Túi da bị ướt mưa cần được thấm khô ngay bằng khăn mềm, lấy hết đồ ra, nhồi giấy trắng không in vào trong cho giữ dáng và hút ẩm, rồi để khô tự nhiên ở nơi râm thoáng trong một đến hai ngày; tuyệt đối không sấy nóng, không phơi nắng. Khi đã khô hẳn, dưỡng một lớp mỏng để trả lại độ mềm. Phòng trước bằng áo trùm túi hoặc một chiếc túi chống nước cho những ngày mưa vẫn tốt hơn mọi cách cứu.
Ở Việt Nam, đi mưa thường có nghĩa là đi xe máy trong mưa, túi kẹp giữa người lái và người ngồi sau, hoặc nằm trong cốp ẩm. Áo mưa che người chứ ít khi che kín túi. Bài này nói về cách bảo vệ túi khi ra đường mùa mưa, chất liệu nào chịu được nước, và quy trình cứu từng loại túi khi lỡ bị ướt.
Nước làm gì với từng loại túi
Với da nhuộm xuyên, phủ mỏng, nước thấm vào sợi da, mang theo một ít thuốc nhuộm và khoáng chất. Khi khô, thuốc nhuộm và khoáng dồn về mép vùng ướt, tạo vệt viền sẫm gọi là vết loang nước. Da ngậm nước rồi khô nhanh còn bị cứng, co nhẹ. Với da lộn, nubuck, nước làm lông xẹp, bết, khô lại thì cứng và có thể loang màu.
Với da phủ màu, mặt ngoài chống nước khá tốt, nhưng nước vẫn vào qua đường may, mép cắt và lót; mép sơn cạnh ngấm nước nhiều lần sẽ phồng, nứt. Với giả da PU, mặt ngoài không thấm nhưng lớp vải nền và lót ngấm nước, để ẩm lâu là mốc và đẩy nhanh quá trình bong tróc. Canvas cotton thấm nhanh, nặng, khô chậm, dễ ố vàng nếu không phơi kỹ; nylon và polyester thì chịu nước tốt nhất, chỉ cần lau khô.
Ngoài thân túi, cần để ý phần cứng: khoá, khoen bằng hợp kim mạ có thể xỉn, nổi đốm nếu lớp mạ đã trầy; đệm cứng bên trong làm từ bìa ép có thể bị nở, mất phom vĩnh viễn nếu ngấm nước lâu. Đây là lý do một chiếc túi da phủ màu trông như không sao sau cơn mưa, nhưng vài tuần sau mới thấy đáy võng hoặc nắp cong.
Chất liệu và mức chịu mưa
Bảng giúp chọn túi cho mùa mưa và biết túi nào cần che kỹ:
| Chất liệu | Chịu mưa nhỏ | Ướt sũng | Gợi ý mùa mưa |
|---|---|---|---|
| Nylon, polyester có lớp phủ | Tốt | Lau khô là xong, kiểm khoá kéo | Túi đi làm hằng ngày mùa mưa |
| Da phủ màu | Khá tốt nếu lau ngay | Lót, đệm, mép sơn có thể hỏng | Dùng được, mang thêm áo trùm |
| Giả da PU, PVC | Mặt ngoài tốt | Lót và vải nền dễ mốc | Phơi lót kỹ sau mỗi lần ướt |
| Canvas cotton | Thấm nhanh | Nặng, ố, mất phom | Chọn loại có phủ sáp hoặc phủ chống thấm |
| Da nhuộm xuyên | Dễ loang | Loang, cứng, co | Hạn chế dùng ngày mưa |
| Da lộn, nubuck | Xẹp lông, loang | Cứng, loang màu | Để ở nhà ngày mưa hoặc xịt chống thấm trước |
| Cói, mây, lục bình | Thấm vào sợi | Mốc nhanh nếu không khô kỹ | Không phải túi mùa mưa |
Nếu chỉ có một chiếc túi dùng quanh năm và bạn đi xe máy, nylon hoặc da phủ màu là hai lựa chọn ít phải lo nhất.
Che túi khi đi đường: áo trùm, túi bọc và những cách tạm
Áo trùm túi xách. Là túi bọc bằng nhựa trong, PVC mềm hoặc vải phủ chống thấm, có dây rút hoặc chun ở miệng, chừa lỗ cho quai. Chọn cỡ rộng hơn túi một chút để trùm dễ, có đường may được dán kín hoặc hàn nhiệt, và gấp gọn được để bỏ sẵn trong túi.
Túi khô dạng cuộn miệng. Túi chống nước kiểu cuộn miệng (dry bag) dùng cho đi biển, đi phượt, cũng dùng được để bỏ cả chiếc túi xách vào khi đi xe máy đường dài trong mưa. Kín hơn áo trùm nhiều nhưng phải bỏ cả túi vào, không đeo được.
Đeo túi bên trong áo mưa. Với túi đeo chéo nhỏ, đeo túi rồi mặc áo mưa bộ hoặc áo mưa cánh dơi trùm lên là cách đơn giản nhất. Túi lớn thì khó, dễ làm áo mưa căng rách, và mặt túi áp người vẫn bị ẩm mồ hôi.
Cốp xe máy không phải chỗ chống nước. Nhiều cốp xe vẫn ngấm nước qua gioăng và đáy, lại hầm nóng sau cơn mưa. Nếu để túi trong cốp, bỏ túi vào một túi bọc chống nước trước, và lấy ra ngay khi về.
Túi ni lông chỉ là cách tạm. Một chiếc túi ni lông sạch đủ lớn vẫn che được túi trong lúc chạy vội. Về đến nơi phải lấy túi ra ngay, vì để trong ni lông kín khi túi đã hơi ẩm là điều kiện tốt cho mốc.
Túi giả da, túi vải và túi cói bị ướt: xử lý khác túi da ra sao
Với giả da PU, PVC, mặt ngoài chỉ cần lau khô. Việc chính nằm ở bên trong: mở hết khoá, lộn lót ra nếu lót rời được, để túi khô ở nơi thoáng. Lớp vải nền dưới mặt PU ngấm nước mà để ẩm vài ngày là bắt đầu có mùi và đẩy nhanh hiện tượng bong tróc từng mảng. Đừng phơi nắng gắt để khô nhanh, vì nhiệt cũng là tác nhân làm PU giòn.
Với canvas cotton, nếu chỉ ướt nước mưa thì treo hoặc đặt túi ở nơi râm thoáng, nhồi khăn khô bên trong cho giữ dáng và thay khăn vài lần. Canvas ẩm lâu dễ ố vàng và có đốm mốc đen ở đường may. Túi canvas có chi tiết da như quai, viền thì lau khô phần da riêng, tránh để nước từ vải ngấm sang da. Với nylon, polyester, lau khô mặt ngoài, mở khoá để lót khô, kiểm lớp phủ chống thấm mặt trong có bị nhớp hay bong không.
Với túi cói, mây, lục bình, sợi tự nhiên hút nước rồi nở ra; khô chậm là mốc. Thấm khô bằng khăn, để túi ở nơi có gió lưu thông, có thể dùng quạt gió thường để xa. Không phơi dưới nắng gắt vì sợi khô quá nhanh dễ giòn, gãy. Khi đã khô, nếu thấy đốm mốc ở kẽ đan, chải nhẹ bằng bàn chải khô ở ngoài trời rồi phơi thêm. Túi đan lót vải thì phải chắc lót đã khô hẳn mới cất.
Chọn túi cho những ngày mưa: kiểm năm điểm khi mua
Nếu đang tìm một chiếc túi chủ yếu dùng mùa mưa, ngoài chất liệu thân túi, những chi tiết nhỏ dưới đây quyết định nước có vào hay không:
- Miệng túi có khoá kéo hoặc nắp phủ kín. Túi tote miệng mở hoàn toàn để mưa rơi thẳng vào đồ bên trong. Khoá kéo có nẹp che hoặc khoá kéo chống nước dạng tráng phủ kín hơn khoá kéo thường.
- Đường may ít và ở vị trí kín. Mỗi đường chỉ là hàng trăm lỗ kim. Túi chống nước tốt thường dán băng keo kín đường may ở mặt trong hoặc hàn nhiệt thay cho may.
- Đáy túi cao hơn mặt đất một chút. Chân đế kim loại hoặc đáy dày giúp túi không ngấm nước khi đặt xuống chỗ ẩm.
- Lót trơn, dễ lau, màu sáng. Lót nylon trơn khô nhanh hơn lót nỉ, và màu sáng giúp thấy ngay đốm ẩm hay mốc.
- Phần cứng bằng thép không gỉ hoặc nhựa tốt. Hợp kim mạ rẻ tiền hay nổi gỉ sau vài mùa mưa, nhất là ở khoen và móc.
Một chiếc túi nylon có năm điểm này thường chịu mưa tốt hơn một chiếc túi da đắt tiền được bọc vội. Mùa mưa là lúc chọn chất liệu theo việc chứ không theo vẻ ngoài.
Cứu túi da bị ướt sũng: làm theo thứ tự
Càng xử lý sớm, khả năng giữ được màu và dáng càng cao. Trình tự cho túi da (da phủ và da thô):
- Lấy hết đồ ra, mở mọi ngăn và khoá. Ví, giấy tờ, điện thoại để riêng.
- Thấm, không chà. Dùng khăn bông hoặc microfiber khô ấn nhẹ lên mặt da để hút nước. Chà lúc da đang ướt sẽ làm trầy lớp phủ và đẩy màu.
- Với da thô đã có vệt loang: dùng khăn ẩm nước sạch làm ướt đều cả tấm da chứa vết, từ đường may này đến đường may kia, để khi khô màu đồng đều, không còn viền. Việc này nghe ngược đời nhưng là cách thợ da hay dùng để tránh vết viền.
- Nhồi giấy trắng không in (giấy lụa, giấy gói không màu) vào trong túi cho đúng dáng. Không dùng giấy báo vì mực có thể dây sang lót. Thay giấy khi giấy đã ẩm.
- Để khô tự nhiên ở nơi thoáng gió, râm mát, đặt túi đứng hoặc nằm trên khăn khô. Không dùng máy sấy tóc, quạt sưởi, không phơi nắng, không đặt cạnh tủ lạnh nóng. Thời gian thường một đến hai ngày, túi dày có đệm có thể lâu hơn.
- Lau phần cứng bằng khăn khô, nhất là khoá kéo và khoen, tránh nước đọng trong kẽ.
- Khi túi đã khô hẳn (sờ không còn mát, lót khô), dưỡng một lớp mỏng bằng kem gốc nước để trả lại độ mềm, nắn nhẹ những chỗ hơi cứng. Da lộn thì chải bằng bàn chải chuyên dụng cho lông dựng lại.
Nếu sau khi khô, đáy võng hoặc nắp cong rõ, có thể đệm cứng bên trong đã nở. Cần thợ mở lót để thay đệm; nắn từ bên ngoài không sửa được.
Sau cơn mưa: mùi ẩm, mốc và những gì cần kiểm
Túi đã khô ngoài da nhưng lót và đệm bên trong có thể vẫn ẩm. Vài ngày sau khi bị ướt, mở túi ngửi: mùi ẩm, mùi chua là dấu hiệu bên trong chưa khô hẳn hoặc đã bắt đầu có nấm. Mở miệng túi để ở nơi thoáng thêm, đặt gói hút ẩm hoặc gói baking soda bọc vải bên trong.
Kiểm tra nếp gập, đường may, góc đáy và lót xem có đốm trắng mịn hoặc chấm xanh xám. Mốc mới xuất hiện trên mặt da phủ có thể lau sạch khi còn nhẹ; mốc ăn vào lót vải hoặc da thô cần xử lý kỹ hơn, và khi đã lan rộng thì nên nhờ thợ, vì bào tử bám sâu dễ tái phát vào mùa nồm tiếp theo.
Một điều hay bị bỏ qua: các vật để trong túi lúc bị ướt, như ví da, sổ tay, khăn giấy, cũng ẩm và có thể là nguồn mốc. Phơi khô tất cả trước khi cho lại vào túi. Nếu túi hay bị ướt vì công việc phải ra đường, đầu tư một chiếc túi nylon tốt cho mùa mưa và để túi da cho ngày khô ráo là cách giữ cả hai chiếc bền lâu.
Câu hỏi thường gặp
Có nên xịt chống thấm cho túi da trước mùa mưa không?
Có thể, với da thô, da lộn và nubuck, dùng loại xịt ghi rõ dành cho đồ da và thử trước ở chỗ khuất. Lớp chống thấm giúp nước đọng giọt và lăn đi, nhưng không làm túi chịu được mưa lớn kéo dài, và cần xịt lại sau một thời gian dùng.
Túi da bị ướt có dùng máy sấy tóc ở chế độ mát được không?
Gió mát không nhiệt ít hại hơn gió nóng, nhưng làm bề mặt khô nhanh trong khi bên trong còn ướt, dễ gây co và cứng không đều. Nếu cần, chỉ dùng gió mát để xa và trong thời gian ngắn; để khô tự nhiên vẫn an toàn nhất.
Vết loang nước trên túi da thô đã khô lâu có xử lý được không?
Đôi khi được, bằng cách làm ẩm đều cả tấm da chứa vết từ đường may đến đường may rồi để khô tự nhiên cho màu dàn lại. Cách này không chắc thành công và có rủi ro với da sáng màu; túi có giá trị nên để thợ đồ da đánh giá trước.
Túi canvas bị ướt có cho vào máy giặt luôn được không?
Tuỳ túi. Canvas cotton không có chi tiết da, không có đệm cứng thì thường giặt tay được; có đệm, có viền da hoặc lớp phủ bên trong thì không nên giặt máy. Nếu chỉ bị ướt nước mưa sạch, phơi khô ở nơi râm thoáng là đủ.
Áo trùm túi trong suốt có làm túi bị đổ mồ hôi bên trong không?
Có thể, nếu trùm kín lâu khi túi đang ấm và ẩm, hơi nước sẽ ngưng tụ bên trong. Áo trùm chỉ nên dùng khi đang đi mưa; đến nơi thì tháo ra, lau khô cả túi lẫn áo trùm. Đừng cất túi trong áo trùm.
Mưa xong phần cứng túi bị xỉn đốm thì làm sao?
Lau khô ngay và dùng khăn mềm đánh nhẹ; đốm xỉn trên lớp mạ còn nguyên thường mất bớt. Nếu lớp mạ đã trầy, kim loại nền bị ôxy hoá thì không đánh bóng được như cũ, có thể thay phần cứng ở thợ khi khoá, khoen bị ảnh hưởng chức năng.