Da dê trên túi và ví: vân hạt nhỏ, nhẹ, bền mặt và khác da bò, da cừu thế nào

Cầm hai chiếc ví cùng cỡ, một da dê và một da bò, thường thấy ngay: ví da dê mỏng và nhẹ hơn mà vẫn dai, mặt da có vân hạt nhỏ li ti tự nhiên, ít lộ vết xước móng tay. Da dê làm túi, ví thường chỉ dày khoảng 0,8 đến 1,2 mm, mỏng hơn tấm da bò cùng việc, nhưng mạng sợi chặt nên chịu gập và chịu mài khá tốt.

Đổi lại, da dê có tấm nhỏ, vân không đều giữa các vùng, và mềm hơn da bò nên túi dáng cứng cần lót đệm. Bài này so da dê với da bò và da cừu theo đúng cách dùng hằng ngày, chỉ cách nhận ra da dê thật khi cầm, và những chỗ cần để ý khi mua, khi giữ.

Da dê, da bò, da cừu khi làm túi và ví

Ba loại da phổ biến nhất trên túi và ví khác nhau trước hết ở cỡ tấm da và mạng sợi bên trong. Bảng dưới là xu hướng chung khi làm đồ da dùng hằng ngày; từng xưởng thuộc có thể cho ra kết quả khác đôi chút:

Điểm đáng nhớ: da dê nằm giữa hai cực. Nó gần da cừu ở độ mềm và nhẹ, nhưng gần da bò ở độ bền mặt. Đó là lý do da dê hay xuất hiện ở ví, túi đeo chéo nhỏ, túi đựng thẻ, những món bị cầm nắm, nhét túi quần, cọ xát nhiều mà không cần đứng dáng.

Vì sao da dê mỏng mà vẫn dai

Độ bền của da không nằm ở độ dày mà ở mạng sợi collagen bên trong và cách các sợi đan vào nhau. Da cừu có nhiều mỡ xen giữa các lớp sợi, nên khi thuộc xong để lại những khoảng hở, tấm da mềm nhưng dễ rách, dễ tách lớp. Da dê ít mỡ hơn, sợi đan chéo nhau chặt, nên cùng độ mỏng nó chịu kéo và chịu mài tốt hơn rõ. Đây là lý do da dê từ lâu được dùng cho găng tay lao động, bọc sách, đồ cần mỏng mà dai.

Cách thuộc cũng quyết định khá nhiều. Da dê thuộc crôm cho ra tấm da mềm, bền màu, ít đổi màu theo năm tháng, phổ biến nhất trên ví và túi đen. Da dê thuộc thực vật hiếm hơn trên túi, cứng hơn lúc mới, lên nước sậm dần như da bò thuộc thực vật. Hai loại này cầm khác hẳn nhau dù cùng là da dê, nên khi so giá trị hai chiếc túi, cần hỏi cả cách thuộc chứ không chỉ loại con vật.

Mặt hạt của da dê cũng góp phần. Những rãnh nhỏ và hạt nổi tự nhiên phân tán ánh sáng, nên vết xước nhẹ trên bề mặt khó thấy hơn trên da trơn. Khi bị cọ, các hạt nổi chịu trước, phần rãnh bên dưới ít bị chạm. Trên ví nhét túi quần hay túi đeo chéo cọ hông xe máy, chi tiết này cho khác biệt thấy được sau vài tháng.

Nhưng mỏng thì vẫn là mỏng. Chỗ chịu lực tập trung như chân quai, chỗ đóng khoen, đế khoá bấm, da dê cần được lót thêm một lớp da hoặc vải dựng, nếu không mép lỗ sẽ giãn và rách sau thời gian đeo nặng. Túi da dê làm kỹ luôn có những lớp gia cố này ở mặt trong, người mua không thấy nhưng có thể sờ ra độ dày khác ở các điểm đó.

Nhận ra da dê thật khi cầm trên tay

Da bò dập vân hạt có thể trông giống da dê từ xa. Muốn phân biệt, làm theo thứ tự sau dưới ánh sáng tốt:

1. Soi vân ở nhiều chỗ. Vân dê tự nhiên có hướng: các rãnh nhỏ thường chạy theo hàng, hơi cong, mật độ đổi dần giữa các vùng. Vân dập bằng khuôn lặp lại đều, hạt nào cũng giống hạt nào.
2. Tìm lỗ chân lông. Nhìn gần, da dê có lỗ chân lông xếp thành cụm nhỏ, mỗi cụm vài lỗ theo hình vòng cung. Da dập vân hạt dày lớp phủ thường che mất lỗ chân lông.
3. Gập nhẹ một góc ở chỗ khuất. Da dê gập lại hiện nếp nhỏ, mềm và giãn ra ngay; da phủ dày gập lại cứng, có khi nổi vệt nhạt.
4. Cân trên tay. Với cùng dáng, cùng cỡ, túi và ví da dê thường nhẹ hơn rõ so với da bò. Nếu một chiếc ví “da dê” nặng trịch, nên hỏi lại.
5. Xem mép cắt. Da dê mỏng nên mép thường được gấp mép hoặc sơn cạnh rất mảnh. Mép quá dày so với mặt da gợi ý nhiều lớp dán hoặc da khác.
6. Hỏi rõ. Hỏi phần nào dùng da dê, phần nào da khác. Nhiều túi chỉ dùng da dê cho thân, quai làm da bò cho chắc; đó là cách làm hợp lý, miễn được nói rõ.

Không có phép thử nào chắc chắn tuyệt đối chỉ bằng mắt, nhất là khi tấm da đã nhuộm đen và phủ bóng. Kết hợp vài dấu hiệu thì khả năng đọc đúng cao hơn nhiều.

Chỗ yếu của da dê khi dùng hằng ngày

Vân không đều trên túi lớn. Tấm da dê nhỏ nên túi cỡ lớn phải ghép từ nhiều mảnh, hoặc cắt cả phần da bụng có vân thưa và mềm hơn. Kết quả là hai mặt túi có thể khác vân và khác độ đứng. Với túi lớn, nhìn kỹ hai mặt cạnh nhau trước khi mua.

Dáng chùng nếu không có đệm. Túi da dê không lót dựng sẽ chùng xuống khi đựng đồ, nhất là sau mùa mưa. Đây là đặc tính, không phải lỗi; ai thích túi đứng dáng thì chọn túi có lớp dựng hoặc dùng da bò.

Mép mỏng dễ sờn. Mép cắt của da mỏng ít chỗ cho sơn cạnh bám, nên nếu làm ẩu, sơn cạnh bong sớm, lộ xơ. Ví da dê gấp mép thường bền hơn ví sơn cạnh trần.

Màu nhuộm ở rãnh vân. Da dê nhuộm màu sáng hay màu pastel có thể để lộ rãnh vân sậm hơn khi bụi bẩn đọng vào. Da dê đen ít gặp chuyện này, là một lý do nó được chuộng.

Nồm ẩm. Da dê mỏng hút ẩm nhanh, cũng khô nhanh. Mùa nồm nên lấy đồ ra, để túi thoáng; tránh cất chung với túi giả da đang bắt đầu nhớp.

Túi và ví da dê đen: chọn sao cho dùng lâu

Đen là màu da dê phổ biến nhất trên ví và túi nhỏ, vì nó che rãnh vân, che vết bẩn và hợp mọi trang phục. Nhưng đen cũng che được rất nhiều thứ khác, kể cả lớp phủ dày và vân dập. Khi chọn, nhìn dưới ánh sáng xiên để thấy rõ hạt: đen của da dê thật có độ mờ nhẹ, hạt nổi rõ dưới đèn; đen của da phủ dày thường bóng đều như nhựa, hạt mềm nhoè.

Với ví, thứ đáng kiểm nhất là các nếp gập: ví gập đôi, ví dài đều có một sống ví chịu gập hàng nghìn lần. Ở đó, da dê nên được làm mỏng mép vừa phải và có lót mỏng; gập thử vài lần, nếp phải êm, không nứt lớp màu. Các ngăn thẻ nên hơi chật lúc mới vì da dê giãn ra theo thời gian; ngăn thẻ rộng ngay từ đầu thì sau vài tháng thẻ sẽ tuột.

Với túi xách tay da dê đen cỡ vừa, nhìn vào đáy và hai hông. Đáy nên có lớp dựng hoặc tấm đế, nếu không túi sẽ võng sau một mùa mưa; hai hông là chỗ da dê hay được ghép mảnh, đường ghép phải thẳng và vân hai bên không lệch quá rõ. Bóp nhẹ thân túi: da dê tốt nhả tay là về dáng, không giữ vết lõm. Túi da dê đen làm kỹ thường có mép miệng túi gấp mép, không sơn cạnh trần, vì miệng túi là nơi tay chạm nhiều nhất.

Với túi đeo chéo nhỏ, nhìn vào dây và chân dây. Dây làm hoàn toàn bằng da dê mỏng, không có lõi, dễ giãn dài và xoắn. Dây tốt thường có lõi dựng hoặc hai lớp da dán, mép sơn đều. Chân dây nối vào thân qua khoen phải có miếng da gia cố bên trong. Đường may trên da dê nên mau mũi vừa phải; mũi quá dày làm da như bị đục lỗ hàng, dễ rách theo đường may.

Giữ túi và ví da dê qua nắng mưa

Da dê không khó chăm, nhưng vì mỏng nên phản ứng với nước và dầu nhanh hơn da bò. Vài thói quen đủ dùng:

• Lau bụi bằng khăn khô mềm sau vài lần dùng; rãnh vân giữ bụi nên lau theo vòng tròn nhẹ, hoặc dùng chổi lông mềm.
• Dính mưa thì thấm khô ngay, nhồi giấy trắng vào trong, để khô tự nhiên. Không sấy nóng: da dê mỏng co nhanh hơn da bò.
• Dưỡng thưa và mỏng, vài lần trong năm, chủ yếu vào mùa khô hanh. Da dê ít cần dầu; dưỡng nhiều làm mặt da nhờn và bết hạt.
• Ví nhét túi quần sau chịu mồ hôi và lực ép; nếu được, chuyển ví sang túi trước hoặc túi áo để da không bị cong theo hông.
• Cất túi trong túi vải thoáng, nhồi nhẹ cho giữ dáng, không để vật nặng đè lên vì da mỏng dễ hằn nếp.

Nếu túi da dê bị rách ở chân quai hay mép ví sờn nhiều, đó là việc của thợ đồ da: họ có thể dán lót gia cố mặt trong rồi khâu lại, hoặc thay mép. Tự dán keo ở nhà thường để lại vệt cứng và khó sửa lại về sau.

Da dê có đáng chọn hơn da bò không

Không có câu trả lời chung, chỉ có câu trả lời theo món đồ. Ví, túi đựng thẻ, túi đeo chéo nhỏ, túi mềm dáng tự do là chỗ da dê phát huy: nhẹ, mỏng, bền mặt, cầm nắm lâu vẫn đẹp. Túi lớn đứng dáng, cặp đựng laptop, túi chịu tải nặng hằng ngày thì da bò thường hợp hơn, vì tấm lớn, dày, giữ phom và giữ đường may tốt hơn ở chỗ chịu lực.

So với da cừu, da dê là lựa chọn thực tế hơn cho người dùng túi nhiều và đi đường nhiều: da cừu cho cảm giác mềm mịn sang tay nhưng in vết móng tay, sợ trầy, sợ mưa hơn. Người thích sự mềm của da cừu mà không muốn quá lo lắng có thể cân nhắc da dê thuộc mềm, một số xưởng làm ra loại da dê có độ rủ khá gần da cừu.

Cuối cùng, chất lượng thuộc và hoàn thiện quan trọng không kém loại da. Một tấm da dê thuộc ẩu, phủ dày vẫn cho ra chiếc ví cứng và nứt; một tấm da bò tốt làm khéo vẫn cho ra chiếc ví mỏng nhẹ. Khi mua, nhìn cả vân, mép, nếp gập và đường may, đừng chỉ dựa vào hai chữ “da dê” trên tem.

Câu hỏi thường gặp

Da dê có phải là da cừu không?

Không. Dê và cừu là hai loài khác nhau, da cũng khác cấu trúc. Da cừu nhiều mỡ, mềm và dễ rách hơn; da dê ít mỡ, sợi chặt, dai hơn ở cùng độ mỏng. Trên thị trường đôi khi hai tên bị gọi lẫn, nên khi mua nên hỏi rõ và tự kiểm vân, độ dai bằng tay.

Da dê non khác da dê thường ra sao?

Da dê non mỏng hơn, mịn hơn, vân hạt nhỏ và mềm hơn, thường dùng cho găng tay, ví mỏng, túi nhỏ cao cấp. Da dê trưởng thành dày hơn, vân rõ hơn, chịu lực tốt hơn cho túi dùng hằng ngày. Cả hai đều là da dê, chỉ khác độ mềm và mục đích dùng.

Túi da dê đi mưa được không?

Đi mưa nhẹ thì được nếu thấm khô kịp thời, vì da dê khô nhanh. Mưa to, ướt sũng thì da có thể co, cứng và loang màu như mọi loại da khác. Nên mang theo túi bọc chống nước gấp gọn trong mùa mưa và không sấy nóng sau khi ướt.

Ví da dê có bị giãn ngăn thẻ không?

Có, da dê giãn ra theo thời gian, nhất là ở ngăn đựng thẻ thường xuyên rút ra cho vào. Vì vậy ngăn thẻ của ví mới nên hơi chật. Không nhét quá nhiều thẻ vào một ngăn ngay từ đầu, vì da đã giãn thì gần như không co lại.

Túi da dê có mùi hơn da bò không?

Mùi chủ yếu đến từ cách thuộc, thuốc nhuộm, keo và lớp hoàn thiện, không phải từ loại da. Túi mới có thể có mùi da thuộc ngai ngái, thường nhạt dần sau vài tuần để thoáng. Mùi hắc khó chịu kéo dài thường do keo hoặc hoá chất hoàn thiện, nên hỏi người bán.