Một mẫu túi thành "it bag" khi trong một hai mùa nó xuất hiện ở khắp nơi: trên sàn diễn, trên báo, trên vai người đi phố, rồi nhanh chóng có cả bản nhái ở chợ. Hiện tượng này mạnh nhất từ cuối thập niên 1990 đến khoảng cuối thập niên 2000, và đa số mẫu túi nổi lên kiểu đó đều lắng xuống chỉ sau vài năm. Một số ít sống tiếp và trở thành túi kinh điển.
Quy tắc ngón tay cái của người bán túi lâu năm: chiếc túi được nói tới nhiều nhất mùa này hiếm khi là chiếc túi bạn còn đeo sau năm năm. Bài này giải thích cơ chế khiến một mẫu túi nổi lên, những dấu hiệu nó sắp lắng, và cách mua một chiếc túi đang được nhắc nhiều mà không hối hận.
Trước it bag: túi từng là món đồ "đi kèm"
Trong phần lớn thế kỷ 20, chiếc túi được chọn theo bộ đồ, theo đôi giày và theo dịp. Người ta mua túi da màu trung tính, dùng nhiều năm, và ít khi coi túi là thứ làm nên cả bộ trang phục. Những mẫu túi có tên riêng đã có từ giữa thế kỷ, nhưng chúng sống chậm: được biết tới dần qua nhiều năm, chủ yếu trong một nhóm khách nhỏ.
Cuối thập niên 1990 thay đổi điều đó. Các nhà mốt nhận ra túi là món dễ bán hơn quần áo rất nhiều: không cần thử, không lo cỡ người, ai cũng mang được, và một chiếc túi nổi bật trên ảnh chụp lại dễ nhận ra hơn một chiếc áo. Túi trở thành sản phẩm được đầu tư thiết kế, quảng cáo và đặt tên như một nhân vật.
Cùng lúc, báo thời trang và truyền hình đưa hình ảnh đi nhanh hơn. Một chiếc túi xuất hiện trong một bộ phim truyền hình nổi tiếng hay trên ảnh chụp đường phố có thể được nhắc tới khắp nơi trong vài tuần. Đó là mảnh đất để hiện tượng it bag mọc lên.
Một thay đổi ít được nhắc nhưng quan trọng là cách bán. Cửa hàng của nhà mốt mở rộng ra nhiều thành phố, sân bay, trung tâm thương mại; túi trở thành món dễ trưng bày nhất trong cửa hàng vì đặt lên kệ là đủ đẹp, không cần ma-nơ-canh. Túi cũng là món đầu tiên khách mới bước vào một nhà mốt có thể mua, nên được chăm chút như cánh cửa dẫn vào thương hiệu.
Bốn điều kiện khiến một mẫu túi nổi lên
Hình dáng nhận ra từ xa. Mẫu túi nổi tiếng nhất thường có một chi tiết lạ đủ để người nhìn gọi được tên dù chỉ thấy thoáng qua: một ổ khoá to treo trước mặt túi, một hình yên ngựa lệch, một chùm tua rua, một dáng dài kẹp nách. Túi đẹp mà trơn thì khó thành it bag, vì không ai nhận ra nó trên ảnh nhỏ.
Có một câu chuyện ngắn. Tên gọi gắn với một hình ảnh dễ nhớ, như ổ bánh mì hay yên ngựa, hoặc một giai thoại về chuyện mẫu túi suýt không được sản xuất. Câu chuyện giúp báo chí viết, người bán kể, người mua nhắc lại.
Thấy được nhưng chưa có được ngay. Mẫu túi phải xuất hiện đủ nhiều để ai cũng biết, nhưng không có sẵn ở mọi nơi. Cảm giác khan hiếm, dù thật hay do cách phân phối, làm người ta muốn hơn.
Nhiều màu, nhiều chất liệu cho mỗi mùa. Một mẫu túi sống lâu trong vai it bag nhờ được làm mới liên tục: cùng dáng nhưng đổi da, đổi màu, thêm thêu, đính cườm. Người đã có một chiếc vẫn có lý do mua chiếc thứ hai.
Vòng đời điển hình: từ sàn diễn tới bản nhái ở chợ
Nhìn lại các mẫu túi nổi lên giai đoạn ấy, vòng đời của chúng khá giống nhau. Giai đoạn đầu, mẫu túi ra mắt trong một bộ sưu tập, chỉ giới làm nghề và khách quen để ý. Giai đoạn hai, túi xuất hiện trên ảnh đường phố, trên báo, trên vai người nổi tiếng; số người muốn có tăng nhanh hơn số túi bán ra. Giai đoạn ba, mẫu túi đã phổ biến tới mức nhìn đâu cũng thấy, cả bản thật lẫn bản nhái, và chính sự phổ biến ấy làm nó mất vẻ mới.
Giai đoạn cuối là lúc người đi đầu xu hướng chuyển sang mẫu khác, còn mẫu cũ lặng lẽ bị rút bớt màu, bớt chất liệu, có khi ngừng hẳn. Từ lúc ra mắt tới lúc lắng thường chỉ vài năm. Điều đáng chú ý là bản nhái thường xuất hiện ở giai đoạn ba, đúng lúc mẫu túi đạt độ nhận diện cao nhất, và bản nhái tràn lan lại góp phần đẩy nhanh giai đoạn cuối.
Một số mẫu thoát khỏi vòng này. Chúng lắng xuống vài năm rồi được chính nhà mốt làm lại, với chất liệu và kích thước hợp thời hơn, và lần này được đón nhận như một mẫu kinh điển. Túi Baguette, túi Saddle hay túi Motorcycle đều từng đi đường vòng như vậy.
Mẫu túi lắng xuống và mẫu túi ở lại khác nhau thế nào
Không ai đoán trước chắc chắn mẫu nào sẽ ở lại, nhưng khi so những mẫu đã sống qua vài chục năm với những mẫu chỉ nổi một mùa, một số khác biệt lặp lại khá đều:
| Tiêu chí | Thường lắng nhanh | Thường ở lại lâu |
|---|---|---|
| Chi tiết nhận diện | Phụ kiện to, nặng, gắn thêm (ổ khoá, khoen lớn, đinh dày) | Nằm trong cấu trúc túi (dáng, đường chần, kiểu khoá) |
| Công năng | Đựng ít, nặng, khó mở một tay | Đựng vừa đồ hằng ngày, mở nhanh |
| Kích thước | Theo đúng cỡ đang thịnh (quá to hoặc quá nhỏ) | Có nhiều cỡ, cỡ giữa dùng được nhiều năm |
| Màu sắc | Gắn với một màu của mùa | Bản màu trung tính vẫn là bản chủ lực |
| Chất liệu | Da xử lý cầu kỳ, khó giữ | Da hoặc vải bền, sửa được |
Bảng này không phải luật. Có những mẫu túi rất lạ vẫn ở lại vì gắn với một thời kỳ, và có những mẫu túi rất hợp lý nhưng chưa bao giờ nổi. Nó chỉ giúp bạn đặt câu hỏi đúng trước khi mua một chiếc túi đang được nhắc nhiều.
Những dáng túi tiêu biểu của thời kỳ it bag
Không cần nhớ tên từng mẫu, chỉ cần nhận ra vài kiểu dáng đã định hình giai đoạn cuối 1990 tới giữa 2000. Nhiều kiểu trong số này còn được làm lại tới nay, dưới tên của nhà mốt hoặc dưới dạng một dáng chung:
- Túi nhỏ dáng dài kẹp nách, quai ngắn, nắp gập, làm bằng đủ loại chất liệu từ da tới vải thêu. Đây là dáng mở màn cả thời kỳ.
- Túi yên ngựa hình bất đối xứng, cong một bên, đeo sát nách; nổi bật vì không giống bất kỳ chiếc túi nào trước đó.
- Túi da mềm có tua rua và đinh, trông như đã dùng nhiều năm ngay từ lúc mới mua; ngược hẳn với túi cứng bóng của thập niên trước.
- Túi da to, mềm, treo ổ khoá lớn, rất nặng ngay cả khi trống; là ví dụ rõ nhất về chi tiết gắn thêm làm nên nhận diện.
- Túi phủ hoạ tiết chữ lồng hoặc in màu sặc sỡ, khi logo và hoạ tiết được đẩy lên làm trung tâm thiết kế.
- Túi khổng lồ đựng cả ngày, gần cuối thời kỳ, phản ánh nhịp sống mang laptop và nhiều đồ hơn.
Đặt các dáng này cạnh nhau, bạn sẽ thấy điểm chung: mỗi dáng đều phá một thói quen cũ, hoặc về kích thước, hoặc về độ cứng, hoặc về cách đeo. Đó là lý do chúng gây chú ý. Cũng chính vì vậy, khi thói quen mới đã thành bình thường, chúng mất lợi thế bất ngờ và phải dựa vào công năng để sống tiếp.
Vì sao làn sóng ấy chậm lại sau cuối thập niên 2000
Khoảng cuối thập niên 2000, nhịp it bag chậm lại rõ rệt. Có nhiều lý do đan vào nhau. Khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 khiến nhiều người cân nhắc hơn với món đồ đắt và chóng lỗi mốt. Người mua bắt đầu thích những mẫu túi ít chi tiết, ít logo, dùng được lâu. Mạng xã hội làm vòng đời xu hướng ngắn hơn nữa, tới mức một mẫu túi chưa kịp thành biểu tượng đã bị thay.
Các nhà mốt phản ứng bằng cách quay về kho mẫu cũ của mình: làm lại những chiếc túi từng nổi tiếng thay vì cố tạo một it bag hoàn toàn mới mỗi mùa. Vì vậy từ giữa thập niên 2010 trở đi, nhiều mẫu túi đầu 2000 được tái bản và lần này được giới thiệu như di sản. Với người mua, đây là tín hiệu tốt: mẫu nào đã quay lại một lần thì khả năng sống tiếp cao hơn.
Ở Việt Nam, các mẫu it bag tới chủ yếu qua tạp chí, phim ảnh và hàng xách tay, và cũng tới cùng lúc với làn sóng hàng nhái. Đó là lý do nhiều người mua lần đầu biết tới một mẫu túi nổi tiếng qua chính bản sao của nó, chuyện được bàn kỹ hơn ở các bài về thật giả trên trang.
Mua một chiếc túi đang được nhắc nhiều mà không hối hận
Không có gì sai khi muốn một chiếc túi đang nổi. Chỉ cần đi qua vài bước kiểm trước khi trả tiền, chủ yếu là kiểm chính mình:
- Đựng thử đồ thật. Mang theo ví, điện thoại, chìa khoá, ô gấp, những thứ bạn mang hằng ngày, và bỏ vào túi tại quầy. Mẫu túi đang nổi thường đẹp nhất khi trống.
- Đeo theo cách bạn đi lại. Nếu đi xe máy, thử đeo chéo hoặc kẹp nách khi ngồi. Túi kẹp nách ngắn quai thường khó đeo khi mặc áo khoác chống nắng.
- Tách chi tiết nhận diện khỏi thân túi. Hình dung chiếc túi khi bỏ ổ khoá, bỏ tua rua, bỏ khoen to: phần còn lại có còn là chiếc túi bạn muốn không.
- Chọn bản màu trung tính và cỡ giữa nếu muốn dùng lâu; để bản màu theo mùa cho lần mua thứ hai, nếu có.
- Hỏi về sửa chữa. Da, quai, phần cứng hỏng thì sửa ở đâu; mẫu túi ngừng sản xuất thì linh kiện thay thế còn không.
- Đặt hạn chờ. Đợi vài tuần sau lần đầu thấy mẫu túi. Nếu sau thời gian đó vẫn muốn, khả năng cao đó là ý thích của bạn chứ không chỉ của mùa.
Bài học dành cho người bán và người làm túi
Với chủ cửa hàng và xưởng nhỏ, hiện tượng it bag dạy hai điều trái ngược. Điều thứ nhất: một chi tiết nhận diện rõ ràng giúp sản phẩm được nhớ tới. Một xưởng túi trong nước muốn có chỗ đứng cũng cần một dấu riêng, có thể là kiểu khoá, kiểu viền, kiểu quai, dùng nhất quán qua nhiều mẫu, thay vì chạy theo dáng của nhà mốt.
Điều thứ hai: chạy theo it bag của người khác là cuộc chơi dễ thua. Khi bạn kịp làm ra một dáng túi đang nổi, mùa đã qua, và nếu dáng ấy được bảo hộ kiểu dáng công nghiệp thì còn thêm rủi ro pháp lý. Nhiều xưởng đi đường bền hơn: làm túi cấu trúc đơn giản, da tốt, đường may chắc, và để khách tự mang chiếc túi ấy qua nhiều năm.
Người bán túi lâu năm thường nhận ra một điều: khách quay lại cửa hàng không phải vì mẫu túi hot, mà vì chiếc túi mua lần trước vẫn còn đeo được. Một chiếc túi già đi đẹp, lên màu dần, đường chỉ không bung, là quảng cáo tốt hơn mọi mùa xu hướng.
Câu hỏi thường gặp
It bag và túi kinh điển khác nhau thế nào?
It bag là mẫu túi nổi bật trong một hai mùa nhờ độ nhận diện và truyền thông. Túi kinh điển là mẫu sống qua nhiều thập kỷ, được làm tiếp hoặc làm lại mà vẫn có người mua. Một it bag có thể thành kinh điển, nhưng phần lớn thì không.
Chữ it bag xuất hiện từ khi nào?
Cách gọi này phổ biến trong báo thời trang tiếng Anh từ cuối thập niên 1990 và đầu 2000, khi nhiều nhà mốt bắt đầu đầu tư mạnh vào túi như sản phẩm chủ lực. Chữ "it" vốn dùng để chỉ thứ đang được chú ý nhất lúc ấy.
Mua một mẫu túi đang nổi có phí tiền không?
Không nhất thiết. Nếu chiếc túi hợp với đồ bạn mang và cách bạn đi lại, bạn sẽ dùng nó lâu sau khi nó hết được nhắc tới. Phí tiền là khi mua chỉ vì mọi người đang có, rồi để chiếc túi nằm trong tủ.
Làm sao đoán một mẫu túi có quay lại không?
Không đoán chắc được. Dấu hiệu khả quan là mẫu túi có hình dáng riêng trong cấu trúc chứ không chỉ ở phụ kiện gắn thêm, có cỡ dùng được hằng ngày và được chính nhà mốt nhắc lại trong các bộ sưu tập sau.
Túi đang nổi có nhiều hàng giả hơn không?
Thường là có, vì mẫu càng được nhận ra nhiều thì bản sao càng dễ bán. Khi mua một mẫu đang được nhắc nhiều, càng cần mua ở kênh rõ nguồn gốc, giữ hoá đơn và kiểm kỹ trước khi trả tiền.
Shop nhỏ có nên nhập túi theo mẫu đang nổi không?
Rủi ro cao: dễ nhập muộn khi mùa đã qua, và nếu sao chép dáng được bảo hộ thì vướng pháp lý. Bền hơn là chọn dáng phổ biến không ai độc quyền, chất liệu rõ ràng, và tạo dấu riêng cho cửa hàng mình.