai, không xếp chồng túi lên nhau trong tủ, cất túi với vật nhồi nhẹ và để đứng, không nhét túi vào vali mà không có gì đỡ bên trong, và đừng để túi trong cốp xe hay ô tô ngoài nắng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng gối hơi nhét vào túi để giữ phom không?
Gối hơi nhỏ chuyên cho túi có ưu điểm nhẹ, điều chỉnh được độ căng. Nhược điểm là bơm quá căng sẽ kéo giãn góc và đường may, và bề mặt nhựa có thể đọng hơi ẩm nếu cất lâu ở nơi nồm. Nếu dùng, bơm vừa đủ cho túi căng như khi đựng đồ và bọc gối trong một túi vải mỏng.
Túi da bị móp sau khi gửi hành lý ký gửi có đòi được hãng bay không?
Tuỳ điều lệ vận chuyển của từng hãng và cách túi được gửi. Nhiều hãng phân biệt hư hỏng của chính vali với đồ bên trong và có thời hạn báo hư hỏng ngắn. Nên chụp ảnh ngay tại sân bay, làm biên bản trước khi rời khu nhận hành lý và đọc điều lệ hiện hành của hãng. Túi da quý nên mang theo người.
Túi bị móp vì nắng trong ô tô, để nguội có tự trở lại không?
Túi da phủ màu đôi khi hồi lại một phần khi nguội và được nhồi phom. Giả da PU, PVC, túi nhựa thì thường giữ nguyên chỗ biến dạng vì lớp nhựa đã mềm ra rồi đông lại. Keo dán cạnh cũng có thể bị chảy, bong. Không sấy thêm cho mềm lại vì sẽ làm tệ hơn.
Có nên nhét túi nhỏ vào trong túi lớn khi cất để đỡ tốn chỗ không?
Được, nếu túi nhỏ không có phần cứng sắc cạnh và được bọc trong túi bụi để không cọ vào lót và mặt trong túi lớn. Không nhét chật, không để túi da sáng màu sát túi da sẫm hay túi giả da trong thời gian dài vì có thể dây màu, dính bề mặt.
Nếp gập trên túi da bóng (patent) có làm mờ được không?
Rất khó. Da bóng có lớp phủ nhựa dày và cứng, khi bị gập mạnh lớp phủ thường nứt hoặc để lại vệt mờ cố định. Nhồi phom giúp mặt túi phẳng hơn nhưng đường nứt vẫn còn. Không hơ nóng da bóng vì lớp phủ có thể dính, nhăn. Cách tốt nhất là phòng ngừa: không gập túi da bóng khi cất.