Quai túi hỏng có năm kiểu chính: đứt chỉ ở chỗ nối với thân hoặc khoen, bong keo giữa các lớp, gãy gập nứt da ở chỗ uốn, mòn sơn cạnh và lõi nở, hoặc quai xích xỉn mạ, đứt mắt. Đứt chỉ và bong keo nhẹ thường khâu, dán lại được; gãy gập hay lõi nở thì phải thay đoạn đầu quai hoặc làm quai mới bằng da cùng tông. Hỏi thợ trước về loại da, lõi, cách nối và độ dài là cách để quai mới vừa bền vừa không lạc khỏi chiếc túi.
Quai là chỗ chịu toàn bộ trọng lượng túi và đồ bên trong, lại bị tay nắm, vai cọ, mồ hôi ngấm mỗi ngày. Không lạ khi nhiều chiếc túi thân còn tốt mà quai đã hỏng. Bài này giúp nhận diện kiểu hỏng, chọn cách sửa phù hợp và chuẩn bị những gì cần nói với thợ.
Cấu tạo một chiếc quai túi da
Một chiếc quai da trông đơn giản nhưng thường có nhiều lớp. Phổ biến nhất là kiểu quai dán gập: hai lớp da mặt và mặt sau, giữa có lõi để tạo độ dày và giữ dáng, dán keo rồi may viền, mép sơn cạnh. Lõi có thể là dây dù tròn (cho quai tròn), băng vải, da vụn ép, xốp, giấy bồi hay nhựa mỏng. Kiểu thứ hai là quai một lớp da dày cắt thẳng, mép đánh cạnh hoặc sơn, thường thấy ở túi da thuộc thực vật thủ công. Kiểu thứ ba là quai cuộn tròn: một dải da cuộn quanh lõi dây, may một đường dọc mặt dưới.
Đầu quai nối với thân túi bằng một trong vài cách: may thẳng vào thân, qua khoen hoặc vòng D bằng kim loại, bắt đinh tán, hoặc móc rời có khoá. Chỗ nối là nơi tập trung lực, nên đây gần như luôn là điểm hỏng đầu tiên.
Hiểu cấu tạo giúp đoán hỏng ở đâu: quai lõi giấy bồi gặp ẩm thì nở, mềm, gãy gập; quai lõi xốp lâu ngày xẹp; quai dán keo kém thì tách lớp ở mép; quai một lớp da mỏng thì giãn dài. Khi thay quai, chọn lõi và cách làm phù hợp với cách bạn dùng túi quan trọng không kém chọn da.
Kiểu hỏng của quai và cách sửa
Đối chiếu tình trạng quai của bạn với bảng để hình dung việc cần làm:
| Kiểu hỏng | Dấu hiệu | Cách sửa thường dùng | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Đứt chỉ ở chỗ nối | Đường may ở đầu quai hoặc chỗ vòng qua khoen bung | Khâu lại qua lỗ kim cũ, có khi thêm đường may gia cố | Sửa sớm trước khi da rách theo lỗ kim |
| Bong keo, tách lớp | Mép quai hở, hai lớp da tách ra | Làm sạch keo cũ, dán lại, kẹp, sơn cạnh lại | Nếu lõi đã nở thì phải thay lõi |
| Gãy gập, nứt da | Đường nứt ngang ở chỗ quai uốn quanh khoen | Thay đoạn đầu quai hoặc làm quai mới | Da đã nứt không khâu lại được |
| Mòn sơn cạnh, lõi nở | Mép bạc, phồng, mềm nhũn | Sơn lại nếu lõi tốt; lõi nở thì làm quai mới | Hay gặp ở quai lõi giấy bồi |
| Giãn dài, xoắn | Quai dài ra, vặn xoắn khi đeo | Rút ngắn, thêm lớp gia cố hoặc làm quai mới | Hay gặp ở quai một lớp da mềm |
| Quai xích xỉn, đứt mắt | Mạ bong, đổi màu, một mắt bung | Đánh sạch, thay mắt, thay cả xích | Xích luồn da thì da luồn cũng có thể cần thay |
Nhiều chiếc túi gặp hai ba kiểu cùng lúc, chẳng hạn đứt chỉ rồi ẩm ngấm vào lõi làm lõi nở. Càng để lâu, việc sửa càng chuyển từ "khâu lại" sang "làm quai mới".
Khâu lại, thay đoạn đầu quai hay làm quai mới
Khâu lại là lựa chọn nhẹ nhất, hợp khi chỉ đứt mà da quanh lỗ kim còn tốt. Thợ thường khâu tay bằng chỉ sáp qua lỗ kim cũ, đường khâu tay hai kim không tuột dây chuyền như đường may máy khi một mũi đứt. Có thể thêm một đường gia cố hoặc một miếng da đệm ở mặt trong nếu chỗ đó chịu lực lớn.
Thay đoạn đầu quai hợp khi chỉ phần uốn quanh khoen bị nứt, phần còn lại của quai vẫn tốt. Thợ cắt bỏ đoạn hỏng, làm một đoạn đầu quai mới bằng da cùng tông, nối với phần quai cũ bằng mối may hoặc mối ghép vát. Mối nối luôn thấy được nếu nhìn kỹ, nhưng giữ được phần lớn quai gốc và chi phí thường thấp hơn làm quai mới.
Làm quai mới cần khi quai nứt nhiều chỗ, lõi nở, mép mủn, hoặc bạn muốn đổi kiểu quai. Thợ đo chiều dài, bản rộng, độ dày, chọn da, lõi, màu chỉ và màu sơn cạnh theo túi. Thách thức lớn nhất là khớp màu và độ cũ: da mới thường tươi hơn thân túi đã dùng vài năm, cần thời gian để màu dịu lại. Một cách khác là làm quai rời có móc, gắn vào khoen sẵn có, không đụng vào thân túi.
Chỗ nối quai với thân: nơi quyết định quai mới có bền không
Một chiếc quai mới tốt mà nối vào chỗ yếu thì vẫn hỏng nhanh. Chỗ nối phổ biến nhất là khoen, vòng D bằng kim loại gắn vào thân túi bằng một mẩu da gọi là tai quai. Lực từ quai truyền qua khoen, qua tai, vào thân túi. Nếu tai quai đã nứt, đường may của tai đã yếu, thay quai mới mà giữ tai cũ thì chỗ hỏng tiếp theo chính là tai. Khi thay quai, nhờ thợ kiểm luôn tai quai và khoen.
Đinh tán cố định đầu quai nhanh và trông chắc chắn, nhưng nếu da quanh đinh mỏng, lực tập trung vào một điểm nhỏ, lâu dần lỗ đinh rộng ra và da rách. Thợ cẩn thận thường lót một miếng da dày hoặc vòng đệm ở mặt trong. Với túi hay mang nặng, có thể đề nghị kết hợp đinh tán với một đường khâu quanh để chia lực.
Quai may thẳng vào thân thì độ bền phụ thuộc vào lớp gia cố bên trong thân túi: một miếng da hoặc vải dày nằm sau chỗ may. Túi rẻ thường thiếu lớp này, khi quai giật mạnh thì thân túi rách theo đường chỉ chứ không phải quai đứt. Nếu thấy thân túi quanh chân quai đã có vết nứt nhỏ hay lỗ kim giãn, hãy hỏi thợ có thể mở lót để thêm miếng gia cố trước khi gắn quai mới không. Phần việc này tốn thêm công nhưng thường là thứ quyết định chiếc túi đi tiếp được bao lâu.
Quai xích, quai vải và quai giả da
Quai xích xỉn màu. Xích thường làm từ hợp kim mạ vàng hoặc bạc. Xỉn nhẹ do dầu tay và ôxy hoá bề mặt có thể lau bằng khăn mềm khô, hoặc khăn ẩm rồi lau khô ngay. Khi lớp mạ đã mòn, lộ kim loại nền khác màu, đánh bóng không đưa màu về được; thợ có thể thay xích mới cùng kiểu mắt, hoặc mang đi mạ lại nếu xích có giá trị.
Quai xích luồn da. Dải da luồn qua các mắt xích bị mòn, nứt ở chỗ uốn. Thay dải da luồn là việc tỉ mỉ, đòi hỏi da mềm, mỏng đúng độ và cắt đúng bản; thợ làm cẩn thận sẽ giữ được nhịp luồn giống bản gốc.
Quai vải, dây dù. Quai vải bị xơ, sờn ở mép có thể khò nhẹ mép sợi tổng hợp cho khỏi tưa, hoặc thay dây mới cùng bản rộng. Chỗ nối dây vào khoen thường may chữ X gia cố; khi bung chỉ nên khâu lại theo đúng kiểu đó.
Quai giả da PU bong tróc. Lớp mặt PU ở quai bong là dấu hiệu vật liệu đã lão hoá, khâu hay dán không giữ được lâu. Cách bền là làm quai mới, có thể bằng da thật hoặc PU mới; nhiều người tận dụng dịp này để nâng cấp quai bằng da thật cho túi dùng lâu hơn.
Chuẩn bị trước khi mang túi đi thay quai
Thợ sẽ làm nhanh và đúng ý hơn nếu bạn chuẩn bị sẵn vài thông tin:
- Đo chiều dài quai bạn thấy vừa nhất, tính từ khoen này sang khoen kia khi đeo. Nếu muốn quai dài hơn để đeo vai, thử đeo một sợi dây cùng độ dài trước.
- Xác định bạn cầm tay, khoác vai hay đeo chéo nhiều nhất. Quai cầm tay cần bản dày, tròn, êm tay; quai đeo vai cần bản rộng hơn để chia lực.
- Mang theo cả túi, không chỉ mang quai, để thợ khớp màu da, màu chỉ, màu sơn cạnh và kiểm khoen.
- Chụp ảnh quai gốc khi còn nguyên, nếu có, để thợ làm theo kiểu dáng.
- Nói rõ đồ bạn hay mang: laptop, chai nước, sổ sách. Trọng lượng quyết định lõi và cách nối.
- Hỏi về khoen: khoen cũ còn tốt không, có cần thay khoen cùng lúc không.
Nếu thợ đề xuất đổi lõi khác lõi gốc, chẳng hạn từ giấy bồi sang dây dù, đó thường là thay đổi tốt về độ bền, chỉ cần hỏi xem quai có cứng hay nặng hơn không.
Câu hỏi nên đặt cho thợ và cách giữ quai mới
Trước khi đồng ý, hỏi thợ dùng loại da gì cho quai mới, có cùng loại với thân túi không; lõi là gì; khâu tay hay may máy; sơn cạnh hay đánh cạnh; màu sẽ lệch so với thân túi bao nhiêu và có đậm dịu đi theo thời gian không. Hỏi luôn chuyện bảo hành chỗ nối: nếu đường may bung trong thời gian ngắn, tiệm có khâu lại không.
Khi nhận túi, kiểm hai đầu quai: đường may đều, chặt, không lệch; mép sơn mịn, không gợn; quai không xoắn khi treo; chiều dài đúng như đã hẹn. Treo túi có đồ bên trong lên tay vài phút để chắc quai không kêu, không cấn.
Để quai mới bền, đừng treo túi lâu bằng một quai, đừng nhét quá tải, lau quai sau những hôm đổ mồ hôi và tránh kem dưỡng tay khi cầm túi. Cần tìm xưởng hay cửa hàng đồ da nhận làm quai túi gần nhà, có thể tra danh bạ xưởng và cửa hàng túi xách của trang theo tỉnh, mang túi đến để thợ đo và chọn da tại chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Thay quai túi có phải tháo lót bên trong không?
Tuỳ cách nối. Quai gắn qua khoen hoặc móc rời thì không cần đụng lót. Quai may thẳng vào thân túi, nhất là khi chân quai nằm bên trong, thì thợ thường phải mở một đoạn lót để khâu và gia cố, sau đó khâu lót lại.
Có thể làm quai dài để đeo chéo cho túi vốn chỉ có quai xách không?
Thường được, nếu túi có khoen hoặc có thể gắn thêm khoen chắc chắn vào thân. Thợ cần kiểm chỗ gắn có đủ dày và có lớp gia cố bên trong không, vì quai đeo chéo kéo lực theo hướng khác quai xách.
Quai túi bị gãy gập có dán keo lại được không?
Chỗ gãy gập là sợi da đã đứt, dán keo không phục hồi độ bền và chỗ dán sẽ cứng, gãy lại ngay cạnh đó. Cách bền là thay đoạn đầu quai hoặc làm quai mới, kèm đổi cách uốn quanh khoen cho bớt gắt nếu có thể.
Quai mới bằng da thật có bị lệch màu với thân túi cũ không?
Gần như luôn lệch một chút, vì thân túi đã đổi màu theo thời gian dùng. Thợ giỏi chọn tông gần nhất hoặc pha màu sơn cạnh để kéo hai phần lại gần nhau. Da thô nhuộm xuyên sẽ sẫm dần lên theo thời gian dùng, khoảng lệch thường giảm đi.
Quai túi bị dính nhớp thì nên làm gì?
Quai nhớp thường do sơn cạnh lão hoá hoặc lớp PU bị thuỷ phân. Lau sạch chỉ đỡ tạm thời. Nếu là sơn cạnh, bóc bỏ và sơn lại; nếu là PU của quai giả da, làm quai mới là cách bền nhất.