Túi da đổi màu có bốn nguyên nhân chính: tia nắng làm phai thuốc nhuộm, nước mang thuốc nhuộm dồn thành vệt loang, dầu và mồ hôi làm sẫm hoặc ố vàng chỗ hay cầm, và chất tẩy làm bạc màu. Da phủ màu bị phai hay mòn màu thường phủ màu lại được khá đều; da thô nhuộm xuyên chỉ nhuộm bù được và hầu như chỉ đi về tông đậm hơn. Đổi hẳn sang màu sáng hơn màu gốc thì gần như không làm được mà vẫn giữ được cảm giác da.
Bài này giúp nhận diện đúng loại hư hỏng màu trên túi của bạn, những việc tự làm được tại nhà, những việc nên để thợ, và câu hỏi cần đặt ra trước khi đồng ý phủ màu hay nhuộm lại một chiếc túi.
Màu trên túi da nằm ở đâu
Màu của một chiếc túi da đến từ hai nơi. Thuốc nhuộm được đưa vào trong quá trình thuộc, ngấm vào sợi da, nên cắt ngang tấm da nhuộm xuyên thấy màu đi vào bên trong. Thuốc nhuộm trong suốt, cho thấy vân và lỗ chân lông. Màu phủ (pigment) là các hạt màu trong chất kết dính, phủ lên mặt da thành một lớp mỏng đục, che vân và lỗi da, thường kèm lớp bảo vệ trên cùng.
Da thô nhuộm xuyên chỉ có thuốc nhuộm hoặc thêm lớp phủ rất mỏng; da phủ màu có cả hai, nhưng màu bạn nhìn thấy chủ yếu là lớp phủ. Điều này quyết định cách hỏng và cách sửa. Trên da phủ, phai màu thường là lớp phủ mòn ở góc, mép, quai, để lộ màu da bên dưới; sửa bằng cách phủ màu lại. Trên da thô, phai màu là thuốc nhuộm bị ánh nắng phá hoặc bị chất tẩy kéo ra; sửa bằng cách nhuộm bù, và thuốc nhuộm trong suốt nên chỉ chồng được lên màu cũ, không che được.
Vì thế, câu hỏi đầu tiên khi túi đổi màu không phải "dùng gì để sửa" mà là "túi này da gì". Nhỏ một giọt nước ở chỗ khuất: thấm sẫm là da thô hoặc phủ mỏng, đọng tròn là da phủ.
Bốn kiểu đổi màu và hướng xử lý
Nhận diện đúng kiểu đổi màu trước khi làm gì:
| Kiểu đổi màu | Trông như thế nào | Nguyên nhân | Hướng xử lý |
|---|---|---|---|
| Phai do nắng | Một mặt túi nhạt hơn mặt kia, ranh giới mờ | Tia cực tím phá thuốc nhuộm, lớp phủ già | Da phủ: phủ màu lại cả tấm. Da thô: nhuộm bù, tông có thể đậm hơn |
| Mòn màu ở góc, mép, quai | Góc đáy, mép nắp, quai bạc trắng hoặc lộ màu khác | Cọ xát làm mòn lớp phủ | Dặm màu phủ cục bộ, sau đó phủ lớp bảo vệ |
| Loang nước | Vệt viền sẫm hình giọt hoặc mảng | Nước mang thuốc nhuộm và khoáng dồn về mép | Da thô: làm ẩm đều cả tấm rồi để khô; vết cũ nhờ thợ |
| Sẫm hoặc ố vàng chỗ cầm | Quai, mép nắp sẫm, bóng hoặc vàng | Dầu da tay, mồ hôi, kem dưỡng tích tụ | Làm sạch sâu; da sáng màu có thể cần phủ lại |
| Bạc màu do chất tẩy | Vùng nhạt có hình dạng vết lau | Cồn, nước tẩy, chất kiềm kéo màu | Phủ lại hoặc nhuộm bù theo loại da |
Hai kiểu cuối hay chồng lên nhau: quai sẫm do tay cầm, người dùng lau bằng chất tẩy mạnh, quai bạc màu loang lổ. Khi đó thợ thường phải làm sạch hết rồi phủ lại cả quai.
Phai màu do nắng và mòn màu do cọ xát
Phai do nắng diễn ra từ từ nên người dùng ít nhận ra, cho tới khi lật mặt túi áp tường ra so. Thuốc nhuộm hữu cơ trong da hấp thụ tia cực tím và bị phá dần cấu trúc, màu nhạt đi hoặc ngả sang tông khác: nâu ngả cam, đỏ ngả hồng, xanh dương ngả xám. Da thô nhạy hơn da phủ rất nhiều. Một khi đã phai, không có kem dưỡng nào làm màu trở lại; dưỡng chỉ làm da sẫm hơn một chút vì độ ẩm, tạm thời che bớt.
Mòn màu do cọ xát lại tập trung ở những chỗ có hình dạng rõ: bốn góc đáy, mép nắp, hai mặt quai, viền quanh khoá. Lớp phủ mỏng đi qua mỗi lần chạm vào bàn, hông, ghế xe, cho đến khi lộ lớp da bên dưới, thường nhạt hơn hoặc khác tông. Đây là kiểu hư hỏng dễ sửa nhất: thợ làm sạch, chà nhẹ cho bám, dặm màu phủ đúng tông theo từng lớp mỏng, rồi phủ lớp bảo vệ.
Có những bộ dặm màu bán sẵn cho người dùng tự làm. Với một vài chấm mòn nhỏ trên túi màu tối, tự dặm có thể chấp nhận được. Với túi màu sáng, màu cần pha, hoặc vùng rộng, tự dặm dễ thành mảng màu lệch tông, bóng khác phần còn lại. Hãy thử trên một đồ da cũ không quan trọng trước khi chạm vào túi.
Loang nước và ố vàng: phân biệt và xử lý
Loang nước là vấn đề của da thô. Da phủ màu hiếm khi loang nước trên mặt, trừ khi lớp phủ đã mòn. Da thô và da phủ mỏng thì gần như chắc chắn để lại viền khi chỉ ướt một phần. Cách cứu tại nhà khi vết còn mới là làm ẩm đều cả tấm da có vết bằng khăn ẩm, từ đường may này đến đường may kia, rồi để khô tự nhiên.
Vết loang cũ cần thợ. Vết đã khô nhiều tháng, nhất là trên da sáng màu, thường có khoáng chất bám lại ở viền. Thợ có thể làm sạch cả tấm bằng dung dịch chuyên dụng rồi cân màu lại; kết quả khó đoán trước và đôi khi cả túi sẫm hơn ban đầu.
Ố vàng chỗ cầm là dầu, không phải bẩn khô. Quai và mép nắp túi màu sáng chuyển vàng hoặc sẫm là vì dầu da tay, mồ hôi, kem dưỡng ngấm vào. Lau bằng khăn ẩm không đủ; cần dung dịch làm sạch da phù hợp, lặp lại nhiều lần nhẹ tay. Trên da thô, dầu đã ngấm khó lấy hết.
Ố vàng trên da trắng phủ có khi là lớp phủ già. Một số lớp phủ trong suốt ngả vàng theo thời gian và ánh sáng. Khi đó làm sạch không giúp gì, chỉ có thể phủ lại màu trắng và lớp bảo vệ mới.
Phủ màu lại và nhuộm lại: làm được gì, không làm được gì
Thợ đồ da có hai kỹ thuật chính. Phủ màu lại (recolor) dùng màu phủ gốc nước pha đúng tông, phun hoặc lau thành nhiều lớp mỏng lên da đã làm sạch và xử lý bề mặt, sau đó phủ lớp bảo vệ. Cách này hợp với da phủ màu, cho màu đều, che được mòn, ố, bạc màu. Đổi đáng kể là cảm giác tay: thêm lớp phủ thì da cứng hơn một chút và ít thấy vân hơn. Phủ quá dày ở nếp gập có thể nứt về sau.
Nhuộm lại dùng thuốc nhuộm trong suốt cho da thô. Thuốc nhuộm cộng màu: da nâu nhạt nhuộm thêm sẽ nâu đậm hơn, da đỏ nhuộm nâu sẽ ra nâu đỏ. Không thể nhuộm da sẫm thành sáng, và rất khó nhuộm cho đều trên da đã loang, vì chỗ da khô hút thuốc nhiều hơn chỗ còn dầu.
Đổi màu túi hẳn sang màu khác, chẳng hạn túi be thành đen, là việc làm được bằng phủ màu đục, nhất là sang màu tối. Ngược lại, túi đen thành trắng hay be thì cần lớp phủ rất dày, túi mất hẳn cảm giác da và dễ nứt; đa số thợ có kinh nghiệm sẽ khuyên không nên. Những chi tiết như sơn cạnh, chỉ may, lót cũng phải tính: chỉ may màu sáng trên túi phủ lại màu đen sẽ dính màu nếu không che kỹ, hoặc phải chấp nhận chỉ đổi màu theo.
Túi da sáng màu: phòng đổi màu từ đầu
Túi màu kem, trắng, be, pastel là những chiếc dễ đổi màu nhất, không phải vì da kém mà vì mọi thay đổi đều lộ rõ. Nguồn đổi màu phổ biến nhất là thứ tiếp xúc với túi hằng ngày: quần jeans mới cọ vào hông, áo khoác nhuộm đậm bị mồ hôi làm ra màu, dây an toàn ô tô, tay cầm vừa thoa kem chống nắng. Màu từ vải và mỹ phẩm ngấm vào lớp phủ, lâu dần thành mảng xám hoặc xanh nhạt khó lấy.
Cách phòng đơn giản: với túi sáng màu mới mua, có thể dùng một lớp bảo vệ dành cho da sáng màu (loại tạo màng chống bám màu), thử chỗ khuất trước. Đeo túi ở bên không áp vào quần jeans mới; tránh để túi sát áo khoác màu đậm khi trời mưa hay đổ mồ hôi. Lau quai và mặt sau túi mỗi tuần bằng khăn ẩm và dung dịch làm sạch da nhẹ, trước khi vết kịp ngấm.
Khi cất, dùng túi vải trắng hoặc sáng màu, không dùng túi vải nhuộm đậm hay túi giấy in màu, vì trong thời tiết nóng ẩm màu từ túi đựng có thể dây sang. Không để túi sáng màu nằm chồng hoặc tì vào túi da màu đậm, nhất là da thô, trong thời gian dài. Những thói quen này rẻ hơn rất nhiều so với một lần phủ màu lại.
Hỏi thợ những gì trước khi phủ màu hay nhuộm lại
Một buổi trao đổi kỹ trước khi giao túi giúp tránh thất vọng về sau. Những câu nên hỏi:
- Túi của mình là da phủ hay da thô, nên phủ màu hay nhuộm bù, vì sao?
- Làm cục bộ chỗ hỏng hay làm cả tấm, cả túi? Làm cục bộ có lộ ranh giới không?
- Màu sau khi làm có thể lệch bao nhiêu so với màu gốc? Có làm thử một chỗ khuất cho xem trước không?
- Cảm giác da sau khi phủ thay đổi ra sao, có cứng hơn, bóng hơn không?
- Chỉ may, sơn cạnh, phần cứng, lót được che chắn thế nào, có đổi màu theo không?
- Sau khi phủ màu cần chăm sóc khác đi không, bao lâu thì dùng lại được, có tránh nước trong thời gian đầu không?
- Nếu màu không đạt thì xử lý thế nào?
Cần tìm người làm đồ da gần nhà để hỏi những câu trên, có thể tra danh bạ xưởng và cửa hàng túi xách, đồ da của trang theo tỉnh, rồi mang túi đến xem trực tiếp; thợ làm thật thường xem túi rồi mới nói khả năng, không hứa trước qua ảnh.
Câu hỏi thường gặp
Túi da bị phai màu có dùng xi giày cùng màu để che được không?
Xi giày có màu che được tạm thời vết mòn nhỏ trên da phủ màu tối, nhưng lớp xi không bám chắc như màu phủ chuyên dụng, dễ dây ra quần áo và tay, và làm việc phủ màu đúng cách sau này khó hơn vì phải tẩy sạch lớp xi. Không nên dùng cho túi màu sáng.
Túi da phủ màu lại có bền như ban đầu không?
Nếu thợ làm sạch kỹ, xử lý bề mặt đúng và phủ nhiều lớp mỏng có lớp bảo vệ, màu phủ lại có thể bền nhiều năm với cách dùng bình thường. Chỗ chịu cọ xát như góc, quai vẫn mòn dần như lớp phủ gốc. Phủ dày một lớp cho nhanh thường nứt sớm.
Có nên tự nhuộm túi da ở nhà không?
Chỉ nên thử với túi da thô ít giá trị và khi chấp nhận kết quả có thể không đều. Thuốc nhuộm cần được bôi đều trên da đã làm sạch hết lớp hoàn thiện, nhiều lớp mỏng, rồi hoàn thiện lại. Túi da phủ màu không nhuộm được, phải dùng màu phủ.
Túi da lộn bị phai màu có sửa được không?
Có những loại thuốc nhuộm và xịt màu dành cho da lộn, thường dùng để làm tươi lại màu cũ hoặc nhuộm đậm hơn. Kết quả dễ loang nếu da lộn chưa được làm sạch đều. Thợ chuyên xử lý da lộn sẽ làm sạch toàn bộ trước rồi mới nhuộm.
Làm sao tránh túi da bị phai màu?
Không để túi dưới nắng trực tiếp hay sát cửa kính, cất trong túi vải khi không dùng, tránh cồn và chất tẩy mạnh, và chọn túi da phủ màu nếu hay đi nắng. Túi da thô màu nhạt sẽ đổi màu theo thời gian dù giữ kỹ; nhiều người coi đó là nét riêng của loại da này.