Da lộn (suede) và nubuck đều là da thật có bề mặt mịn như nhung, nhưng làm từ hai mặt khác nhau của tấm da. Da lộn là mặt thịt (mặt trong) hoặc lớp da váng được chà nhám cho lên tuyết dài, mềm, rủ; nubuck là mặt cật (mặt ngoài) được mài rất nhẹ cho lên tuyết ngắn, mịn, chắc hơn và bền hơn. Cả hai đều thấm nước và ăn bẩn dầu nhanh hơn da trơn, nên đi mưa phải cẩn thận và cần chải giữ đều đặn.
Túi da lộn, túi nubuck có vẻ ấm, mềm, đổi sắc khi vuốt tuyết theo hai chiều, rất hợp với màu đất, màu rượu vang, xanh rêu. Nhưng nhiều người ngại vì nghĩ “da lộn gặp nước là hỏng”. Thực tế không đến mức đó, nếu hiểu vật liệu và có vài dụng cụ đơn giản.
Hai mặt của một tấm da: vì sao da lộn và nubuck khác nhau
Tấm da có hai mặt: mặt cật ở phía ngoài, nơi mọc lông, có lớp sợi collagen dày đặc và chặt; mặt thịt ở phía trong, sợi thưa và xơ hơn. Khi xẻ lớp, phần dưới không có mặt cật gọi là da váng, hai mặt đều xơ.
Da lộn được làm bằng cách chà nhám mặt xơ, thường là mặt thịt của da mỏng (da dê, da cừu, da bê) hoặc lớp da váng của da bò, cho các đầu sợi dựng lên thành lớp tuyết. Tuyết dài, mềm, cảm giác như nhung, tấm da rủ và nhẹ. Vì làm từ phần sợi thưa, da lộn kém chịu mài mòn hơn, tuyết dễ bết khi dính dầu, và dễ thấm nước.
Nubuck làm từ mặt cật: thợ mài rất nhẹ lớp ngoài cùng của mặt cật, chỉ đủ cho sợi dựng lên thành lớp tuyết ngắn, mịn. Vì bên dưới vẫn là lớp sợi chặt nhất của tấm da, nubuck chắc hơn, bền hơn da lộn, giữ dáng tốt hơn; cảm giác tay mịn như da đào hơn là như nhung. Đổi lại, nubuck cũng ăn bẩn và thấm nước, vì lớp cật đã mất mặt trơn bảo vệ.
Nói ngắn: da lộn là “mặt trong làm thành mặt ngoài”, nubuck là “mặt ngoài được mài nhung”. Cùng một màu, nubuck thường trông đậm, mịn hơn; da lộn trông mềm, có độ sâu và đổi sắc nhiều hơn khi vuốt tuyết.
Da lộn, nubuck và da lộn giả (microfiber): so sánh nhanh
Trên thị trường còn có da lộn giả bằng sợi siêu mảnh tổng hợp, nhìn rất giống. Bảng so sánh những điểm người dùng cảm nhận được:
| Tiêu chí | Da lộn | Nubuck | Da lộn giả (sợi tổng hợp) |
|---|---|---|---|
| Lớp tuyết | Dài, mềm, đổi sắc rõ | Ngắn, mịn, đổi sắc nhẹ | Đều, mịn, đổi sắc ít hoặc rất đều |
| Độ dày, độ chắc | Mỏng, rủ | Dày hơn, chắc, giữ dáng | Tuỳ loại; mặt sau thường là vải |
| Chịu mài mòn | Thấp hơn | Khá | Khá đến tốt |
| Gặp nước | Thấm nhanh, dễ để lại vệt | Thấm, dễ để lại vệt | Thường ít thấm hơn, có loại giặt được |
| Ăn dầu, mỡ | Rất dễ, tuyết bết | Dễ | Dễ, nhưng thường lau dễ hơn |
| Hợp kiểu túi | Túi mềm, hobo, túi bucket, túi tua rua | Túi có dáng, túi công sở, cặp | Túi thời trang dùng thường ngày |
Da lộn giả không phải lúc nào cũng kém: nhiều loại chịu nước và chịu bẩn tốt hơn da thật, hợp với người hay đi ngoài trời. Khác biệt lớn nhất nằm ở cảm giác tay, độ “thở” và cách lão hoá: da thật mềm đi, lên màu; vải tổng hợp thì xù, sờn ở góc.
Nhận biết: lật chỗ không lót hoặc nhìn mép cắt. Da lộn, nubuck thật có mép là khối sợi da; da lộn giả lộ lớp vải đế hoặc lớp sợi đồng nhất, mặt sau thường có lưới dệt.
Đi mưa với túi da lộn, túi nubuck: chuyện gì xảy ra
Nước làm tuyết bết và đổi màu tạm thời. Khi ướt, sợi tuyết ngấm nước, xẹp xuống, màu sẫm lại. Nếu ướt đều và được làm khô đúng cách, tuyết có thể dựng lại sau khi chải. Vấn đề là ướt không đều: chỗ giọt mưa to khô xong để lại vệt viền, gọi là vết loang nước.
Vết loang do muối và chất bẩn di chuyển. Khi giọt nước khô dần từ mép vào, chất thuộc, thuốc nhuộm và bụi bẩn hoà tan bị đẩy ra mép giọt, đọng lại thành vòng. Đó là vì sao vết loang thường có viền đậm hơn phần giữa.
Ướt sũng nguy hiểm hơn ướt lấm tấm. Mưa nhỏ vài giọt thường xử lý được tại nhà. Túi bị ướt sũng, nhất là khi treo trên xe máy dưới mưa lâu, nước ngấm vào lớp lót, keo dán và đường may, sau khi khô da có thể cứng lại, co rút nhẹ hoặc lên mốc nếu không làm khô kỹ.
Xịt chống thấm có giúp. Các loại xịt chống thấm dành cho da lộn, nubuck tạo lớp kỵ nước mỏng trên sợi, giúp giọt nước đọng lại và lăn đi thay vì ngấm ngay. Nó không biến túi thành túi chống nước, nhưng cho bạn thêm thời gian để lau. Luôn xịt thử ở chỗ khuất trước vì một số loại làm đổi màu nhẹ.
Mùa mưa nên có phương án dự phòng. Nếu hay đi xe máy, giữ một túi chống nước gấp gọn hoặc áo mưa trùm túi trong cốp. Túi da lộn màu sáng dùng mùa khô, túi tối màu thì dễ chịu hơn trong mùa mưa.
Xử lý khi túi da lộn, nubuck bị ướt
Các bước dưới áp dụng cho mưa vừa, không phải ngập nước. Luôn thử ở chỗ khuất trước khi làm gì mới lên mặt túi:
- Thấm, không chà. Dùng khăn khô sạch ấn nhẹ lên chỗ ướt để hút bớt nước. Chà mạnh lúc ướt làm tuyết rối và bết lại.
- Nhồi giấy trắng không in. Nhồi đầy thân túi để giữ dáng và hút ẩm từ bên trong, thay giấy khi giấy ướt.
- Làm ướt đều nếu đã có vết loang. Với vết loang rõ, có thợ khuyên dùng khăn hơi ẩm làm ẩm đều cả mảng da quanh vết, từ đường may này đến đường may kia, để khi khô không còn ranh giới. Việc này có rủi ro đổi màu, nên thử trước và làm nhẹ tay.
- Để khô tự nhiên. Đặt túi nơi râm thoáng gió. Không sấy tóc nóng, không phơi nắng, không đặt cạnh quạt sưởi: da sẽ cứng và co.
- Chải khi đã khô hẳn. Dùng bàn chải chuyên cho da lộn (lông mềm, lông cao su hoặc sợi đồng mảnh) chải nhẹ theo nhiều chiều cho tuyết dựng lại.
- Xịt chống thấm sau khi sạch. Khi túi đã khô và sạch, xịt lại một lớp mỏng, để khô theo hướng dẫn trước khi dùng tiếp.
Nếu vết loang vẫn còn sau khi khô, hoặc túi có màu sáng, đắt tiền, nên mang thợ chuyên đồ da. Thợ có dung dịch làm sạch và máy hơi nước để làm đều màu mà không làm hỏng tuyết.
Chải giữ hằng ngày và xử lý vết bẩn thường gặp
Da lộn và nubuck ăn bụi nhanh, nhưng bụi khô dễ xử lý nếu chải đều. Mỗi tuần dùng bàn chải mềm chải nhẹ một lượt theo chiều tuyết, chú ý góc đáy và chỗ tay cầm. Việc này vừa sạch bụi, vừa giữ tuyết không bị bết, đều màu.
Vết cọ, vết bóng nhẵn ở chỗ tay cầm có thể giảm bằng cục tẩy chuyên dụng cho da lộn (loại cục tẩy cao su crepe). Chà nhẹ theo vòng tròn nhỏ, rồi chải lại cho tuyết dựng. Không dùng tẩy bút chì có màu vì có thể để lại vệt.
Vết dầu mỡ là kẻ thù lớn nhất. Khi vừa dính, rắc ngay một lớp bột hút dầu (như bột bắp, bột talc) lên vết, để vài giờ cho bột hút dầu ra khỏi sợi, rồi chải sạch. Vết dầu đã khô và ngấm lâu thường không lấy hết được tại nhà. Vết mực, vết son thì không tự xử lý bằng dung môi; mang thợ là cách an toàn.
Vết bùn khô: để bùn khô hẳn, bóp nhẹ cho bùn vỡ, chải đi, rồi dùng cục tẩy cho phần còn lại. Lau bùn lúc còn ướt sẽ làm bùn ngấm sâu hơn vào tuyết.
Cất túi da lộn, nubuck lâu ngày mà không bết, không mốc
Trước khi cất, chải sạch bụi một lượt, xử lý các vết bẩn còn mới, và để túi thật khô. Cất túi còn ẩm hoặc còn bám bụi dầu là cách nhanh nhất để mốc và vết bẩn ăn sâu vào tuyết trong vài tháng.
Nhồi giấy trắng không in để giữ dáng, cho túi vào túi vải cotton thoáng, không dùng túi nilon kín. Không để túi da lộn chạm trực tiếp vào túi da bóng hay túi giả da màu khác, vì tuyết có thể bắt màu và bắt chất hoá dẻo. Không chồng túi nặng lên trên: tuyết bị ép lâu ngày sẽ nằm rạp thành mảng bóng khó dựng lại.
Chỗ cất nên khô, mát, tối. Mùa nồm, đặt gói hút ẩm trong tủ và vài tuần mở ra một lần cho thoáng. Ánh nắng và đèn chiếu lâu ngày làm da lộn bạc màu không đều, nhất là màu xanh, màu hồng và màu rượu vang, phần lộ ra ánh sáng nhạt hẳn so với phần bị che.
Khi lấy túi ra dùng lại sau thời gian dài, chải nhẹ theo nhiều chiều cho tuyết dựng, kiểm tra các đường may và lớp lót xem có mùi ẩm không, rồi xịt chống thấm một lớp mỏng trước khi mang ra đường vào mùa mưa.
Ai hợp với túi da lộn, nubuck và chọn thế nào
Không phải ai cũng hợp với da lộn và nubuck. Một vài tình huống giả định để tự đối chiếu:
- Người đi làm bằng ô tô, văn phòng có điều hoà: rất hợp. Túi ít gặp mưa, ít cọ xát với đường phố, giữ đẹp lâu với chải giữ hằng tuần.
- Người đi xe máy hằng ngày, hay gặp mưa: cân nhắc nubuck màu tối, đã xịt chống thấm, hoặc da lộn giả chịu nước. Da lộn mỏng màu sáng sẽ vất vả.
- Người hay để túi xuống bàn quán, ghế ngồi: vết dầu, vết đồ ăn là rủi ro lớn. Chọn màu trung tính sẫm và mang theo khăn giấy khô.
- Người thích túi mềm, rủ theo người: da lộn mỏng làm túi hobo, túi bucket rất đẹp, hợp phong cách thoải mái.
- Người cần túi có dáng cho công sở: nubuck hoặc da lộn kết hợp phần đáy, phần viền bằng da trơn chịu mài mòn tốt hơn.
Khi mua, kiểm độ đều màu và độ đều của tuyết trên toàn túi, chỗ nối các mảnh có lệch sắc không, đáy và góc có được viền da trơn bảo vệ không. Đó là những chi tiết quyết định túi da lộn còn đẹp sau một năm hay không.
Câu hỏi thường gặp
Da lộn có phải là da kém hơn da trơn không?
Không. Da lộn là một kiểu bề mặt, được làm từ mặt thịt hoặc da váng, có vẻ đẹp và cảm giác tay riêng. Nó kém bền hơn da trơn ở khả năng chịu nước, chịu bẩn và mài mòn, nhưng nhẹ, mềm, rủ. Chọn theo cách dùng, không theo định kiến “da lộn là da rẻ”.
Nubuck và da lộn, loại nào bền hơn?
Nubuck thường bền hơn vì làm từ mặt cật, lớp sợi chặt nhất của tấm da. Nó giữ dáng và chịu mài mòn tốt hơn. Da lộn mềm, rủ hơn nhưng tuyết dễ bết, dễ mòn ở chỗ cọ xát. Cả hai đều cần xịt chống thấm và chải giữ đều.
Có thể dùng bàn chải đánh răng cũ để chải da lộn không?
Có thể dùng tạm cho chỗ nhỏ nếu lông mềm và sạch, nhưng hiệu quả kém bàn chải chuyên dụng. Bàn chải da lộn thường có mặt lông mềm để chải bụi và mặt cao su hoặc sợi đồng mảnh để dựng tuyết. Tránh bàn chải lông cứng vì làm xước, rách tuyết.
Xịt chống thấm bao lâu một lần?
Không có con số cố định, phụ thuộc mức dùng và loại xịt. Cách kiểm đơn giản: nhỏ một giọt nước ở chỗ khuất; nếu nước ngấm ngay thay vì đọng thành giọt, đã đến lúc xịt lại. Luôn xịt khi túi đã sạch và khô, ở nơi thoáng, xa ngọn lửa.
Túi da lộn bị mốc trắng xử lý thế nào?
Mang túi ra chỗ thoáng, chải khô nhẹ để lấy lớp mốc bề mặt, tránh hít bụi mốc. Sau đó để túi khô hẳn ở nơi râm gió. Nếu mốc ăn sâu, đổi màu thành mảng, hoặc có mùi nặng, nên mang thợ đồ da làm sạch chuyên sâu thay vì tự dùng hoá chất.
Túi da lộn có giặt máy được không?
Không. Da lộn thật giặt máy sẽ cứng, co, mất dáng và có thể bong keo, lót. Một số túi da lộn giả bằng sợi tổng hợp ghi rõ giặt tay được thì làm theo hướng dẫn trên nhãn. Da lộn, nubuck thật chỉ làm sạch khô và làm sạch cục bộ.