Không có chất liệu túi tốt nhất cho mọi nơi, nhưng ở khí hậu nóng ẩm như Việt Nam có một quy luật khá rõ: vải tổng hợp có phủ (nylon, polyester) chịu mưa nắng và cọ xát xe máy tốt nhất; da bò lớp cật bền lâu nếu được lau khô và cất thoáng; giả da PU tiện và nhẹ nhưng tuổi thọ ngắn nhất vì nóng ẩm thúc đẩy bong tróc; da lộn, canvas mộc và túi cói đẹp nhưng nên dành cho ngày khô ráo. Chọn túi là chọn kiểu hỏng nào bạn chấp nhận được.
Bài này đặt các chất liệu cạnh nhau theo những gì túi thật sự gặp mỗi ngày ở Việt Nam: nắng trên yên xe giữa trưa, mưa rào bất chợt, nồm miền Bắc, mồ hôi tay mùa hè, quai đeo chéo cọ vào áo khoác. Mỗi chất liệu đã có bài riêng đi sâu; ở đây là tấm bản đồ để chọn nhanh.
Năm thứ làm túi hỏng ở Việt Nam
Nhiệt độ cao. Túi treo trên xe, để trong cốp xe máy hay ô tô đỗ ngoài nắng có thể nóng hơn nhiệt độ không khí nhiều. Nhiệt làm keo yếu đi, lớp phủ nhựa mềm ra, giả da và da bóng dễ dính, chất hoá dẻo trong PVC bay hơi nhanh hơn.
Tia cực tím. Nắng làm bạc màu da trơn để trần, da lộn, nylon; làm ngả vàng lớp phủ trong của da bóng màu sáng; làm sợi cói, lục bình khô giòn. Mặt túi hứng nắng thường bạc trước mặt sau.
Độ ẩm kéo dài. Nồm ẩm và mùa mưa là điều kiện cho nấm mốc trên da, vải bông, sợi thực vật, đồng thời thúc đẩy thuỷ phân lớp phủ PU ở giả da và lớp lót. Túi cất trong tủ kín là nạn nhân chính.
Mưa rào. Mưa đến nhanh, người đi xe máy thường không kịp che túi. Da lộn để lại vết loang, canvas ướt sũng, đệm bìa giấy nhũn, nước ngấm qua đường may vào lót.
Cọ xát và mồ hôi. Túi đeo chéo cọ vào áo khoác, quần jean, yên xe; quai và mặt sau túi thấm mồ hôi, kem chống nắng. Đây là chỗ lớp phủ mòn, da sẫm màu, vải xù lông đầu tiên.
Các chất liệu túi chấm theo khí hậu và cách dùng
Bảng so sánh tương đối, dùng ký hiệu từ kém đến tốt; chất lượng từng sản phẩm cụ thể có thể lệch khỏi xu hướng chung:
| Chất liệu | Nắng, nóng | Mưa | Nồm, ẩm khi cất | Cọ xát xe máy | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|---|
| Da bò lớp cật | Khá (bạc màu nếu để trần) | Khá nếu lau khô kịp | Trung bình (dễ mốc nếu tủ kín) | Tốt | Bền lâu nhất nếu được chăm |
| Da phủ, da dập vân | Khá | Tốt ở bề mặt | Khá | Tốt | Ít lộ xước, ít phải chăm |
| Da lộn, nubuck | Trung bình (bạc màu) | Kém | Trung bình | Trung bình | Hợp ngày khô, văn phòng |
| Da bóng | Kém (dính, ngả màu) | Tốt ở bề mặt | Khá | Khá | Hợp túi theo dịp |
| Giả da PU | Trung bình | Khá | Kém (thuỷ phân, bong) | Trung bình | Nhẹ, tiện, tuổi thọ ngắn |
| Giả da PVC | Trung bình (cứng giòn dần) | Tốt | Khá | Khá | Hợp túi đi chợ, du lịch |
| Nylon, polyester có phủ | Khá (nylon bạc màu nhanh hơn) | Tốt | Tốt | Tốt | Thực dụng nhất cho xe máy |
| Canvas bông mộc | Khá | Kém | Kém (dễ mốc, ố) | Khá | Hợp ngày khô, giặt được |
| Cói, mây, lục bình | Trung bình (giòn nếu phơi quá) | Kém | Kém | Kém | Hợp đi biển, đi chơi ngày khô |
Nếu chỉ được chọn một chiếc túi cho người đi xe máy hằng ngày ở thành phố, hai lựa chọn an toàn nhất là túi nylon hoặc polyester có phủ, và túi da bò lớp cật có lớp phủ mỏng hoặc dập vân. Cả hai đều chịu được nhiều năm dùng nặng nếu được giữ khô khi cất.
Giả da PU đứng thấp ở cột cất giữ không phải vì nó kém khi mới dùng, mà vì nóng ẩm làm nó lão hoá ngay cả khi không dùng. Người mua túi PU nên coi đó là túi vài mùa, không phải túi nhiều năm.
Theo vùng miền: Bắc nồm, Trung nắng gió, Nam mưa mùa
Miền Bắc có mùa đông lạnh khô và mùa nồm cuối đông đầu xuân, khi độ ẩm gần bão hoà, tường và sàn đọng nước. Đây là kẻ thù số một của túi da trơn để trần, da lộn, canvas bông, túi cói cất trong tủ. Người miền Bắc nên ưu tiên chỗ cất có máy hút ẩm hoặc gói hút ẩm, và cân nhắc da có lớp phủ hay vải tổng hợp cho túi dùng hằng ngày. Mùa đông khô lạnh lại làm da bóng và lớp phủ dày dễ nứt ở nếp gập.
Miền Trung nắng gắt, gió nóng mùa hè và mưa lớn tập trung mùa thu đông, có khi kèm lũ. Túi chịu tia cực tím mạnh và những đợt mưa kéo dài nhiều ngày. Màu sáng, chất liệu bền màu như polyester, da có lớp phủ chống tia cực tím tốt hơn; túi da bóng, da lộn màu tươi bạc rất nhanh nếu thường xuyên ra ngoài nắng.
Miền Nam nóng quanh năm, mùa mưa với những trận mưa rào buổi chiều gần như ngày nào cũng có. Túi cần chịu mưa nhanh, khô nhanh. Vải tổng hợp có phủ, da có lớp phủ, giả da PVC chịu nước tốt; da lộn và canvas mộc hợp mùa khô hơn. Nhiệt độ cao quanh năm cũng có nghĩa là giả da PU và lớp lót phủ PU lão hoá đều đặn, không có mùa nghỉ.
Màu sắc dưới nắng, bụi đường và mồ hôi
Màu của chiếc túi tương tác với khí hậu không kém chất liệu. Màu tối hấp thụ nhiệt nhiều hơn: túi đen treo ngoài nắng nóng lên nhanh, làm keo, lớp phủ và đồ bên trong (son, kem, thiết bị điện tử) chịu nhiệt nhiều hơn. Màu sáng mát hơn nhưng lộ bụi đường, vết ám màu quần jean, vết mồ hôi và vết mốc rõ hơn.
Các tông trung gian như nâu da bò, nâu đất, xanh rêu, ghi, xanh than là những màu “dễ sống” nhất ở thành phố nhiều bụi: vết sẫm do tay cầm, vết nước nhẹ, lớp bụi mỏng hoà vào nền. Với da trơn để trần, các tông nâu còn lên màu đẹp theo thời gian, biến dấu vết sử dụng thành vẻ riêng của chiếc túi.
Màu tươi như đỏ, hồng, xanh dương trên da lộn, nylon hoặc da trơn để trần bạc màu nhanh nhất dưới tia cực tím, và thường bạc không đều: mặt hứng nắng nhạt hơn mặt áp vào người. Nếu thích màu tươi cho túi dùng ngoài trời nhiều, nên chọn chất liệu có lớp phủ bền màu và chấp nhận rằng màu sẽ đổi theo thời gian.
Chọn theo cách bạn di chuyển và làm việc
Cùng một thành phố, người đi ô tô và người đi xe máy cần túi khác nhau. Một số tình huống giả định:
- Đi xe máy hằng ngày, đeo chéo hoặc balo: nylon, polyester có phủ, hoặc da bò lớp cật có phủ mỏng. Tránh da lộn màu sáng, canvas mộc, túi cói làm túi chính. Luôn có áo trùm túi trong cốp.
- Đi ô tô, làm văn phòng có điều hoà: gần như mọi chất liệu đều dùng được. Chú ý túi để trong xe đỗ ngoài nắng: không để túi da bóng, giả da PU ở đó lâu.
- Làm việc ngoài trời, bán hàng, giao nhận: vải tổng hợp dệt dày, quai gia cố, đáy chịu nước. Túi da có thể bền nhưng nặng và cần chăm nhiều hơn.
- Sinh viên đi bộ, đi xe buýt: balo hoặc túi tote vải, nhẹ, giặt được, chịu được chất đồ nặng. Chọn vải có phủ nếu hay gặp mưa giữa đường.
- Dùng luân phiên nhiều túi: có thể có một túi da cho ngày khô, một túi vải cho mùa mưa, một túi cói cho chuyến đi biển. Luân phiên cũng giúp từng chiếc nghỉ, khô hẳn giữa các lần dùng.
Câu hỏi tự kiểm đơn giản: túi này sẽ gặp mưa mấy lần mỗi tuần, sẽ nằm ở đâu khi bạn không dùng, và bạn có sẵn lòng lau khô nó mỗi tối không. Ba câu trả lời đó loại bớt được nửa số chất liệu.
Kết hợp chất liệu: những chiếc túi khôn ngoan
Thân vải, viền và đáy da. Túi vải tổng hợp có viền và đáy bằng da chịu mài mòn tốt, vừa nhẹ, vừa chịu mưa, vừa bền ở góc. Đây là kiểu túi công sở và túi du lịch rất hợp với người đi xe máy.
Da lộn kết hợp da trơn. Túi da lộn có đáy, viền miệng và quai bằng da trơn bớt hẳn chỗ dễ bẩn, dễ mòn. Vẫn cần tránh mưa, nhưng dùng thoải mái hơn.
Túi cói có lót vải và đáy cứng. Lót vải giữ đồ không lọt, đáy cứng chống xệ, quai da hay quai vải bền hơn quai cói. Dùng được lâu hơn túi cói trơn rất nhiều.
Quai bằng chất liệu khác thân. Quai là chỗ hỏng đầu tiên. Thân giả da với quai vải dệt chắc, hoặc thân vải với quai da lớp cật, giúp chiếc túi không chết sớm vì quai.
Lớp lót không phủ PU. Với bất kỳ chất liệu vỏ nào, chọn lót vải cotton hoặc polyester không phủ để tránh cảnh lót dính nhớp sau vài năm ở khí hậu nóng ẩm.
Những sai lầm hay gặp khi chọn và dùng túi ở xứ nóng ẩm
Sai lầm thứ nhất là chọn theo vẻ ngoài trong cửa hàng có điều hoà: chiếc túi da lộn màu kem hay túi canvas trắng trông tuyệt dưới đèn, nhưng không ai hỏi nó sẽ sống thế nào trong một tháng mưa đi xe máy. Thứ hai là tin rằng “da thật thì bền” mà không hỏi lớp da, kiểu phủ và vật liệu đệm, lót bên trong. Một chiếc túi da váng phủ dày với đệm bìa giấy có thể hỏng sớm hơn túi nylon dệt dày.
Sai lầm thứ ba là cất túi sai cách: bọc nilon cho “sạch”, nhét kín trong tủ suốt mùa nồm, để trong cốp xe cả ngày hè. Nhiều chiếc túi hỏng không phải vì dùng nhiều mà vì nằm sai chỗ. Thứ tư là phơi túi ướt dưới nắng gắt hoặc sấy nóng cho nhanh khô, khiến da cứng, giả da nứt, cói giòn. Làm khô tự nhiên ở chỗ râm thoáng, nhồi giấy trắng hút ẩm, bao giờ cũng an toàn hơn.
Cuối cùng là bỏ qua những chi tiết nhỏ nhưng quyết định: áo trùm túi gấp gọn trong cốp, gói hút ẩm trong tủ, chiếc khăn khô lau túi mỗi tối mùa mưa. Những thứ này rẻ hơn rất nhiều so với một chiếc túi mới, và áp dụng được cho mọi chất liệu. Phần cách giữ, cách sửa chi tiết theo từng chất liệu thuộc nhóm bài bảo quản và sửa túi.
Câu hỏi thường gặp
Túi da thật có hợp với người đi xe máy không?
Hợp, nếu là da bò lớp cật, tốt nhất có lớp phủ mỏng hoặc dập vân để chịu mưa và cọ xát. Cần lau khô sau khi gặp mưa và cất ở chỗ thoáng. Da lộn, da bóng và da trơn để trần màu sáng thì vất vả hơn với người đi xe máy hằng ngày.
Túi giả da có nên mua cho mùa mưa không?
Giả da chịu nước bề mặt khá tốt nên dùng mùa mưa được, nhưng nóng ẩm làm giả da PU lão hoá nhanh, bong tróc sau một thời gian. PVC chịu nước tốt hơn nhưng cứng dần. Nếu cần túi đi mưa bền, túi nylon hoặc polyester có phủ thường là lựa chọn thực dụng hơn.
Mùa nồm nên cất túi thế nào?
Làm sạch và để túi khô hẳn trước khi cất, nhồi giấy trắng, cho vào túi vải thoáng, không bọc nilon kín. Đặt gói hút ẩm trong tủ, mở tủ cho thoáng vào những hôm trời khô. Vài tuần lấy túi ra kiểm tra một lần, nhất là túi da, da lộn, túi cói.
Túi màu sáng có hợp khí hậu Việt Nam không?
Màu sáng ít hấp thụ nhiệt hơn nên túi đỡ nóng dưới nắng, nhưng lại dễ lộ vết bẩn, vết ám màu quần áo và vết mốc. Với da có lớp phủ hoặc vải tổng hợp, màu sáng dễ chịu hơn; với da lộn, canvas mộc màu sáng thì cần chăm kỹ hơn nhiều.
Để túi trong cốp xe máy có sao không?
Cốp xe máy kín, nóng lên rất nhanh dưới nắng trưa. Để túi giả da, da bóng, túi có keo kém trong đó lâu ngày dễ làm lớp phủ mềm, dính, keo yếu đi. Nếu buộc phải để, lấy túi ra càng sớm càng tốt, và không để đồ có mực in, giấy báo áp sát túi.
Có chất liệu nào vừa đẹp vừa không phải chăm không?
Không có chất liệu hoàn toàn không cần chăm. Da có lớp phủ, da dập vân và vải tổng hợp có phủ là những loại ít phải chăm nhất: lau khô sau mưa, lau ẩm khi bẩn, cất thoáng. Chúng thường là lựa chọn cân bằng giữa vẻ ngoài và công giữ.