Da dập vân hạt kiểu caviar là da bò (thường là da bê hoặc da bò non lớp cật) được ép dưới khuôn kim loại nóng có hoa văn hạt nhỏ, tạo bề mặt lấm tấm như trứng cá, thường kèm lớp phủ hơi bóng. Vân hạt giúp che vết xước nhỏ và lớp phủ chịu cọ xát tốt, nên loại da này được ưa cho túi dùng hằng ngày; nhược điểm là cảm giác cứng hơn da trơn, và hạt có thể mòn phẳng ở góc, ở chỗ tay cầm sau thời gian dài.
Tên “caviar” gắn với một số nhà mốt châu Âu, nhưng kỹ thuật dập vân hạt thì phổ biến ở mọi phân khúc, từ túi xưởng trong nước tới túi hiệu. Bài này nói về kỹ thuật và cách dùng, không nói về hãng nào: tấm da được làm ra sao, khác gì với da có hạt tự nhiên, và khi chọn túi vân hạt màu sáng như màu be thì nên kiểm những gì.
Dập vân là gì: từ tấm da trơn đến bề mặt lấm tấm
Sau khi thuộc, nhuộm và hoàn thiện một phần, tấm da được đưa vào máy ép có tấm khuôn kim loại khắc hoa văn. Khuôn được gia nhiệt, ép xuống mặt da với lực lớn trong vài giây; sợi collagen ở mặt cật bị nén và định hình theo khuôn, để lại bề mặt có hạt nổi đều. Có xưởng ép bằng tấm phẳng, có xưởng cho da chạy qua trục lăn khắc vân để dập liên tục.
Sau khi dập, da thường được phủ một lớp hoàn thiện (thường là lớp polyme mỏng có màu hoặc trong) để “khoá” hạt lại, tăng độ bóng nhẹ và chống bẩn. Lớp phủ này là một phần quan trọng của độ bền: không có nó, hạt dập trên da mềm có thể giãn ra khá nhanh khi gặp ẩm và lực kéo.
Hoa văn dập không chỉ có hạt nhỏ. Cùng kỹ thuật ấy cho ra vân sọc chéo mảnh, vân hạt to tròn, vân giả da đà điểu, da cá sấu. Kiểu hạt nhỏ, hơi bóng được gọi theo thói quen thị trường là “caviar”; kiểu sọc chéo mảnh hay được gọi “saffiano”. Đó là tên kiểu bề mặt, không phải tên loại da, và không đảm bảo da bên dưới là lớp nào: dập vân có thể làm trên da cật nguyên tấm, da cật đã chỉnh mặt, hoặc trên da váng đã phủ màu.
Hạt dập và hạt tự nhiên: phân biệt bằng mắt và tay
Ngoài da dập, có loại da hạt tự nhiên: tấm da được quay trong thùng (quay mềm) cho mặt cật co lại, nổi hạt không đều. Hai loại hay bị nhầm. So sánh theo các điểm người mua có thể tự xem:
| Điểm xem | Da dập vân hạt | Da hạt tự nhiên (quay mềm) |
|---|---|---|
| Hình dạng hạt | Đều, cỡ gần như nhau, lặp lại | To nhỏ lẫn lộn, có vùng hạt dày, vùng hạt thưa |
| Độ cứng tấm da | Chắc, đứng dáng, nhất là khi có lớp phủ | Mềm, rủ, thân túi dễ chùng |
| Độ bóng | Thường hơi bóng hoặc bóng mờ đều | Thường mờ, ánh tự nhiên |
| Khi bóp, gập | Hạt giữ nguyên, nếp gập rõ | Hạt giãn ra rồi co lại, nếp mờ |
| Thay đổi theo thời gian | Hạt có thể mòn phẳng ở góc, mép | Hạt mềm đi, da rủ hơn |
| Hợp với | Túi cần đứng dáng: túi nắp gập, túi hộp, ví dài | Túi mềm: hobo, tote rủ, túi bucket |
Một số tấm da kết hợp cả hai: dập vân nhẹ rồi đem quay mềm để hạt bớt đều, trông tự nhiên hơn. Vì vậy bảng trên là xu hướng, không phải phép thử tuyệt đối.
Với người dùng hằng ngày, khác biệt lớn nhất là độ đứng dáng: chiếc túi nắp gập kiểu cổ điển làm bằng da dập vân hạt giữ được hình hộp nhiều năm, còn làm bằng da quay mềm thì nhanh chùng xuống.
Vì sao da vân hạt ít lộ vết xước
Bề mặt gồ ghề chia nhỏ vết xước. Một vết móng tay trên da trơn để lại một đường dài, phản chiếu ánh sáng khác phần xung quanh nên rất dễ thấy. Trên da hạt, vết xước chỉ chạm vào đỉnh các hạt, bị chia thành nhiều chấm nhỏ đứt quãng, mắt khó nhận ra.
Lớp phủ chịu cọ xát. Lớp hoàn thiện sau khi dập làm mặt da cứng và trơn hơn, đồ vật cọ vào thường trượt đi thay vì cào xước. Túi treo ghi-đông xe máy, cọ vào áo khoác jean suốt ngày vẫn giữ mặt khá sạch.
Ít thấm vết bẩn. Nước mưa, vết cà phê bắn lên thường đọng ở bề mặt, lau kịp thời là sạch. Đây là lý do da vân hạt màu sáng như be, kem vẫn được nhiều người chọn cho túi đi làm.
Che được khuyết tật nhỏ của tấm da. Với xưởng, dập vân cho phép dùng những tấm da có vết sẹo nhỏ mà vẫn đẹp đều. Điều này không xấu, nhưng nghĩa là vân hạt không phải bằng chứng da “cao cấp” hơn da trơn.
Nhưng không chống được vật nhọn. Chìa khoá, móng mèo, mép bàn kim loại vẫn có thể cắt qua lớp phủ, để lộ một vệt màu nhạt hơn. Vết cắt qua lớp phủ không tự mờ đi như vết xước nhẹ trên da trơn không phủ; cần thợ dặm màu.
Nhược điểm: hạt mòn, góc bạc và cảm giác cứng
Theo thời gian, những chỗ cọ xát liên tục như bốn góc đáy, mép nắp, viền chỗ tay hay cầm sẽ mòn phẳng hạt: các đỉnh hạt bị mài bóng, rồi phẳng hẳn, nhìn thành từng mảng láng khác với phần còn lại. Với màu be, kem, trắng, chỗ mòn còn bắt bụi và ám màu quần áo, thành mảng xỉn. Đây là hao mòn bình thường, nhưng nếu thân túi mỏng hoặc da bên dưới là da váng thì góc đáy có thể bong lớp phủ sớm.
Cảm giác tay là điểm thứ hai. Da dập vân có lớp phủ cứng hơn, ít ấm tay và ít “thở” hơn da trơn không phủ. Những ngày nóng, cầm lâu có thể thấy hơi bí. Người thích da mềm, rủ thường không hợp với kiểu bề mặt này.
Điểm thứ ba là sửa chữa. Khi lớp phủ trên da hạt bị trầy sâu, thợ phải dặm màu và đôi khi phủ lại, nhưng rất khó làm cho chỗ dặm có hạt giống hệt xung quanh. Một số thợ có khuôn dập tay nhỏ để tạo lại hạt, nhưng kết quả phụ thuộc tay nghề. Vì vậy, với túi vân hạt màu sáng, cách tốt nhất vẫn là phòng hơn chữa: tránh để túi cọ vào khoá kéo áo khoác, không đặt túi xuống nền xi măng, nhồi giấy giữ dáng khi cất.
Kiểu túi nào hợp với da vân hạt, kiểu nào không
Túi nắp gập, túi hộp, túi có phom. Đây là chỗ da vân hạt phát huy rõ nhất: tấm da chắc giữ được cạnh vuông, nắp phẳng, thân không chùng sau nhiều năm. Kết hợp với lớp phủ, túi giữ vẻ gọn gàng cả khi dùng hằng ngày.
Ví dài, ví đựng thẻ, bao hộ chiếu. Những món nhét túi quần, túi áo, cọ xát liên tục với chìa khoá và tiền xu rất cần bề mặt che xước. Vân hạt giúp chúng trông mới lâu hơn da trơn cùng độ dày.
Túi công sở đựng hồ sơ. Thân túi đứng dáng giúp giấy tờ không bị cong, mặt da ít lộ vết khi đặt lên bàn làm việc, sàn xe. Chỉ cần kiểm kỹ góc đáy, vì túi công sở hay bị đặt xuống đất.
Không hợp túi hobo, túi rủ. Kiểu túi cần rủ mềm theo người mà dùng da vân hạt có phủ thì vừa cứng vừa gãy nếp ở chỗ chùng. Nếu thích bề mặt có hạt cho túi mềm, nên chọn da hạt tự nhiên quay mềm.
Cân nhắc với túi rất nhỏ, gập nhiều. Túi mini có nắp gập chặt, quai mảnh gập đi gập lại liên tục khiến lớp phủ trên da vân hạt chịu nếp gập dày. Chọn mẫu có nắp được tạo phom sẵn, không phải gập mạnh mỗi lần mở.
Chọn túi da vân hạt màu sáng: bảng kiểm khi mua
Túi màu be, kem, ghi nhạt bằng da vân hạt rất dễ dùng, nhưng cũng dễ lộ khuyết điểm của da và lớp phủ. Khi mua, kiểm lần lượt:
- Nhìn hạt ở bốn góc đáy và mép nắp. Túi mới mà hạt ở góc đã phẳng hoặc có vệt láng là dấu hiệu da mỏng hoặc đã bị cọ trong quá trình trưng bày, vận chuyển.
- So màu giữa các mảnh. Thân trước, thân sau, nắp và quai cần cùng một tông. Túi màu sáng lệch màu giữa các mảnh rất dễ nhận ra dưới ánh sáng tự nhiên.
- Xem mép cắt và lớp sơn cạnh. Mép sơn cạnh mịn, không gợn, không nứt ở chỗ gập. Màu be thường đi với sơn cạnh cùng tông hoặc nâu; sơn lem ra mặt da là tay nghề chưa kỹ.
- Gập nắp vài lần. Lớp phủ trên da hạt tốt không nổi vệt trắng ở nếp gập. Nếp gập ngay khi mới mua đã nổi vệt là lớp phủ dày và giòn.
- Hỏi da bên dưới là lớp nào. Dập vân trên lớp cật bền hơn hẳn dập trên da váng. Xem mép cắt để đối chiếu với câu trả lời.
- Thử với quần áo sẫm màu. Nếu được, đeo thử túi lên áo khoác tối màu, cọ nhẹ vài lần ở mặt sau túi. Túi màu sáng sau này có thể ám màu vải jean mới; biết trước để quyết định.
Nếu muốn so tận tay nhiều tấm da dập vân khác nhau, danh bạ cửa hàng và xưởng túi theo tỉnh trên trang có thể giúp tìm nơi có sẵn da mẫu để xem trước khi đặt làm hoặc mua.
Giữ da vân hạt màu sáng sạch lâu
Vì có lớp phủ, da vân hạt không cần dưỡng dầu nhiều như da trơn để trần. Dầu dưỡng đặc thậm chí có thể đọng trong kẽ hạt, bắt bụi và làm màu sáng xỉn đi. Cách giữ cơ bản là lau khô bằng khăn mềm sau khi đi ngoài trời, lau ẩm nhẹ khi có vết bẩn, để khô tự nhiên nơi thoáng.
Vết ám màu jean, vết bút bi trên da sáng cần xử lý sớm: càng để lâu, chất màu càng thấm qua lớp phủ. Mỗi loại vết có cách riêng và luôn phải thử ở chỗ khuất trước, phần này thuộc nhóm bài bảo quản và sửa túi. Điều cần nhớ ở đây là không dùng cồn, nước tẩy móng hay khăn ướt có cồn chà mạnh lên da hạt: chúng có thể làm mờ lớp phủ, để lại mảng xỉn khó cứu.
Khi cất túi lâu, nhồi giấy không in để giữ dáng, cho vào túi vải thoáng, tránh xếp chồng túi khác lên. Với túi nắp gập, không treo bằng quai xích hay quai mảnh trong thời gian dài vì sức nặng kéo giãn mép nắp. Những việc đơn giản này giữ cho hạt ở góc ít mòn và thân túi đứng dáng lâu hơn nhiều so với bất kỳ loại xi đánh bóng nào.
Câu hỏi thường gặp
Da caviar và da saffiano khác nhau thế nào?
Cả hai đều là kiểu bề mặt dập trên da, khác nhau ở hoa văn: kiểu caviar là hạt nhỏ tròn li ti, kiểu saffiano là sọc chéo mảnh đan nhau, thường phủ sáp hoặc lớp phủ bóng. Cả hai đều cứng, đứng dáng và chống xước tốt hơn da trơn; cảm giác tay saffiano thường cứng hơn.
Túi vân hạt có phải lúc nào cũng là da thật không?
Không. Giả da PU và PVC cũng có thể dập vân hạt rất giống. Cần xem mép cắt, mặt sau chỗ không lót và độ đàn hồi khi bóp. Da thật vân hạt mặt sau xơ, giả da thường lộ lớp vải dệt. Mùi và cảm giác tay chỉ là gợi ý phụ, không đủ để kết luận.
Hạt ở góc túi đã mòn phẳng có phục hồi được không?
Thợ có thể dặm màu và phủ lại cho đều màu, một số nơi có khuôn dập tay nhỏ để tạo lại hạt, nhưng khó giống hoàn toàn phần xung quanh. Nếu góc chỉ láng mà chưa bong, nhiều người để nguyên như dấu vết sử dụng. Bong lớp phủ lộ xơ thì nên sửa sớm để nước không ngấm vào.
Da vân hạt có chịu được mưa không?
Chịu nước bề mặt khá tốt nhờ lớp phủ: giọt mưa đọng lại, lau khô là ổn. Nhưng nước vẫn có thể ngấm qua mép cắt và lỗ kim nếu túi bị ướt sũng. Khi gặp mưa lớn, lau khô ngay, nhồi giấy hút ẩm bên trong và để nơi thoáng, không sấy nóng hay phơi nắng gắt.
Vì sao túi vân hạt màu be dễ bị ám màu quần jean?
Thuốc nhuộm chàm trên vải jean mới, nhất là khi gặp mồ hôi hoặc ẩm, dễ bám sang bề mặt sáng màu khi cọ xát. Lớp phủ trên da hạt làm chậm quá trình này nhưng không chặn hoàn toàn. Đeo túi màu sáng ở phía không chạm quần jean mới, và lau sớm khi thấy vệt xanh.
Túi da vân hạt nặng hơn túi da trơn không?
Thường chênh không đáng kể nếu cùng độ dày và cùng kiểu túi. Cảm giác nặng hơn chủ yếu vì da dập có lớp phủ, cứng và đứng dáng, cộng với kiểu túi hộp, túi nắp gập hay dùng loại da này thường có thêm tấm lót cứng và phần cứng kim loại.