Phần cứng túi gồm khoá xoay, khoá bấm, nút nam châm, khoen, vòng D, móc xoay, đinh tán và chân đế. Hỏng phổ biến nhất là nút nam châm bật khỏi da, khoá xoay lỏng, móc gãy lò xo và lớp mạ xỉn đốm. Vít lỏng hay móc rời thì thay được ngay; phần cứng gắn bằng chân gập, đinh tán ẩn sau lót thì thường phải mở lót, đặt miếng đệm mới và gắn lại. Lớp mạ đã mòn không đánh bóng lại được, chỉ có thể thay hoặc mạ lại.
Phần cứng là những chi tiết kim loại nhỏ nhưng quyết định chiếc túi có đóng mở được, có đeo được hay không. Bài này giải thích từng loại phần cứng được gắn vào túi thế nào, vì sao hỏng, việc nào tự làm được, việc nào cần thợ, và những gì cần hỏi khi thay phần cứng.
Phần cứng túi được làm và gắn như thế nào
Phần lớn phần cứng túi làm từ hợp kim kẽm đúc (thường gọi là zamak) hoặc đồng thau, sau đó mạ một lớp màu vàng, bạc, đồng cổ hay đen bóng. Hợp kim kẽm dễ đúc chi tiết đẹp, nhẹ, giá vừa phải, nhưng giòn hơn đồng thau và thép, chịu va đập kém; khi lớp mạ trầy, hợp kim bên dưới dễ ôxy hoá thành đốm xám trắng. Đồng thau nặng hơn, bền hơn, lớp mạ mòn thì lộ màu vàng đồng. Một số túi thể thao, balo dùng thép không gỉ hoặc nhựa kỹ thuật.
Cách gắn quyết định cách sửa. Vít: một con vít xuyên qua da vào chân phần cứng, thường thấy ở khoá xoay, chân đế, tấm trang trí; tháo lắp được. Chân gập (prong): phần cứng có hai chân kim loại đâm xuyên qua da và một miếng đệm, rồi gập phẳng ở mặt trong, thường thấy ở nút nam châm, khoá xoay rẻ; muốn tháo phải bẻ chân. Đinh tán: hai nửa đinh dập chặt vào nhau qua da; tháo phải khoan hoặc cắt. Tai da: khoen, vòng D được giữ bằng một mẩu da gập qua và khâu vào thân.
Phần lớn phần cứng của nắp và mặt túi được gắn rồi mới may lót vào, nên mặt trong của chúng nằm sau lớp lót. Đó là lý do thay một nút nam châm trông đơn giản nhưng thường phải mở một đoạn lót.
Hư hỏng phần cứng thường gặp và cách xử lý
Đối chiếu với túi của bạn:
| Hư hỏng | Nguyên nhân | Tự xử lý | Cần thợ khi |
|---|---|---|---|
| Nút nam châm bật khỏi da | Da quanh chân gập rách, miếng đệm quá nhỏ | Không, trừ khi lót mở sẵn | Hầu như luôn cần: mở lót, thêm đệm, gắn lại |
| Khoá xoay lỏng, xoay trượt | Vít lỏng hoặc chân gập giãn | Siết vít nếu là vít | Chân gập lỏng hoặc vít trượt ren |
| Móc xoay, móc lò xo kẹt hoặc gãy | Lò xo mỏi, chốt gãy | Thay cả móc nếu móc gắn qua khoen rời | Móc gắn liền quai, phải tháo quai |
| Khoen, vòng D gãy | Hợp kim giòn, va đập, quá tải | Không | Thay khoen, khâu lại tai quai |
| Đinh tán lung lay | Lỗ da rộng ra, đinh dập không chặt | Không | Khoan bỏ, thêm đệm, tán đinh mới |
| Lớp mạ xỉn, đốm | Dầu tay, mồ hôi, ẩm, trầy mạ | Lau khô, đánh nhẹ khi mạ còn nguyên | Mạ đã mòn: thay hoặc mạ lại |
| Chân đế rơi mất | Vít hoặc chân gập lỏng | Thay chân đế vít cùng cỡ | Chân đế gập, phải mở lót |
Khoá kéo là một nhóm phần cứng riêng với cấu tạo khác hẳn; răng khoá tách hay đầu kéo hỏng có cách xử lý riêng, thường thay đầu kéo hoặc thay cả dây khoá, và nhiều tiệm sửa đồ nhận làm.
Nút nam châm bật ra: vì sao hay gặp và sửa thế nào
Nút nam châm là cách đóng túi phổ biến nhất ở túi tote, túi nắp gập phổ thông. Nó gồm hai nửa, mỗi nửa có hai chân kim loại đâm qua da, xuyên một miếng đệm kim loại tròn hoặc vuông, rồi gập phẳng. Mỗi lần mở túi, lực giật tập trung vào hai khe chân nhỏ trên da. Nếu da mỏng, không có lớp gia cố, hoặc miếng đệm quá nhỏ, khe chân dần rách rộng ra, đến lúc nút bật hẳn khỏi da kéo theo một lỗ rách.
Thợ sửa thường làm theo trình tự: mở đoạn lót sau nút, gỡ nút cũ bằng cách bẻ thẳng chân, đánh giá lỗ rách. Nếu lỗ nhỏ, dán một miếng da hoặc vải gia cố ở mặt trong, cắt khe chân mới lệch đi một chút so với khe cũ, gắn nút với miếng đệm rộng hơn. Nếu lỗ đã lộ ra mặt ngoài, có thể phải dán miếng da phủ ngoài hoặc dời vị trí nút. Cuối cùng khâu lót lại.
Trong lúc chờ sửa, đừng cố nhét chân nút trở lại khe rách và gập lại; khe đã rộng, chân sẽ bật ra ngay, còn làm rách thêm. Có người dùng nút nam châm loại khâu (có lỗ khâu, không chân) để gắn tạm vào lót; cách này đóng được túi nhưng lực giữ yếu hơn.
Khoá xoay, móc xoay, khoen và đinh tán
Khoá xoay lỏng. Nếu khoá gắn bằng vít ở mặt trong và vít chỉ lỏng, có thể siết lại bằng tua vít đúng cỡ, thêm một chút keo khoá ren loại nhẹ để vít không tự lỏng. Vít đã trượt ren hoặc khoá gắn bằng chân gập thì cần thợ thay hoặc gắn lại với miếng đệm mới.
Móc xoay kẹt hoặc gãy lò xo. Móc xoay ở đầu quai đeo chéo hay kẹt do bụi và gỉ trong khe lò xo. Nhỏ một chút dầu máy loại nhẹ vào khe, bấm đi bấm lại, lau sạch dầu thừa để không dây ra da. Lò xo gãy thì thay cả móc; nếu móc gắn liền quai bằng tai da khâu, thợ phải tháo đường khâu tai để luồn móc mới.
Khoen và vòng D gãy. Khoen hợp kim đúc gãy thường do va đập hoặc mang nặng lâu ngày. Thay khoen cần tháo tai da giữ khoen, luồn khoen mới, khâu lại; nên chọn khoen mới bằng thép hoặc đồng thau nếu túi hay mang nặng.
Đinh tán lung lay. Đinh tán đã lỏng không siết lại được. Thợ khoan hoặc cắt bỏ đinh cũ, thêm miếng đệm da ở mặt trong để lỗ không rộng thêm, rồi tán đinh mới cùng cỡ. Đinh mới cùng màu mạ nhưng có thể sáng hơn đinh cũ đã dùng lâu.
Lớp mạ xỉn, đốm: làm sạch được gì và khi nào phải thay
Lớp mạ trên phần cứng rất mỏng. Xỉn do dầu tay, mồ hôi, bụi bám là xỉn bề mặt: lau bằng khăn mềm khô hoặc hơi ẩm rồi lau khô ngay, phần lớn sẽ sáng lại. Tránh dùng kem đánh bóng kim loại có hạt mài mạnh hoặc giấy nhám, vì chúng làm mòn lớp mạ, lộ kim loại nền nhanh hơn. Che kín phần da xung quanh khi lau, vì nhiều loại dung dịch đánh bóng kim loại làm hỏng da.
Khi lớp mạ đã trầy, mòn đến kim loại nền, đốm xám trắng hoặc xanh xuất hiện, đó là kim loại nền bị ôxy hoá. Lau không đưa màu về được. Có ba lựa chọn: chấp nhận vẻ cũ, nhất là với tông đồng cổ; thay phần cứng mới cùng kiểu, cùng cỡ; hoặc tháo ra mang đi mạ lại, thường chỉ đáng với phần cứng có giá trị hoặc kiểu dáng đặc biệt khó tìm.
Phòng ngừa đơn giản: lau phần cứng sau khi đi mưa hoặc ra mồ hôi nhiều, cất túi khô, tránh để nước hoa và kem dưỡng dính lên phần cứng. Khi cất túi lâu, có thể bọc khoá và khoen bằng một mảnh vải mềm để không cấn và trầy vào mặt da.
Chọn phần cứng thay thế: cỡ, chất liệu và màu mạ
Phần cứng thay thế phải khớp ba thứ. Kích thước: bề rộng lòng khoen, vòng D phải vừa bản quai; khoảng cách hai chân nút nam châm phải khớp miếng đệm; chân đế, đinh tán phải đúng đường kính để không phải đục lỗ mới. Mang phần cứng cũ hoặc đo bằng thước kẹp khi đi mua. Chất liệu: với chi tiết chịu lực như khoen, móc xoay đầu quai đeo chéo, ưu tiên đồng thau hoặc thép không gỉ thay vì hợp kim đúc mỏng, nhất là túi hay mang nặng.
Màu mạ là phần khó khớp nhất. Vàng có nhiều tông: vàng sáng, vàng nhạt, vàng hồng, vàng đồng cổ; bạc cũng có bạc sáng, bạc xước mờ, đen súng. Phần cứng cũ đã dùng vài năm còn bị mòn, xỉn nên khác cả phần cứng mới cùng mã. Khi chỉ thay một chi tiết dễ thấy như khoá nắp, sự lệch màu nổi bật ngay; khi đó cân nhắc thay đồng bộ những chi tiết cùng mặt túi.
Một số người nhân dịp sửa đổi luôn tông phần cứng, chẳng hạn từ vàng sang bạc để hợp với đồ trang sức hay đồng hồ hay dùng. Việc này làm được nếu thay toàn bộ, kể cả chân đế và đầu khoá kéo, để chiếc túi không có hai tông kim loại lẫn lộn. Hãy hỏi thợ có sẵn bộ phần cứng đủ chi tiết cùng một tông hay không trước khi quyết định.
Hỏi thợ những gì khi thay phần cứng
Thay phần cứng là việc nhỏ nhưng ảnh hưởng tới vẻ ngoài và độ bền của cả chiếc túi. Những điều nên hỏi trước:
- Phần cứng mới làm bằng gì, mạ màu gì, có khớp tông với phần cứng còn lại không? Nếu lệch, có nên thay đồng bộ cả bộ không?
- Kích thước có đúng như cũ không, có phải đục lỗ mới trên da không?
- Có phải mở lót không, lót được khâu lại thế nào, có thấy dấu không?
- Có thêm miếng đệm hay gia cố mặt trong để phần cứng mới không bật ra như cũ không?
- Nếu là phần cứng có khắc chữ, tên hiệu của túi, có giữ lại phần cứng gốc được không, hay thay bằng loại trơn?
- Sau khi thay, nếu lỏng lại sớm thì tiệm xử lý thế nào?
Với túi có phần cứng mang nhãn hiệu, giữ lại phần cứng gốc hoặc chọn loại trơn là cách trung thực; không nên gắn phần cứng mang nhãn hiệu không chính hãng. Muốn tìm xưởng, cửa hàng đồ da nhận thay khoá, khoen gần nhà, có thể tra danh bạ xưởng và cửa hàng túi xách của trang theo tỉnh, mang túi đến để thợ xem cách gắn phần cứng trước khi báo việc.
Câu hỏi thường gặp
Có tự mua nút nam châm về thay được không?
Được nếu bạn tiếp cận được mặt trong chỗ gắn mà không phải mở lót, như túi không lót hoặc lót có khoá kéo. Cần chọn nút cùng cỡ, cắt khe chân gọn, dùng miếng đệm rộng và thêm miếng gia cố. Túi có lót kín thì mở và khâu lót lại là phần khó nhất.
Phần cứng túi bị gỉ có làm hỏng da xung quanh không?
Có thể. Gỉ và sản phẩm ôxy hoá của kim loại khi gặp ẩm có thể để lại vết sẫm, xanh trên da quanh chân phần cứng, đặc biệt với da sáng màu và da thô. Lau khô phần cứng sau khi ướt và thay phần cứng đã gỉ nặng giúp tránh vết này.
Thay phần cứng có ảnh hưởng giá trị bán lại của túi hiệu không?
Có thể. Người mua túi hiệu cũ thường kiểm phần cứng như một yếu tố đánh giá. Phần cứng thay thế không phải của hãng có thể làm giảm giá trị. Nếu túi có giá trị lớn, nên hỏi dịch vụ sửa của hãng hoặc đơn vị chuyên phục hồi túi hiệu trước khi thay.
Chân đế túi bị rơi một cái có cần thay cả bộ không?
Không nhất thiết. Nếu tìm được chân đế cùng cỡ, cùng kiểu gắn và màu mạ gần giống, thay một cái là đủ. Chân đế gắn bằng vít thay dễ; chân đế gập phải mở lót đáy. Nếu màu lệch rõ, thay cả bộ bốn cái sẽ đồng đều hơn.
Khoá túi bằng hợp kim gãy có hàn lại được không?
Hợp kim kẽm đúc rất khó hàn vì nhiệt độ nóng chảy thấp và dễ hỏng lớp mạ; mối hàn hoặc dán keo thường không bền ở chi tiết chịu lực. Thay khoá mới là cách thực tế. Với chi tiết trang trí không chịu lực, có thể cân nhắc dán bằng keo kim loại chuyên dụng.