Giả định bạn thấy một chiếc túi da mềm cong như vầng trăng khuyết, quai ngắn ôm vào vai, mặt trước có một khoá kim loại nhỏ đóng bằng cách ấn một chốt trượt vào khe: rất có thể đó là một chiếc túi dáng Jackie. Mẫu túi do Gucci làm từ đầu thập niên 1960 và được gọi theo tên một cựu đệ nhất phu nhân Mỹ, người thường xuyên mang nó trong những năm sau đó.
Điều làm mẫu túi này đáng đọc không nằm ở chuyện người nổi tiếng, mà ở hai chi tiết thiết kế: dáng hobo cong võng tự nhiên theo sức nặng của đồ bên trong, và chiếc khoá piston vừa là chi tiết trang trí vừa là cơ cấu đóng mở. Bài đi qua từng chi tiết, cách đeo và cách chọn một chiếc túi hobo cong cho khí hậu Việt Nam.
Một mẫu túi đổi tên theo người mang nó
Ở thời kỳ đầu, mẫu túi này chỉ là một trong nhiều túi da đeo vai của nhà mốt, được biết qua mã sản phẩm hơn là một cái tên riêng. Trong thập niên 1960 và 1970, một cựu đệ nhất phu nhân Mỹ thường được chụp ảnh với chiếc túi trên vai khi đi phố, đi du lịch. Báo chí và người mua bắt đầu gọi nó theo tên bà, và cái tên ấy dần được chính nhà mốt dùng lại.
Đây là một ví dụ sớm về chuyện một chiếc túi nổi tiếng nhờ hình ảnh đời thường chứ không nhờ quảng cáo. Người ta không thấy chiếc túi trên sàn diễn, mà thấy nó trong những tấm ảnh bị chụp trộm, đeo cùng áo len, quần âu, kính râm to. Hình ảnh ấy gắn mẫu túi với một kiểu thanh lịch không gồng: túi mềm, đeo gọn, không phô trương.
Câu chuyện cũng giải thích vì sao nhiều mẫu túi về sau được đặt tên theo người. Một cái tên người cho chiếc túi một tính cách, dễ nhớ hơn mọi con số. Với người mua hôm nay, cái tên chỉ là lối vào; điều cần biết là dáng túi ấy có hợp với mình không, và phần còn lại của bài sẽ trả lời câu đó.
Giải phẫu một chiếc túi dáng Jackie
Một chiếc túi hobo cong kiểu Jackie có ít bộ phận, nhưng mỗi bộ phận quyết định cảm giác khi đeo. Bảng dưới mô tả từng phần và điều cần soi:
| Bộ phận | Đặc điểm | Điều cần soi khi cầm |
|---|---|---|
| Thân túi | Da mềm, cắt cong hình trăng khuyết, hai đầu thon vào gốc quai | Khi bỏ đồ vào, túi võng đều hay lệch một bên |
| Quai | Liền một dải từ thân lên, đủ dài để đeo sát vai | Quai có xoắn khi đeo không, mép quai có sơn kỹ không |
| Khoá piston | Chốt kim loại trượt vào một ngàm, giữ nắp hoặc miệng túi | Ấn vào nhả ra có êm, có tự bung khi lắc túi không |
| Miệng túi | Có khi có nắp nhỏ, có khi chỉ khép bằng khoá | Miệng có hở hai bên khoá không, móc túi có dễ luồn tay vào không |
| Lót và ngăn | Một ngăn chính, đôi khi thêm ngăn khoá kéo | Lót có đủ dày để da mềm không bị đồ cứng làm biến dạng |
Chi tiết dễ bị làm ẩu nhất là khoá piston. Bản làm kỹ có lực lò xo vừa phải, kim loại dày, chốt trượt thẳng; bản làm ẩu thì chốt lỏng, phải ấn mạnh mới khớp hoặc tự nhả khi túi bị kéo.
Khoá piston làm việc thế nào và vì sao nó bền
Khoá piston gồm hai phần: một ngàm cố định gắn trên thân túi và một chốt có lò xo gắn trên nắp hoặc mép đối diện. Khi đóng, bạn ấn phần đầu chốt cho nó lùi vào, đặt vào ngàm rồi thả tay; lò xo đẩy chốt ra và khoá giữ lại. Khi mở, ấn chốt lùi lần nữa và nhấc ra. Cơ cấu này đơn giản, không có bản lề nhỏ dễ gãy như khoá xoay mảnh, và vì vậy khá bền nếu kim loại tốt.
Điểm yếu của khoá piston nằm ở lò xo và chỗ bắt vít. Sau nhiều năm, lò xo yếu dần làm khoá lỏng; nếu thân túi da quá mềm, chỗ bắt khoá bị kéo lệch mỗi lần mở mạnh. Một người thợ đồ da quen việc có thể thay lò xo hoặc gia cố lớp lót cứng sau khoá, miễn là còn tìm được linh kiện cùng cỡ.
Với người dùng hằng ngày, có một thói quen giữ khoá lâu: luôn ấn chốt hẳn vào trước khi kéo, đừng giật nắp lên khi chốt còn đang trong ngàm. Thói quen giật nắp là nguyên nhân phổ biến nhất khiến chỗ bắt khoá trên túi da mềm bị xé, kể cả với túi đắt tiền. Trên túi phổ thông có dáng tương tự, khoá piston thường là kim loại mạ mỏng; sau một mùa mưa ở Việt Nam, xem kỹ chỗ lò xo có gỉ không.
Dáng hobo cong: đẹp nhờ võng, phiền cũng vì võng
Túi ôm theo người. Da mềm và dáng cong làm túi tự uốn theo vai và sườn, đeo cả ngày không bị cạnh cứng cấn vào người. Đây là lý do túi hobo được nhiều người đi bộ nhiều ưa chuộng.
Đồ dồn xuống đáy. Vì thân võng, đồ nhỏ như chìa khoá, son, thẻ thường chui xuống điểm thấp nhất và lẫn vào nhau. Nhiều người dùng thêm một túi con hoặc ruột túi để chia ngăn.
Khó đứng. Túi hobo không tự đứng khi đặt xuống bàn, nghiêng và đổ đồ ra. Ở quán cà phê, nên treo túi lên móc hoặc đặt nằm trên ghế bên cạnh.
Dễ mất dáng nếu đựng nặng thường xuyên. Da mềm giãn dần theo chỗ chịu lực. Đựng chai nước, sạc dự phòng mỗi ngày sẽ làm đáy túi xệ và quai dài ra. Dáng Jackie đẹp nhất khi đựng vừa phải, không nhồi.
Mở nhanh nhưng cũng hở nhanh. Miệng túi khép bằng một khoá ở giữa, hai bên vẫn có khe. Ở chỗ đông người, đeo túi phía trước người, khoá hướng vào trong.
Chất liệu hay gặp trên túi hobo cong và cách giữ
Da bê, da bò mềm có hạt. Bền nhất cho dáng này: đủ mềm để võng, đủ dày để không nhăn nhúm. Hạt da giấu xước tốt. Lau khô sau khi dùng, vài tháng dưỡng nhẹ bằng loại kem hợp với da, thử trước ở mặt trong quai.
Da lộn. Cho dáng túi rũ rất đẹp nhưng bắt bụi và loang nước. Ở thành phố nhiều bụi và mưa rào bất chợt, da lộn chỉ hợp làm túi thứ hai cho những hôm khô ráo. Chải bằng bàn chải lông mềm, không chà ướt.
Vải canvas phủ hoặc vải dệt hoạ tiết. Nhẹ hơn da, ít sợ nước hơn, nhưng mất độ võng mềm của dáng hobo, túi trông cứng và vuông hơn. Mép vải ở gốc quai là chỗ sờn đầu tiên.
Da tổng hợp PU. Rẻ và nhẹ, nhưng với dáng túi võng và quai liền, lớp phủ PU ở nếp gập thường nứt rồi bong sau một hai mùa nóng ẩm. Nếu mua túi PU dáng hobo, coi đó là túi theo mùa, không phải túi dùng nhiều năm.
Nylon dày. Nhẹ, chịu mưa tốt, hợp dáng võng; khoá piston kim loại trên thân nylon cần lớp gia cố đủ cứng phía sau để không rách chỗ bắt vít.
Đeo túi Jackie trong khí hậu và nhịp sống Việt Nam
Túi dáng Jackie hợp với những ngày đi bộ, đi làm bằng xe buýt, tàu điện, đi phố, vì nó nằm gọn dưới nách và tay vẫn rảnh. Quai ngắn ôm vai làm túi khó tuột khi bạn cúi người hay chen giữa đám đông. Đó là ưu điểm lớn ở các thành phố đông như Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh.
Đi xe máy thì khác. Ngồi sau xe, túi kẹp dưới nách khó giữ vì gió và cái xóc làm túi trượt về phía sau. Người lái xe thì không nên đeo túi quai ngắn trên vai vì túi lắc làm mất tập trung. Nếu bạn đi xe máy hằng ngày, hãy chọn bản có thêm dây đeo chéo, hoặc coi túi Jackie là túi cho những hôm đi ô tô, đi bộ.
Thời tiết nóng ẩm là thử thách thứ hai. Da mềm, nhất là da thuộc bằng chất dầu, hút mồ hôi ở mặt sau tiếp xúc với nách và vai, lâu ngày sẫm màu, có mùi. Sau mỗi lần dùng mùa hè, lau mặt sau túi bằng khăn khô, để túi hở miệng cho thoáng một lúc trước khi cất. Mùa nồm, cất túi trong túi bụi vải, không cho vào túi nylon kín.
Màu sắc cũng nên tính theo khí hậu. Da màu kem, trắng ngà trên một chiếc túi ôm sát nách sẽ ố vàng sớm vì mồ hôi và kem chống nắng; màu nâu, đen, xanh đậm giấu vết tốt hơn nhiều.
Túi hobo cong khác túi hobo thường và túi bán nguyệt
Chữ hobo dùng chung cho các túi da mềm, dáng lưng võng, quai liền thân, đeo vai. Túi hobo thường có thể rất to, buông xuống ngang hông, miệng mở rộng và thường đóng bằng khoá kéo hoặc nút nam châm. Túi Jackie là một nhánh của hobo: nhỏ hơn, cong rõ hơn, quai ngắn hơn và có khoá piston làm điểm nhấn.
Túi bán nguyệt (half moon) thì khác: thân phẳng hơn, mép dưới cong đều như nửa vòng tròn, thường có cấu trúc cứng hơn và đứng được trên bàn. Hai dáng này hay bị gọi lẫn trên các trang bán hàng vì đều "cong". Cách phân biệt nhanh: bóp nhẹ thân túi, túi hobo mềm và xẹp xuống, túi bán nguyệt giữ hình.
Phân biệt như vậy để đọc mô tả cho đúng nhu cầu. Nếu bạn cần túi đựng nhiều, đeo cả ngày, hobo thường là lựa chọn tốt. Nếu bạn muốn dáng gọn, đứng thẳng khi đặt xuống, túi bán nguyệt có cấu trúc hợp hơn. Dáng Jackie nằm giữa: gọn như túi nhỏ nhưng mềm như hobo, hợp người mang ít đồ và thích túi ôm theo người.
Chọn một chiếc túi hobo cong không theo tên mẫu
Dáng hobo cong là dáng chung, xưởng trong nước làm khá nhiều. Muốn chọn được chiếc dùng lâu, cầm tại quầy và kiểm lần lượt:
- Độ mềm của da: bóp nhẹ thân túi, da tốt mềm mà có độ đàn, buông tay thì phục lại; da mỏng quá thì nhăn và giữ nếp gãy.
- Gốc quai: chỗ quai nối vào thân phải có lớp gia cố bên trong và đường may chặn; đây là điểm chịu lực lớn nhất của túi quai liền.
- Khoá: đóng mở nhiều lần, lắc túi mạnh xem khoá có tự bung không, sờ xem kim loại có gờ sắc cạ vào da không.
- Đường cong hai đầu: đặt túi lên mặt phẳng nhìn ngang, hai đầu nên cân nhau; lệch rõ là dấu hiệu cắt rập ẩu.
- Mặt sau túi: mặt tiếp xúc người nên là da trơn dễ lau, không có đinh hay chi tiết kim loại cọ áo.
- Không mua bản sao khoá đặc trưng: dáng hobo cong không ai độc quyền, nhưng một chiếc khoá sao chép nguyên kiểu và chữ của nhà mốt thì có chủ sở hữu.
Cất túi hobo nên nhồi giấy mỏng vào lòng cho đầy vừa phải, đặt nằm hoặc dựng tựa vào vách tủ, không treo bằng quai trong nhiều tuần vì quai liền thân sẽ kéo dài và gốc quai bị giãn.
Câu hỏi thường gặp
Túi Jackie ra đời khi nào?
Mẫu túi được Gucci làm từ đầu thập niên 1960 và được gọi theo tên một cựu đệ nhất phu nhân Mỹ hay mang nó trong thập niên 1960 và 1970. Về sau nhà mốt làm lại mẫu túi nhiều lần với kích cỡ và chất liệu khác nhau.
Khoá piston có dễ hỏng không?
Cơ cấu đơn giản nên khá bền nếu kim loại và lò xo tốt. Hỏng thường do lò xo yếu sau nhiều năm hoặc do thói quen giật nắp khi chốt chưa nhả, làm rách chỗ bắt khoá trên da mềm. Thợ đồ da có thể thay lò xo nếu còn linh kiện.
Túi hobo có hợp với người mang nhiều đồ không?
Túi hobo cỡ lớn đựng được nhiều, nhưng dáng Jackie nhỏ và cong thì hợp người mang ít. Đựng nặng thường xuyên làm đáy xệ, quai giãn và túi mất dáng cong đặc trưng.
Đi xe máy có đeo túi dáng Jackie được không?
Ngồi sau xe thì túi quai ngắn dễ trượt, khó giữ; người lái không nên đeo túi lắc trên vai. Nếu đi xe máy hằng ngày, chọn bản có thêm dây đeo chéo hoặc dùng túi này cho những hôm đi bộ, đi ô tô.
Túi hobo màu sáng có nhanh bẩn không?
Có, nhất là mặt sau tiếp xúc với nách và vai. Mồ hôi, kem chống nắng và bụi làm da sáng màu ố dần. Lau mặt sau bằng khăn khô sau mỗi lần dùng mùa nóng và chọn màu tối nếu dùng hằng ngày.
Nam giới có đeo túi hobo cong được không?
Được. Túi hobo da mềm màu nâu, đen, xanh rêu khá trung tính, nhất là cỡ vừa đeo vai hoặc có thêm dây đeo chéo. Chọn cỡ cân đối với khung vai và quai đủ dài để túi không kẹp quá sát nách.