Một lỗi hay gặp với túi đinh tán là mua vì đẹp rồi mới phát hiện đinh móc sợi áo len, cào ghế da ô tô và rơi dần từng chiếc sau vài tháng. Phần lớn các vấn đề đó nằm ở cách gắn đinh, không phải ở bản thân đinh, và nhìn kỹ lúc mua là tránh được.
Đinh tán trên đồ da đi một chặng dài: từ yên cương và đồ kỵ binh, sang áo da của người đi mô tô giữa thế kỷ 20, rồi thành dấu hiệu của nhạc punk và rock thập niên 1970. Đầu thập niên 2010, một dòng túi và giày phủ đinh chóp nhỏ của Valentino đưa chi tiết này vào đồ cao cấp theo cách tiết chế. Bài kể lại chặng đường ấy chỉ ở mức dữ kiện chắc, rồi đi vào phần dùng được: đinh gắn thế nào, hỏng ra sao, chọn và giữ túi đinh thế nào.
Đinh tán trước khi thành trang trí
Đinh tán ban đầu là chi tiết kỹ thuật: một chốt kim loại xuyên qua nhiều lớp vật liệu rồi được tán bẹt đầu bên kia để giữ chặt. Trên yên cương, dây cương, thắt lưng, bao kiếm, đinh tán giữ các lớp da dày không tách ra khi chịu lực. Mũ đinh lộ ra ngoài vừa có công năng vừa dần được làm đẹp hơn, khắc, mạ, xếp thành hàng.
Trên đồ quân dụng và đồ lao động, đinh tán còn dùng để gia cố chỗ hay mòn. Quần bò lao động có đinh ở góc túi để túi không rách khi đựng dụng cụ là ví dụ quen thuộc. Từ đó, đinh tán mang ý nghĩa bền chắc, chịu được việc nặng.
Giữa thế kỷ 20, áo khoác da của người đi mô tô có thêm đinh trang trí trên vai, thắt lưng, cổ áo. Đến thập niên 1970, giới trẻ theo nhạc punk ở Anh tự đóng đinh lên áo da, vòng cổ, túi đeo, biến chi tiết bền chắc thành dấu hiệu phản kháng. Từ đây, đinh tán gắn với hình ảnh nổi loạn, gai góc, rồi đi vào nhạc rock, thời trang đường phố.
Từ đinh nổi loạn tới mẫu túi đinh chóp tiết chế
Thời trang cao cấp mượn đinh tán nhiều lần, thường giữ nguyên vẻ gai góc: đinh to, đinh nhọn, phủ dày. Điều làm dòng túi đinh chóp đầu thập niên 2010 khác biệt là cách dùng đinh tiết chế: những chiếc đinh hình chóp nhỏ, màu kim loại ấm, xếp thành hàng dọc theo mép túi, viền quai, viền khoá, trên nền da trơn màu trung tính.
Cách xếp ấy giữ được gợi nhắc về punk nhưng đặt vào một chiếc túi có cấu trúc thanh lịch. Đinh trở thành đường viền, không phải bề mặt. Dòng đinh chóp này nổi tiếng trên cả giày và túi, và từ đó, kiểu "viền đinh chóp" được rất nhiều nơi làm theo ở mọi tầm giá.
Với người mua, bài học không nằm ở tên mẫu mà ở nguyên tắc thiết kế: một chi tiết mạnh dùng ít và đặt đúng chỗ thì sống lâu hơn dùng tràn lan. Một chiếc túi viền một hàng đinh nhỏ có thể đi cùng đồ công sở; một chiếc túi phủ kín đinh to thì chỉ hợp vài dịp.
Đinh được gắn lên túi bằng những cách nào
Độ bền của túi đinh phụ thuộc gần như hoàn toàn vào cách gắn. Các cách phổ biến, từ chắc tới kém:
| Cách gắn | Cấu tạo | Độ chắc | Dấu hiệu nhận ra |
|---|---|---|---|
| Tán xuyên hoặc bắt vít | Chân đinh xuyên qua da và lớp gia cố, tán bẹt hoặc vặn ốc phía trong | Chắc nhất, thay được từng chiếc | Lật lót thấy đầu tán hoặc ốc, có miếng da lót sau |
| Chân gập (kẹp) | Đinh có hai đến bốn chân nhọn đâm qua da rồi gập vào trong | Khá, nhưng chân có thể bung khi da mỏng | Sờ mặt trong thấy chân gập, lót có thể bị chân cào |
| Ép nhiệt | Đinh có lớp keo ở đáy, ép nóng dính lên bề mặt | Kém trên da mềm, dễ bong khi nóng | Không thấy gì ở mặt trong, đinh hơi kênh khi ấn |
| Dán keo | Dán trực tiếp lên mặt da hoặc da tổng hợp | Kém nhất | Viền keo quanh chân đinh, đinh lỏng sau vài tuần |
Cách kiểm đơn giản: ấn và lay nhẹ vài chiếc đinh ở chỗ hay cọ nhất, như góc đáy, mép nắp. Đinh tán xuyên không nhúc nhích; đinh chân gập có thể hơi lắc nhưng không kênh; đinh ép hay dán thì kênh mép hoặc xoay được.
Các loại đinh trang trí trên túi: gọi tên cho đúng khi hỏi thợ, hỏi người bán
Cùng gọi chung là "đinh", nhưng hình dáng đầu đinh quyết định túi trông thế nào, nặng ra sao và có hay móc áo hay không. Biết tên từng loại giúp bạn mô tả đúng khi cần thay đinh rơi hoặc khi hỏi người bán về chiếc túi:
| Loại đinh | Hình dáng | Cảm giác khi dùng | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Đinh chóp (pyramid) | Đầu vuông, bốn mặt vát nhọn lên một đỉnh thấp | Có cạnh, dễ móc sợi len nếu mép không mài | Viền mép, viền quai, hàng đinh tiết chế |
| Đinh tròn (dome) | Đầu tròn nhô như nửa hạt | Êm tay, ít móc áo nhất | Túi đi làm, túi đeo chéo dùng hằng ngày |
| Đinh nhọn (spike) | Hình nón cao, đầu nhọn | Nặng, dễ cào người bên cạnh, dễ vướng | Túi đi chơi, đi sự kiện, phong cách rock |
| Đinh dẹt, đinh vuông | Đầu phẳng, mỏng, hình vuông hoặc tròn | Gọn, ít vướng, nhìn như đường viền kim loại | Túi tối giản, túi da cứng |
| Đinh chân túi | Đầu tròn to ở bốn góc đáy | Công năng: nâng đáy khỏi mặt sàn ẩm, bẩn | Mọi túi có đáy phẳng, túi tote, túi hộp |
Đinh chân túi là loại duy nhất trong bảng có công năng thật: nó giữ đáy da không chạm mặt sàn quán cà phê ướt hay sàn xe. Các loại còn lại thuần trang trí, nên càng ít vướng víu càng dễ sống chung lâu dài. Khi mang túi đi thay đinh, chụp ảnh cận một chiếc đinh còn nguyên và đo đường kính đầu đinh bằng thước, thợ sẽ tìm đinh khớp nhanh hơn nhiều so với mô tả bằng lời.
Những rắc rối thường gặp với túi đinh và cách xử lý
Đinh rơi. Thường gặp ở đinh dán hoặc ép nhiệt, ở chỗ va chạm nhiều. Với đinh tán xuyên hay chân gập, thợ đồ da thường gắn lại được nếu còn đinh cùng loại. Giữ lại những chiếc đinh rơi, vì tìm đinh cùng cỡ, cùng màu mạ là việc khó nhất.
Đinh xỉn, đổi màu. Lớp mạ mỏng gặp mồ hôi tay, nước hoa, khí ẩm sẽ xỉn hoặc lốm đốm. Lau đinh bằng khăn khô mềm sau khi dùng; tránh hoá chất đánh bóng kim loại vì dính sang da quanh đinh sẽ để lại vết.
Móc sợi áo. Đinh chóp và mép đinh sắc móc vào áo len, áo dệt kim, vải voan. Khi mặc những chất liệu này, đeo túi cách xa người hoặc xách tay; với túi đeo chéo, quay mặt đinh ra ngoài.
Cào ghế, cào bàn. Đáy túi có đinh chân để bảo vệ đáy là chuyện khác; đinh trang trí ở mặt túi cào ghế da ô tô và mặt bàn gỗ. Đặt túi lên đùi hoặc trên một tấm khăn.
Da quanh đinh rách. Da mỏng, nhất là da tổng hợp, có thể nứt quanh chân đinh khi túi bị uốn nhiều. Đây là hỏng khó sửa; tránh nhồi túi quá căng, tránh gập túi đinh.
Túi đinh tán trong khí hậu và đời sống Việt Nam
Mưa và độ ẩm là đối thủ của đinh kim loại mạ. Túi đinh dính mưa cần được lau khô ngay cả mặt da lẫn từng hàng đinh; nước đọng ở khe giữa đinh và da làm gỉ chân đinh từ bên trong, lâu ngày để lại vệt nâu trên da quanh đinh. Mùa nồm, cất túi đinh kèm gói hút ẩm và kiểm tra định kỳ.
Đi xe máy, túi đinh đeo chéo dễ cọ vào áo khoác chống nắng, nhất là loại áo vải dù mỏng; đinh có thể làm sờn hoặc thủng áo theo thời gian. Người ngồi sau ôm người lái cũng có thể làm đinh cọ vào lưng áo người trước. Túi đinh hợp hơn với những hôm đi bộ, đi ô tô, đi sự kiện.
Một chi tiết nhỏ khác là nhiệt. Túi đinh để trong cốp xe hay trên táp lô ô tô giữa trưa nắng, đinh kim loại nóng lên đáng kể. Đinh ép nhiệt có thể bong vì keo mềm ra; đinh tán xuyên thì không sao nhưng chạm vào có thể nóng tay.
Túi đinh tán là mốt hay đã thành một dáng kinh điển
Theo các tiêu chí thường dùng để nhận ra một mẫu túi kinh điển (giải quyết một nhu cầu, một hai chi tiết nhận diện, làm lại nhiều lần mà không đổi bản chất), túi đinh tán đứng ở vị trí lưng chừng. Đinh không giải quyết nhu cầu nào ngoài trang trí, và những đợt túi phủ kín đinh thường lên rồi xuống theo chu kỳ của phong cách rock trong thời trang. Người mua một chiếc túi đinh to phủ kín vào lúc cao điểm thường thấy nó "cũ" nhanh hơn so với một chiếc túi da trơn mua cùng lúc.
Ngược lại, kiểu viền đinh nhỏ đã sống qua nhiều mùa. Một hàng đinh dọc mép nắp hay quai giống đường viền hơn là hoạ tiết, nên ít bị gắn với một năm cụ thể. Nó cũng nhắc lại gốc gác lâu đời của đinh tán trên đồ da: chi tiết giữ các lớp da, đặt ở mép, ở chỗ chịu lực. Khi thiết kế tôn trọng gốc gác ấy, đinh trông có lý do để ở đó, không chỉ là món đồ trang sức gắn thêm.
Bài học cho người mua: nếu muốn một chiếc túi đinh dùng nhiều năm, chọn đinh nhỏ, xếp viền, màu mạ trầm, trên dáng túi cơ bản như túi nắp gập, túi hộp hay tote. Nếu muốn một chiếc túi đinh để chơi theo mùa, cứ chọn kiểu nổi bật nhưng chuẩn bị tâm lý rằng nó sẽ nằm trong tủ lâu hơn nằm trên vai. Cả hai lựa chọn đều hợp lý, miễn là bạn biết mình đang mua loại nào.
Chọn túi đinh tán dùng được lâu
Không cần tên mẫu nổi tiếng, một chiếc túi viền đinh tốt có những dấu hiệu chung. Kiểm lần lượt:
- Cách gắn: lật lót xem mặt trong; ưu tiên đinh tán xuyên hoặc bắt vít có miếng da gia cố phía sau.
- Khoảng cách đều: hàng đinh thẳng, khoảng cách đều tới từng chiếc; lệch là dấu hiệu gắn tay vội hoặc khuôn sai.
- Mép đinh: vuốt tay qua hàng đinh, mép không được có bavia sắc; mép sắc là thứ móc áo nhiều nhất.
- Số lượng đinh vừa phải: đinh càng nhiều túi càng nặng và càng nhiều chỗ có thể rơi; một hai hàng viền thường bền và dễ dùng hơn phủ kín.
- Màu mạ: mạ màu vàng nhạt, đồng, bạc mờ giấu xỉn tốt hơn mạ bóng gương.
- Da nền: da đủ dày ở chỗ gắn đinh; da quá mỏng sẽ nứt quanh chân đinh.
- Không sao chép chi tiết riêng của một mẫu đã có chủ như kiểu khoá có chữ; đinh chóp nói chung là chi tiết trang trí phổ biến.
Khi mua túi đinh của xưởng nhỏ, hỏi luôn xưởng có giữ đinh dự phòng không. Một túi đinh tốt có thể dùng nhiều năm nếu mỗi lần rơi một chiếc là có thể thay đúng chiếc ấy.
Câu hỏi thường gặp
Đinh tán trên túi có từ khi nào?
Đinh tán đã dùng trên yên cương, dây đai và đồ quân dụng từ rất lâu như một chi tiết giữ các lớp da. Đinh trang trí trở nên phổ biến trên áo da đi mô tô giữa thế kỷ 20 và trên đồ punk thập niên 1970, rồi đi vào túi xách thời trang.
Túi đinh chóp nổi tiếng ra đời khi nào?
Dòng túi và giày phủ đinh chóp nhỏ của Valentino nổi lên đầu thập niên 2010. Điểm khác biệt là cách dùng đinh tiết chế: đinh nhỏ xếp viền trên nền da trơn, thay vì phủ kín bề mặt.
Đinh rơi có gắn lại được không?
Đinh tán xuyên, bắt vít hay chân gập thường gắn lại được nếu còn đinh cùng loại. Đinh dán và ép nhiệt cũng dán lại được nhưng dễ rơi tiếp. Giữ lại đinh rơi và mang tới thợ đồ da quen việc.
Làm sao để đinh không xỉn màu?
Lau đinh bằng khăn khô mềm sau mỗi lần dùng, nhất là khi tay có kem dưỡng hay mồ hôi; tránh xịt nước hoa gần túi; cất túi kèm gói hút ẩm mùa nồm. Không dùng hoá chất đánh bóng kim loại vì dễ dính sang da.
Túi đinh tán có hợp đi làm công sở không?
Hợp nếu chỉ có một hai hàng đinh nhỏ viền mép, da trơn màu trung tính, mạ mờ. Túi phủ kín đinh to hoặc đinh nhọn thì hợp đi chơi, đi sự kiện hơn là môi trường công sở trang trọng.
Đinh tán có làm hỏng áo không?
Có thể, nhất là với áo len, áo dệt kim, vải voan và áo khoác chống nắng mỏng. Khi mặc những chất liệu này, xách tay hoặc đeo túi với mặt đinh hướng ra ngoài, và chọn túi có mép đinh được mài nhẵn.