Túi Puzzle có gập phẳng được không? Có, nhưng chỉ khi gập đúng theo các đường nối giữa những mảnh da, và gập thường xuyên sai cách sẽ làm nếp da ở góc mảnh gãy sớm. Khả năng gập phẳng là hệ quả của cấu tạo ghép mảnh, không phải một tính năng gắn thêm.
Mẫu túi được Loewe giới thiệu ở giữa thập niên 2010, trong những mùa đầu tiên Jonathan Anderson làm giám đốc sáng tạo nhà mốt này. Đây là một trong số ít mẫu túi ra đời sau thời kỳ it bag mà vẫn được coi là kinh điển. Bài giải thích vì sao ghép nhiều mảnh lại cho ra một chiếc túi vừa có cấu trúc vừa gập được, và cách chọn, giữ một chiếc túi ghép mảnh nói chung.
Ý tưởng: túi là một khối hình học từ nhiều mặt phẳng
Phần lớn túi xách được cắt từ vài mảnh lớn: hai mặt, một dải hông, một đáy. Túi Puzzle đi theo hướng khác: thân túi chia thành nhiều mảnh da hình tam giác, hình thang, hình thoi, ghép lại theo một sơ đồ giống mô hình gấp giấy. Khi mở ra đựng đồ, các mảnh tạo thành một khối có nhiều cạnh, nhìn ở mỗi góc lại thấy một hình khác.
Cách chia mảnh này không chỉ để trang trí. Mỗi đường nối giữa hai mảnh vừa là đường may vừa là một bản lề mềm. Khi các bản lề ấy được sắp xếp đúng, túi có thể xẹp xuống theo một trình tự và nằm phẳng. Chính vì vậy, túi Puzzle có cấu trúc khi đeo nhưng không cần khung cứng bên trong.
Hình dung một hộp giấy gấp: khi trải phẳng là một tấm có nhiều nếp, khi dựng lên là một khối. Túi ghép mảnh làm điều tương tự với da, chỉ khác là các nếp được thay bằng đường may và da có độ dày nên mỗi nếp phải chừa khoảng hở vừa đủ. Người làm rập phải tính độ dày da ngay từ bản vẽ, nếu không túi sẽ gập được trên giấy nhưng kẹt khi làm bằng da thật.
Ý tưởng dùng hình học trong đồ da không mới; nhiều nhà thiết kế đã làm túi gấp kiểu origami trước đó. Điều làm mẫu túi này khác là sự cân bằng giữa hình học và công năng: nó vẫn là một chiếc túi đeo chéo, đeo vai, xách tay dùng được hằng ngày, chứ không chỉ là vật trưng bày.
Cấu tạo ghép mảnh: những gì cần nhìn
Đứng trước một chiếc túi ghép mảnh, dù của nhà mốt hay của xưởng nhỏ, nhìn lần lượt các điểm sau để hiểu nó được làm thế nào:
- Số mảnh và cách chia: các mảnh có chạy theo một logic gập rõ ràng không, hay chỉ là ghép màu cho vui mắt. Túi ghép để gập sẽ có các đường nối gặp nhau tại những đỉnh nhất định.
- Đường nối: đường may giữa các mảnh phải phẳng, mũi đều, mép da ở hai bên đường nối đối xứng. Đường nối lồi lõm làm túi gập không phẳng.
- Góc mảnh: nơi ba bốn mảnh gặp nhau là chỗ yếu nhất. Góc làm kỹ khít, không hở lỗ, không có chỉ thừa.
- Độ dày da: túi ghép mảnh cần da đủ mềm để gập, đủ chắc để giữ cạnh. Da quá dày gập không phẳng; da quá mỏng thì túi xẹp khi đeo.
- Quai và khoá kéo: khoá kéo chạy theo cạnh trên, quai bắt vào các góc của khối. Gốc quai trên túi ghép mảnh cần gia cố vì lực kéo dồn vào một mảnh nhỏ.
Một chiếc túi ghép mảnh làm ẩu thường lộ ngay khi bạn đặt nó lên bàn: các cạnh không thẳng, khối túi nghiêng, đường nối ở một bên dày hơn bên kia. Túi làm kỹ đứng vững như một khối hộp nhiều mặt.
Gập phẳng đúng cách và khi nào không nên gập
Khả năng gập phẳng hữu ích khi đi du lịch hoặc cất túi, nhưng gập sai dễ làm hỏng da. Nguyên tắc chung cho túi ghép mảnh gập được:
- Lấy hết đồ ra, kể cả thẻ nhỏ trong ngăn phụ; một vật cứng còn sót sẽ in hằn lên mảnh da khi gập.
- Mở khoá kéo hoặc nắp để không khí thoát ra, tránh căng đường may.
- Ấn nhẹ các mảnh theo đường nối, để túi tự xẹp theo trình tự của nó; không bẻ ngang qua giữa một mảnh da.
- Gấp quai gọn vào trong hoặc đặt dọc theo thân, không vắt chéo đè lên mảnh da.
- Không đè vật nặng lên túi đã gập trong nhiều tuần; nếp gập sẽ thành nếp gãy.
- Khi mở ra dùng lại, để túi trở lại hình khối và nhồi giấy mềm vài giờ cho các mảnh phục dáng.
Gập để mang đi du lịch vài ngày là ổn. Gập phẳng và cất nhiều tháng thì không nên: hãy cất túi ở hình khối, nhồi giấy, đặt trong túi bụi. Với khí hậu ẩm của Việt Nam, nếp gập giữ lâu trong mùa nồm còn dễ là chỗ đọng ẩm và lên mốc trước.
Ưu và nhược của túi ghép mảnh so với túi cắt mảnh lớn
Ghép mảnh là một lựa chọn kỹ thuật có giá phải trả. So với túi cắt từ vài mảnh lớn, khác biệt như sau:
| Tiêu chí | Túi ghép nhiều mảnh | Túi cắt mảnh lớn |
|---|---|---|
| Tận dụng da | Dùng được phần da nhỏ, ít phải chọn tấm da lớn liền | Cần tấm da lớn đẹp đều cho mặt túi |
| Công may | Nhiều đường nối, nhiều góc, mất nhiều giờ công | Ít đường nối hơn |
| Cấu trúc | Giữ dáng bằng hình học, không cần khung | Giữ dáng bằng da dày hoặc lót cứng |
| Điểm yếu | Góc nơi nhiều mảnh gặp nhau, đường nối dài | Nếp gập ở đáy, gốc quai |
| Sửa chữa | Thay một mảnh được nhưng khó khớp màu | Thay mặt lớn khó hơn, vá dễ lộ |
| Ghép màu | Dễ phối nhiều màu trên một túi | Thường một màu |
Câu hỏi đáng hỏi khi mua túi ghép mảnh là: những đường nối ấy có lý do kỹ thuật không. Túi ghép mảnh chỉ để trông "có thiết kế" thì mang hết nhược điểm của nhiều đường may mà không được lợi gì.
Màu sắc và chất liệu: chỗ túi ghép mảnh dễ đẹp và dễ hỏng
Vì mỗi mảnh là một miếng da riêng, túi ghép mảnh thường được làm với hai ba màu phối nhau: nâu đất với be, xanh rêu với đen, xám với trắng ngà. Cách phối này làm nổi rõ hình học của túi. Bản một màu thì tinh tế hơn, hình khối hiện ra nhờ bóng đổ ở các cạnh.
Chỗ cần lưu ý là màu da sáng ở những mảnh tiếp xúc người. Khi đeo chéo, một hai mảnh mặt sau luôn cọ vào áo, hông, mồ hôi. Nếu các mảnh ấy là màu kem hay trắng, chúng sẽ sẫm và ố trước các mảnh còn lại, làm túi loang lổ. Chọn bản có mảnh mặt sau màu tối là một mẹo nhỏ nhưng hữu ích.
Về chất liệu, túi ghép mảnh hợp nhất với da bê mềm có độ đàn. Da xử lý phủ bóng dày gập không đẹp và dễ nứt ở góc; da lộn thì cạnh không sắc. Với túi phổ thông bằng da tổng hợp, góc nơi nhiều mảnh gặp nhau là chỗ lớp phủ bong đầu tiên, vì đó là nơi da bị gập đi gập lại nhiều nhất.
Một lưu ý khi phối nhiều màu: phẩm nhuộm của mảnh màu đậm có thể lem sang mảnh sáng kế bên nếu túi bị ướt mưa lâu. Gặp mưa, lau khô ngay từng mảnh, để túi khô tự nhiên ở nơi thoáng.
Một chiếc túi, nhiều cách đeo
Đeo chéo. Cách đeo phổ biến nhất với túi ghép mảnh cỡ nhỏ và vừa. Túi nằm ở hông, khối hình học hiện rõ, hai tay rảnh. Hợp đi xe máy, đi bộ, đi du lịch. Chỉnh dây sao cho túi ở ngang hông, không thõng xuống đùi làm khối túi đập theo bước chân.
Đeo vai. Rút ngắn dây để túi nằm dưới nách. Khối túi lúc này nghiêng, phần đáy hướng ra sau, nhìn gọn hơn khi mặc áo khoác dài. Cách này hợp với đồ công sở.
Xách tay bằng quai ngắn. Một số bản có thêm quai cầm ở đỉnh khối. Xách tay thì túi giữ dáng đẹp nhất vì không bị ép vào người, hợp đi gặp khách, đi tiệc.
Gập dẹt kẹp nách như túi cầm tay. Khi túi gần như trống, một số người gập bớt khối lại và kẹp như túi cầm tay. Cách này chỉ nên dùng thỉnh thoảng; gập đi gập lại nhiều lần trong ngày làm các góc mảnh mỏi nhanh.
Mang khi đi xa. Gập phẳng bỏ vào vali, tới nơi mở ra dùng. Nên để túi trong túi bụi riêng, không để sát giày hay đồ có cạnh sắc.
Chọn túi ghép mảnh của xưởng nhỏ
Ở Việt Nam đã có nhiều xưởng nhỏ làm túi ghép mảnh hình học bằng da thật hoặc da tổng hợp. Khi chọn, ngoài các điểm cấu tạo ở trên, để ý thêm:
- Mô tả chất liệu rõ ràng: da gì, mặt da hay da lộn, lót bằng gì. Túi ghép mảnh bằng da tổng hợp không xấu, nhưng giá và kỳ vọng độ bền phải khác.
- Thử gập ngay tại chỗ nếu người bán nói túi gập được: túi phải xẹp theo trình tự, không phải ép mạnh.
- Soi mặt trong: lật lót xem mép da ở đường nối có được vạt mỏng, dán phẳng không; mép dày cộm bên trong làm túi không gập phẳng.
- Hỏi về sửa chữa: một mảnh hỏng thì xưởng có thay được không, có giữ da cùng lô không.
- Sơ đồ ghép riêng: xưởng tử tế có sơ đồ chia mảnh của mình, không bê nguyên sơ đồ của một mẫu đã có chủ.
Một chiếc túi ghép mảnh tốt của xưởng nhỏ thường nặng tay hơn bạn nghĩ vì nhiều đường nối và lớp vạt mép; nhẹ bất thường có khi là da quá mỏng hoặc lót xốp, sẽ xẹp sau vài tháng.
Vì sao một mẫu túi sau thời it bag vẫn thành kinh điển
Từ cuối thập niên 2000, rất ít mẫu túi mới đạt tới vị trí kinh điển; phần lớn danh sách túi kinh điển là các mẫu ra đời trước đó vài chục năm. Túi Puzzle là ngoại lệ đáng chú ý. Có vài lý do giải thích. Thứ nhất, hình dáng nhận ra từ xa mà không cần logo, đúng lúc người mua đã chán túi phủ chữ lồng.
Thứ hai, túi có nhiều cách đeo: đeo chéo, đeo vai, xách tay, nhờ cách bắt quai vào các góc khối. Thứ ba, cấu tạo ghép mảnh cho phép làm nhiều cỡ, nhiều màu mà vẫn giữ đúng tinh thần. Một mẫu túi có thể thay đổi nhiều thứ mà vẫn nhận ra là chính nó thì có khả năng sống lâu.
Bài học cho người làm túi ở Việt Nam: một ý tưởng cấu trúc rõ ràng, dù đơn giản, có sức sống lâu hơn một hoạ tiết theo mùa. Ghép mảnh hình học cũng là cách tận dụng da vụn tốt, hợp với các xưởng nhỏ phải tiết kiệm từng tấm da. Chỉ cần nhớ ghép mảnh theo ý mình, đừng sao chép sơ đồ ghép đặc trưng của một mẫu đã có chủ.
Câu hỏi thường gặp
Túi Puzzle ra đời khi nào?
Túi Puzzle được Loewe giới thiệu ở giữa thập niên 2010, trong những mùa đầu tiên Jonathan Anderson làm giám đốc sáng tạo nhà mốt. Đây là một trong số ít mẫu túi ra đời sau thời kỳ it bag mà vẫn được coi là kinh điển.
Túi ghép mảnh có bền bằng túi cắt mảnh lớn không?
Có thể bền nếu đường nối và góc mảnh được làm kỹ. Điểm yếu nằm ở góc nơi nhiều mảnh gặp nhau và ở các đường nối dài. Soi kỹ những chỗ đó khi mua và tránh gập túi thường xuyên sai cách.
Có nên gập phẳng túi khi cất lâu không?
Không nên. Gập phẳng để mang đi du lịch vài ngày thì ổn, nhưng gập lâu nhiều tháng sẽ thành nếp gãy và dễ đọng ẩm ở nếp trong mùa nồm. Cất túi ở hình khối, nhồi giấy mềm, đặt trong túi bụi.
Túi ghép mảnh nhiều màu có bị lem màu không?
Có thể, nếu túi bị ướt lâu và phẩm nhuộm của mảnh đậm chưa được cố định tốt. Khi dính mưa, lau khô từng mảnh ngay và để túi khô tự nhiên ở nơi thoáng, không sấy nóng.
Túi ghép mảnh hỏng một mảnh có thay được không?
Thợ đồ da có thể tháo và thay một mảnh, nhưng khó khớp màu và độ bóng với các mảnh đã dùng lâu. Với túi của nhà mốt, nên hỏi dịch vụ sửa chữa chính hãng trước khi giao cho thợ ngoài.
Nam giới có dùng túi ghép mảnh được không?
Được. Túi ghép mảnh màu tối, một màu hoặc phối hai màu trầm, đeo chéo cỡ vừa khá trung tính. Hình khối nhiều cạnh trông gọn và hiện đại, hợp với đồ công sở thoải mái lẫn đồ đi chơi cuối tuần.