Giả da là vật liệu gồm một lớp đế vải và một lớp nhựa phủ mô phỏng mặt da. Giả da PU phủ polyurethane, mềm, thoáng hơn nhưng dễ thuỷ phân và bong sau vài năm trong khí hậu nóng ẩm; giả da PVC (thường gọi simili) phủ polyvinyl clorua có chất hoá dẻo, cứng hơn, chịu nước tốt nhưng dễ cứng giòn và nứt khi chất hoá dẻo mất dần; da microfiber dùng đế sợi siêu mảnh không dệt tẩm PU, gần với da thật nhất về độ bền và cảm giác tay.
Phân biệt da thật với giả da tại quầy đã là chuyện quen thuộc. Bài này đi theo hướng khác: khi đã quyết định mua túi giả da, vì chi phí, vì nhẹ, vì không dùng da động vật, thì nên chọn loại nào, chất lượng giả da khác nhau ở đâu, và vì sao có chiếc túi giả da dùng được nhiều năm trong khi chiếc khác bong mặt sau một mùa mưa.
Cấu tạo một tấm giả da: đế vải, lớp xốp và lớp mặt
Hầu hết giả da làm túi có ba phần. Dưới cùng là lớp đế: vải dệt kim, vải dệt thoi, vải không dệt hoặc lớp sợi siêu mảnh. Lớp đế quyết định độ bền kéo, độ co giãn và khả năng giữ đường may. Ở giữa (với nhiều loại) là lớp nhựa xốp tạo độ dày, độ mềm như thịt da. Trên cùng là lớp mặt: nhựa đặc có màu, được dập vân, phủ bóng hoặc mờ để mô phỏng mặt da.
Khác biệt giữa PU và PVC nằm ở lớp nhựa. Polyurethane mềm, dẻo tự nhiên, không cần nhiều chất hoá dẻo, cho bề mặt mịn, ấm tay, có thể làm mỏng và thoáng hơn. Polyvinyl clorua thì cứng, cần thêm chất hoá dẻo để mềm, cho bề mặt chắc, chịu mài mòn và chịu nước tốt, nhưng bí hơn và cảm giác “nhựa” hơn.
Da microfiber (còn gọi da sợi siêu mảnh, da vi sợi) là bậc cao hơn của PU: thay vì vải dệt, lớp đế là mạng sợi tổng hợp siêu mảnh không dệt, đan rối ba chiều giống cấu trúc sợi collagen của da thật, được tẩm PU rồi phủ lớp mặt. Cấu trúc này cho độ bền kéo, chịu gập và giữ đường may tốt hơn nhiều so với PU trên vải thường, mép cắt cũng gọn hơn.
PU, PVC và microfiber: đặt cạnh nhau
Bảng là xu hướng chung; chất lượng thực tế phụ thuộc nhiều vào nhà sản xuất và độ dày từng loại:
| Tiêu chí | Giả da PU | Giả da PVC (simili) | Da microfiber |
|---|---|---|---|
| Cảm giác tay | Mềm, mịn, ấm | Cứng hơn, trơn, mát | Mềm, chắc, gần da thật |
| Độ thoáng | Khá hơn PVC | Bí | Khá |
| Chịu nước | Khá | Tốt | Khá đến tốt |
| Kiểu hỏng hay gặp | Thuỷ phân: bong mặt, nổ da, dính nhớp | Mất chất hoá dẻo: cứng, giòn, nứt | Mòn lớp mặt ở góc sau thời gian dài |
| Tuổi thọ tương đối | Ngắn đến trung bình | Trung bình | Dài hơn hai loại kia |
| Hợp với | Túi thời trang theo mùa, ví nhỏ | Túi đi chợ, túi du lịch, đồ cần lau chùi nhiều | Túi dùng hằng ngày, cặp công sở, túi cần bền |
Cột cuối không có nghĩa microfiber luôn tốt hơn: có loại microfiber mỏng, lớp mặt kém vẫn bong như PU thường. Nhưng nếu so cùng mức chất lượng, đế sợi siêu mảnh cho tấm giả da bền và đứng dáng hơn rõ rệt.
Tên gọi trên thị trường rất lộn xộn: “simili” có người dùng cho PVC, có người dùng cho mọi loại giả da; “da công nghiệp” có thể là PU, PVC, thậm chí là da ép. Khi mua, hỏi cụ thể là PU, PVC hay microfiber, đế vải gì.
Vì sao giả da PU bong sau vài năm, kể cả khi ít dùng
Thuỷ phân là phản ứng với hơi nước. Polyurethane, nhất là loại gốc polyester phổ biến trong giả da giá thấp, phản ứng chậm với hơi nước trong không khí, chuỗi phân tử bị cắt dần. Lớp phủ mất độ bền, nứt thành vảy nhỏ rồi bong khỏi đế vải.
Nóng ẩm làm nhanh hơn. Phản ứng thuỷ phân diễn ra nhanh hơn khi nhiệt độ và độ ẩm cao. Khí hậu Việt Nam, đặc biệt mùa nồm miền Bắc và mùa mưa miền Nam, là điều kiện thuận lợi cho quá trình này. Túi cất trong tủ kín, góc phòng ẩm có thể bong nhanh hơn túi dùng hằng ngày.
Không dùng không có nghĩa là không hỏng. Đây là điều nhiều người bất ngờ: chiếc túi PU mua về cất kỹ, vài năm sau lấy ra đã bong mặt. Thuỷ phân phụ thuộc thời gian và môi trường, không phụ thuộc số lần dùng.
PU gốc polyether bền thuỷ phân hơn. Có loại PU được làm để chịu thuỷ phân tốt hơn, nhưng người mua lẻ hầu như không thể nhận biết bằng mắt. Cách gián tiếp là chọn nơi bán nói rõ chất liệu, có bảo hành, hoặc chọn microfiber chất lượng tốt.
Mồ hôi, mỹ phẩm, dầu tay cũng góp phần. Chỗ tay cầm, chỗ quai chạm vai, mặt túi tì vào người là nơi hay bong trước. Lau sạch định kỳ bằng khăn ẩm rồi lau khô giúp chậm lại phần nào.
Chọn túi giả da để dùng lâu: những gì nên kiểm
Không thể biết chính xác tuổi thọ của một tấm giả da khi đứng ở cửa hàng, nhưng có vài dấu hiệu giúp loại bớt túi dễ hỏng:
- Gập mạnh một góc nhỏ ở chỗ khuất. Lớp mặt tốt không nổi vệt trắng, không nứt ngay ở nếp gập. Vệt trắng xuất hiện ngay khi gập là lớp nhựa giòn hoặc quá mỏng.
- Xem mép cắt. Giả da tốt có mép gọn, lớp mặt bám chặt vào đế, không thấy khe hở. Nếu dùng móng tay cạy nhẹ mà lớp mặt đã tách khỏi đế, túi khó bền.
- Nhìn mặt sau chỗ không lót. Đế vải dày, dệt chắc hoặc đế sợi không dệt đặc tốt hơn đế vải mỏng, thưa.
- Kiểm đường may. Giả da không tự “lành” lỗ kim như da thật; mũi chỉ quá dày làm thủng nhiều lỗ, tấm giả da dễ rách theo đường may như tem thư. Mũi may đều, vừa phải, có viền gấp mép là dấu hiệu tốt.
- Ngửi. Mùi nhựa, mùi dung môi quá nồng thường đến từ hoá chất còn dư. Để thoáng vài ngày thường nhạt đi; nếu không nhạt hoặc gây khó chịu, cân nhắc đổi.
- Hỏi chất liệu, xin ghi vào hoá đơn. PU, PVC hay microfiber, đế vải gì; nếu nơi bán có chính sách bảo hành bong tróc, đó là thông tin đáng giá.
Muốn so nhiều loại giả da cạnh nhau, hoặc đặt làm túi giả da số lượng làm quà tặng, có thể tìm xưởng và cửa hàng túi xách gần bạn trong danh bạ của trang theo tỉnh, xin xem mẫu chất liệu và mép cắt trước khi chốt.
Giả da ở từng bộ phận túi: chỗ nào hỏng trước
Quai và dây đeo. Quai giả da thường là hai lớp dán lại với nhau, có khi kẹp thêm lõi giấy hoặc lõi xốp. Chỗ gập ở gốc quai chịu uốn liên tục, là nơi bong và nứt đầu tiên. Quai có lõi vải chắc, mép được gấp và may kín bền hơn quai cắt cạnh sơn.
Mép cắt sơn cạnh và mép gấp. Với da thật, sơn cạnh là cách hoàn thiện đẹp. Với giả da, mép cắt để lộ đế vải và lớp xốp, nước và hơi ẩm vào dễ hơn; mép được gấp vào trong rồi may thường bền hơn mép cắt sơn.
Góc đáy. Bốn góc đáy cọ xuống mặt bàn, sàn xe, nền nhà. Lớp mặt giả da mòn ở đây sớm, lộ đế vải. Túi có chân đinh dưới đáy hoặc đáy được ốp thêm một lớp dày hạn chế được việc này.
Chỗ tiếp xúc với người. Mặt sau túi tì vào hông, phần quai chạm vai chịu mồ hôi, kem chống nắng, dầu tay. Với PU, đây là vùng bong trước tiên trong mùa hè.
Túi trộn chất liệu. Có những túi thân da thật nhưng quai, viền hoặc lót là giả da, hoặc ngược lại. Không sai, nhưng cần biết: tuổi thọ chiếc túi sẽ bằng tuổi thọ bộ phận yếu nhất. Hỏi rõ từng phần khi mua.
Giả da và sức khoẻ, môi trường: những điều nên biết
PVC cần chất hoá dẻo để mềm. Một số chất hoá dẻo nhóm phthalate đã bị hạn chế trong đồ chơi trẻ em, vật dụng tiếp xúc với trẻ ở nhiều thị trường do lo ngại về sức khoẻ. Với túi xách người lớn dùng, mức tiếp xúc thấp hơn nhiều, nhưng nếu mua túi cho trẻ hoặc túi đựng thức ăn, nên ưu tiên chất liệu ghi rõ không chứa phthalate hoặc chọn vật liệu khác. Quy định cụ thể khác nhau theo thị trường; đây là nguyên lý, không phải danh sách cấm.
Về môi trường, giả da không dùng da động vật nhưng là vật liệu gốc dầu mỏ, khó phân huỷ, khó tái chế vì là vật liệu ghép giữa vải và nhựa. Tuổi thọ ngắn của nhiều túi PU giá thấp cũng có nghĩa là mua nhiều lần hơn. Đây là trade-off có thật: một chiếc túi giả da tốt dùng lâu thường có lợi hơn nhiều chiếc rẻ dùng một mùa.
Không có câu trả lời đúng cho mọi người. Người không dùng da động vật vì lý do cá nhân có thể ưu tiên microfiber chất lượng cao hoặc các vật liệu thay thế khác; người cần túi bền nhất với chi phí hợp lý có thể chọn da thật lớp cật hoặc vải kỹ thuật. Điều quan trọng là biết rõ mình đang mua gì.
Dùng và giữ túi giả da cho lâu
Túi giả da dễ chăm hơn da thật ở khoản lau chùi: hầu hết vết bẩn lau bằng khăn ẩm có chút xà phòng trung tính là sạch, rồi lau khô. Không dùng cồn, xăng, dung môi hay khăn ướt có cồn chà mạnh, vì chúng có thể làm mờ lớp mặt hoặc rút chất hoá dẻo khỏi PVC, khiến túi cứng nhanh hơn.
Không cần dầu dưỡng da cho giả da; dầu không thấm vào nhựa mà chỉ đọng trên mặt, bắt bụi. Có loại xịt bảo vệ dành cho giả da, nhưng tác dụng chủ yếu là giữ sạch bề mặt. Điều quan trọng hơn là tránh nhiệt độ cao: để túi trong cốp xe máy, ô tô giữa trưa hè làm lớp nhựa mềm ra, dính và lão hoá nhanh.
Khi cất lâu, chọn chỗ thoáng, khô, có gói hút ẩm; không bọc kín trong túi nilon. Nhồi giấy giữ dáng, không gập túi giả da thành nếp sắc vì nếp gập lặp lại là chỗ lớp mặt nứt đầu tiên. Khi lớp mặt đã bắt đầu bong thành vảy, gần như không có cách làm cho nó trở lại như cũ; sơn phủ chỉ là giải pháp tạm thời, và thường đến lúc đó nên cân nhắc thay túi hoặc tận dụng các phần còn tốt.
Câu hỏi thường gặp
Giả da PU dùng được bao lâu?
Không có con số cố định. Tuỳ chất lượng nhựa, độ dày lớp mặt, đế vải và điều kiện bảo quản, túi PU có thể bong sau một hai năm hoặc dùng tốt lâu hơn nhiều. Khí hậu nóng ẩm và cất trong tủ kín thường làm tuổi thọ ngắn đi. Microfiber chất lượng tốt thường bền hơn PU trên vải thường.
Simili là PU hay PVC?
Trên thị trường Việt Nam, simili thường được dùng để chỉ giả da PVC, nhưng nhiều người cũng gọi mọi loại giả da là simili. Vì không có chuẩn gọi tên thống nhất, nên hỏi cụ thể chất liệu nhựa là gì và đế vải là gì, thay vì dựa vào chữ simili.
Da microfiber có phải là da thật không?
Không. Da microfiber là vật liệu tổng hợp gồm đế sợi siêu mảnh không dệt tẩm polyurethane và lớp mặt mô phỏng da. Nó gần da thật về độ bền và cảm giác tay hơn các loại giả da khác, nhưng không chứa da động vật. Gọi là da thật là sai.
Túi giả da bị bong rồi có sơn lại được không?
Có loại sơn, keo phủ cho giả da, nhưng khi lớp mặt đã thuỷ phân và bong thành vảy, phần còn lại cũng đang yếu dần, sơn lên chỉ che tạm. Nếu bong chỉ ở một vết nhỏ do va quẹt, thợ có thể dặm được. Bong lan rộng thì thường không đáng sửa.
Túi giả da có chống nước không?
Lớp mặt nhựa không thấm nước nên mưa nhỏ chỉ cần lau khô. Nhưng nước vẫn vào qua đường may, khoá kéo và mép cắt, làm ướt đế vải và lớp lót. Ướt nhiều lần, ẩm đọng bên trong còn thúc đẩy thuỷ phân với PU. Lau khô và để thoáng sau khi đi mưa.
Vì sao túi giả da để lâu bị dính nhớp?
Với PU, dính nhớp thường là dấu hiệu lớp nhựa đang bị thuỷ phân, phân huỷ dần. Với PVC, chất hoá dẻo di chuyển ra bề mặt cũng gây cảm giác nhớp. Cả hai đều là dấu hiệu lão hoá, khó đảo ngược. Lau sạch và để thoáng có thể đỡ một thời gian.