Túi vải được làm chủ yếu từ ba nhóm: canvas (vải bố) dệt từ sợi bông hoặc sợi pha, dày, chắc, thô; nylon nhẹ, dai, trơn, chịu mài mòn tốt; polyester rẻ hơn nylon, bền màu, ít giãn, chịu nắng khá. Chỉ số D (denier) trên túi nylon, polyester nói về độ to của sợi, không phải độ dày vải hay độ chống nước; khả năng chống nước đến chủ yếu từ lớp phủ ở mặt trong (PU, TPU) và lớp xử lý kỵ nước ở mặt ngoài.
Túi vải là lựa chọn rất hợp với khí hậu mưa nắng thất thường: nhẹ, nhiều loại giặt được, ít lo bong tróc như giả da, ít lo vết nước như da lộn. Nhưng trong cùng một nhóm vải, chất lượng chênh lệch rất lớn. Đọc đúng vài chỉ số và soi vài chi tiết là đủ để chọn được chiếc túi vải dùng nhiều năm.
Canvas, nylon, polyester: sợi khác nhau, tính cách khác nhau
Canvas là vải dệt kiểu vân điểm (một sợi trên, một sợi dưới) từ sợi bông dày, đôi khi pha lanh hoặc polyester. Người Việt hay gọi là vải bố. Canvas chắc, đứng dáng, càng dùng càng mềm, in và nhuộm đẹp, cảm giác tay mộc mạc. Nhược điểm: thấm nước, lâu khô, dễ ố, dễ mốc nếu để ẩm, và co khi giặt nước nóng. Canvas tẩm sáp (waxed canvas) được xử lý bằng sáp để kỵ nước, mặt vải có vẻ cũ đẹp, nhưng cần tẩm lại theo thời gian và không giặt máy.
Nylon là sợi tổng hợp polyamide, ra đời từ phòng thí nghiệm của DuPont vào thập niên 1930. Sợi nylon dai, đàn hồi, chịu mài mòn rất tốt, nhẹ, trơn, nên được dùng cho túi gấp gọn, balo, túi du lịch. Nylon dệt dày dạng “ballistic” có nguồn gốc từ vật liệu dùng cho áo chống mảnh thời chiến tranh, nay là chất liệu quen thuộc của túi du lịch, cặp công sở bền. Nhược điểm: bạc màu và giảm độ bền dưới nắng gắt lâu ngày hơn polyester.
Polyester là sợi tổng hợp phổ biến nhất trong túi vải phổ thông. So với nylon, polyester ít giãn, ít hút nước, bền màu dưới ánh nắng hơn, giá thành thấp hơn, nhưng thường kém dai và kém chịu mài mòn hơn nylon cùng độ to sợi. Vải Oxford trong túi, balo thường là polyester hoặc nylon dệt kiểu đan rổ (hai sợi đi cùng nhau), mặt vải có ô nhỏ đều.
Chỉ số D là gì và đọc như thế nào
Denier (D) là khối lượng tính bằng gam của 9.000 mét sợi. Sợi càng to thì D càng lớn. Vài mức hay gặp trên túi và cách hiểu:
| Mức D (ví dụ) | Hay gặp ở | Cảm giác | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| 70D–210D | Túi gấp gọn, lót túi, túi đựng đồ nhỏ | Mỏng, nhẹ, mềm | Dễ rách khi đựng vật sắc cạnh |
| 300D–420D | Balo đi học, túi đeo chéo nhẹ | Vừa phải | Bền nếu dệt chặt và có lớp phủ |
| 600D | Balo, túi du lịch phổ thông, túi laptop | Dày, chắc | Polyester 600D rất phổ biến; nylon 600D dai hơn |
| 840D–1680D | Túi du lịch, cặp bền, balo chịu tải | Dày, thô, nặng hơn | Nylon dệt dày kiểu “ballistic” thường ở mức này |
Chỉ số D không phải là tất cả. Cùng 600D, vải dệt chặt (nhiều sợi trên mỗi cm) bền hơn vải dệt thưa; nylon bền hơn polyester; vải có lớp phủ dày chịu nước tốt hơn vải không phủ. Một tấm 420D nylon dệt chặt có thể bền hơn 600D polyester dệt thưa.
Canvas thường không ghi D mà ghi theo trọng lượng vải (gam trên mét vuông hoặc ounce trên yard vuông). Con số càng lớn vải càng dày; túi tote canvas chắc thường dùng vải dày hơn hẳn áo sơ mi, cầm thấy cứng và có “xương”.
Chống nước của túi vải đến từ đâu
Lớp phủ mặt trong. Phần lớn túi nylon, polyester chống nước nhờ lớp phủ PU hoặc TPU ở mặt trong vải. Lật vào trong thấy mặt vải hơi bóng, hơi nhựa là có phủ. Lớp phủ dày hơn chống nước tốt hơn, nhưng cũng làm vải cứng hơn.
Lớp xử lý kỵ nước mặt ngoài. Lớp xử lý này (thường gọi DWR) làm nước đọng thành giọt và lăn đi trên mặt vải. Nó mòn dần theo thời gian và sau nhiều lần giặt; khi nước bắt đầu thấm loang trên mặt vải thay vì lăn đi, là lúc lớp này đã yếu.
Đường may và khoá kéo là chỗ hở. Vải chống nước tốt đến mấy, nước vẫn vào qua lỗ kim và răng khoá kéo. Túi chống nước thật sự dùng đường may ép băng keo nhiệt hoặc hàn nhiệt, khoá kéo có lớp phủ cao su, hoặc kiểu miệng cuộn gập.
Chống nước, kháng nước, chịu nước khác nhau. Trên nhãn, “kháng nước” thường nghĩa là chịu được mưa nhỏ một lúc; “chống nước” mạnh hơn nhưng không có chuẩn thống nhất cho túi xách. Túi có chuẩn IP hoặc ghi chịu ngâm nước rõ ràng mới là chống nước theo nghĩa chặt.
Canvas thường thì không chống nước. Canvas bông mộc thấm nước rất nhanh. Muốn dùng mùa mưa, chọn canvas tẩm sáp, canvas có lớp phủ mặt trong, hoặc dùng áo trùm túi.
Chọn một chiếc túi vải bền: kiểm từng điểm
Túi vải hỏng ít khi vì vải rách giữa thân; thường hỏng ở quai, góc đáy, khoá kéo. Khi mua, kiểm theo thứ tự:
- Gốc quai. Quai phải được may gia cố hình chữ X trong ô vuông hoặc may nhiều đường, có miếng vải đệm phía trong. Quai chỉ may một đường ngang là chỗ đứt đầu tiên khi đựng nặng.
- Góc đáy. Đáy có lớp vải dày hơn hoặc thêm lớp phủ, góc được may viền. Với túi tote canvas, đáy có gấp tạo khối chắc hơn đáy phẳng.
- Mép vải bên trong. Lật túi ra xem mép vải có được viền, vắt sổ hoặc bọc băng viền không. Mép để trơ sẽ tưa sợi, nhất là với vải dệt thưa.
- Khoá kéo. Kéo thử nhiều lần: trơn, không kẹt, răng khoá đều. Khoá kéo cỡ to hơn bền hơn ở túi chịu tải. Đầu khoá kim loại chắc hơn đầu nhựa mỏng.
- Lớp phủ mặt trong. Sờ mặt trong: phủ đều, không có chỗ bong hay nứt. Lớp phủ PU mặt trong cũng có thể thuỷ phân và bong vảy sau vài năm, nhất là túi cất ẩm.
- Mật độ dệt. Soi vải lên ánh sáng: dệt chặt thì ít lọt sáng, mặt vải đều. Vải dệt thưa dễ bị móc, kéo sợi khi cọ vào vật nhọn.
Với balo, túi laptop vải, thêm hai điểm: tấm lưng có đệm thoáng, quai vai có đệm và điều chỉnh được; ngăn laptop có đệm đáy, không để máy chạm trực tiếp xuống nền khi đặt túi.
Giặt và giữ túi vải theo từng loại sợi
Canvas bông giặt được, nhưng nên giặt tay hoặc giặt nhẹ bằng nước mát, xà phòng trung tính, không vắt xoắn mạnh. Nước nóng làm canvas co và có thể làm phai màu in. Phơi nơi râm thoáng, kéo phẳng khi còn ẩm để túi giữ dáng. Canvas tẩm sáp thì không giặt nước xà phòng nhiều vì sẽ trôi sáp; chỉ chải khô, lau ẩm, rồi tẩm lại sáp khi mặt vải đã khô ráp.
Nylon và polyester chịu giặt tốt hơn, nhưng túi có lớp phủ mặt trong và đệm mút không nên giặt máy thường xuyên: lớp phủ dễ nứt, đệm dễ xẹp. Lau bằng khăn ẩm với xà phòng nhẹ thường đủ. Nếu cần giặt toàn bộ, giặt tay, không ngâm lâu, không dùng chất tẩy mạnh, không sấy nóng.
Sau khi giặt hoặc đi mưa, mở hết các ngăn và khoá kéo, để túi khô hẳn từ trong ra ngoài trước khi cất. Túi vải tổng hợp ít mốc hơn canvas nhưng lớp lót, đệm mút, lớp phủ mặt trong vẫn giữ ẩm và có mùi nếu cất ẩm. Khi lớp kỵ nước mặt ngoài yếu đi, có thể dùng xịt phục hồi kỵ nước dành cho vải, thử ở chỗ khuất trước.
Nắng và túi vải: bạc màu, giòn sợi và cách hạn chế
Ánh nắng mạnh, nhất là tia cực tím, làm sợi tổng hợp và thuốc nhuộm lão hoá dần. Nylon nhạy với tia cực tím hơn polyester: túi nylon màu sẫm treo ngoài nắng nhiều giờ mỗi ngày có thể bạc màu ở mặt hứng nắng, sợi yếu đi và rách dễ hơn sau vài năm. Polyester bền màu hơn nên thường được chọn cho túi, balo dùng ngoài trời nhiều.
Canvas bông bạc màu theo kiểu khác: màu nhuộm phai dần, mặt vải mềm ra, nhiều người thích vẻ cũ này. Nhưng canvas ẩm mà bị phơi nắng gắt rồi lại ẩm liên tục thì dễ ố vàng ở nếp gấp và đường may. Lớp phủ PU mặt trong của túi vải tổng hợp cũng lão hoá nhanh hơn khi túi thường xuyên nóng lên dưới nắng, chẳng hạn túi treo ở móc xe máy giữa trưa.
Cách hạn chế đơn giản: không để túi trong cốp xe hay treo ngoài nắng khi không cần, chọn màu sáng hoặc màu trung tính nếu thường xuyên đi ngoài trời, phơi túi sau khi giặt ở chỗ râm thoáng thay vì phơi nắng gắt. Với túi đi biển, rửa sạch muối bằng nước ngọt rồi phơi râm; muối khô bám trên sợi cộng với nắng làm vải nhanh xơ hơn.
Chọn túi vải theo cách dùng: vài tình huống giả định
Không có chất liệu vải nào tốt nhất cho mọi việc. Một số tình huống để đối chiếu:
- Đi học, đi làm bằng xe máy, mùa mưa: balo hoặc túi đeo chéo nylon hay polyester 420D–600D có lớp phủ, khoá kéo có nắp che. Kèm áo trùm túi cho những ngày mưa to.
- Đi chợ, đi siêu thị: túi tote canvas dày hoặc túi nylon gấp gọn. Canvas chịu đồ nặng, có góc cạnh; nylon gấp gọn cất trong cốp xe tiện cho lúc cần.
- Đi công tác: túi du lịch hoặc cặp nylon dệt dày, chịu mài mòn khi kéo lê, đặt xuống sàn sân bay; có ngăn laptop đệm.
- Đi biển: túi nylon hoặc túi vải có lớp phủ, dễ giũ cát, rửa nước ngọt được. Canvas bông mộc dễ ố muối và lâu khô.
- Dùng hằng ngày theo phong cách tối giản: tote canvas trơn màu tự nhiên hoặc màu tối, càng dùng càng mềm, giặt được, hợp nhiều kiểu trang phục.
Với túi vải, điểm khác biệt về độ bền thường nằm ở những thứ không ghi trên nhãn: mật độ dệt, cách may gốc quai, chất lượng khoá kéo. Đó là ba điểm đáng dành thời gian soi nhất khi mua.
Câu hỏi thường gặp
Vải 600D có tốt hơn 420D không?
Không nhất thiết. 600D chỉ có nghĩa là sợi to hơn, nhưng độ bền còn phụ thuộc loại sợi (nylon hay polyester), mật độ dệt và lớp phủ. Nylon 420D dệt chặt có thể dai và bền hơn polyester 600D dệt thưa. Nên xem cả loại sợi và cảm giác vải, không chỉ con số.
Túi canvas có đi mưa được không?
Canvas bông mộc thấm nước nhanh và lâu khô, nên mưa lớn sẽ làm ướt đồ bên trong và dễ mốc nếu không phơi khô kịp. Canvas tẩm sáp hoặc có lớp phủ mặt trong chịu mưa nhỏ khá tốt. Mùa mưa nên có áo trùm túi hoặc chọn túi nylon, polyester có phủ.
Nylon và polyester nhìn giống nhau, phân biệt thế nào?
Bằng mắt rất khó. Nylon thường mềm hơn, hơi bóng và dai hơn khi kéo; polyester hơi cứng hơn, ít giãn. Cách chắc chắn nhất là xem nhãn thành phần. Với túi, cả hai đều dùng được tốt; nylon nhỉnh về độ dai, polyester nhỉnh về bền màu dưới nắng.
Lớp phủ trong túi vải bị bong vảy là sao?
Lớp phủ PU ở mặt trong vải, giống giả da PU, có thể bị thuỷ phân theo thời gian, nhất là khi túi thường xuyên cất ẩm. Lớp phủ bong thành vảy nhỏ, dính vào đồ đạc, và túi mất khả năng chống nước. Không phục hồi được hoàn toàn; có thể lót thêm túi chống nước bên trong.
Túi vải có giặt máy được không?
Túi canvas, nylon, polyester đơn giản không có đệm, không có phủ thường giặt máy chế độ nhẹ được, cho vào túi lưới. Túi có lớp phủ mặt trong, đệm mút, phần da hoặc khung cứng thì nên giặt tay hoặc chỉ lau. Luôn xem nhãn hướng dẫn trước, và không sấy nóng.
Vì sao túi vải dùng lâu bị xù lông?
Sợi ở mặt vải bị cọ xát với quần áo, yên xe, ghế ngồi lâu ngày, đầu sợi nhỏ tưa ra và vón lại thành hạt xù. Vải dệt thưa, sợi ngắn dễ xù hơn. Có thể dùng dụng cụ cắt lông xù nhẹ nhàng; chọn vải dệt chặt từ đầu giúp hạn chế.